Đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả riêng trước sức ép từ AI

Ngày 15/10, Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ VH,TT&DL) tổ chức Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Theo ông Hồ An Phong - Thứ trưởng Bộ VH,TT&DL - sau hơn 20 năm triển khai và 5 lần sửa đổi, bổ sung, Luật Sở hữu trí tuệ đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động sáng tạo, khai thác và bảo vệ quyền tác giả. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của khoa học, công nghệ, đặc biệt là AI, đang làm nảy sinh những vấn đề pháp lý phức tạp.

Theo ông Phong, trước đây một bộ phim bom tấn có thể mất tới 2 năm thực hiện, huy động hàng trăm người và kinh phí hàng chục triệu USD. Với sự hỗ trợ của AI, một cá nhân có thể tạo ra sản phẩm trong thời gian ngắn. Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật để vừa bảo vệ quyền sáng tạo, vừa tạo điều kiện phát triển các công nghệ mới.

Ông Phong nhấn mạnh, bảo vệ bản quyền không chỉ là xử lý hành vi vi phạm mà còn góp phần duy trì động lực sáng tạo, khuyến khích đầu tư và phát triển công nghiệp văn hóa.

Tại hội nghị, bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả, nêu các bất cập trong thực thi pháp luật hiện hành. Đó là khó khăn khi xác định chủ thể và phạm vi quyền đối với tác phẩm có nhiều người tham gia hoặc có AI hỗ trợ; thiếu quy định rõ ràng về việc sử dụng, sao chép, chia sẻ tác phẩm và dữ liệu có bản quyền để huấn luyện AI.

Bên cạnh đó, hoạt động cấp phép, khai thác và phân chia doanh thu trên các nền tảng xuyên biên giới còn nhiều vướng mắc. Việc thiếu đồng bộ dữ liệu về tác giả, tác phẩm, chủ sở hữu; khó xác định giá trị quyền bị xâm phạm và xử lý các hành vi vi phạm nhanh, ẩn danh trên môi trường số cũng gây trở ngại cho công tác thực thi.

Theo bà Oanh, cần nghiên cứu chuyển từ tư duy bảo vệ quyền tác giả thụ động sang quản trị, khai thác và phát huy giá trị kinh tế của quyền tác giả, quyền liên quan.

Thông tin được công bố tại hội nghị cho biết, 177/195 quốc gia trên thế giới đã có luật chuyên ngành riêng về bản quyền tác giả. Định hướng xây dựng luật riêng tại Việt Nam cũng gắn với yêu cầu hoàn thiện thể chế theo Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Kết quả tổng kết sẽ là cơ sở thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả độc lập, hướng tới khung pháp lý chuyên ngành đồng bộ, thích ứng với công nghệ mới, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể, thúc đẩy thị trường bản quyền minh bạch và phát triển công nghiệp văn hóa.