Người trẻ ’làm mới di sản’, tiếp nối mạch nguồn bản sắc

2026/03/26 17:11

GD&TĐ - Để di sản chỉ thực sự 'sống', việc trưng bày là chưa đủ, mà cần trở thành chất liệu cho sáng tạo và hiện diện trong đời sống đương đại.

Người trẻ “làm mới” di sản

Không chỉ là điểm tham quan quen thuộc, những ngày cuối tháng 3, không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở nên sống động hơn thường lệ khi chuỗi hoạt động nghệ thuật đa trải nghiệm “Dòng chảy bản sắc - Hành trình sáng tạo 2026” diễn ra.

Sự kiện quy tụ các nghệ sĩ, nghệ nhân tranh dân gian cùng đông đảo sinh viên Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, tạo nên hành trình sáng tạo mở, nơi người trẻ vẽ tranh dân gian, thử nghiệm thiết kế, trình diễn nhạc cụ truyền thống và trực tiếp đối thoại với công chúng.

Diễn ra từ ngày 21 - 30/3 tại khu vực Hồ Văn, khu vực từng ít được chú ý hơn trong quần thể di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, triển lãm “Dòng chảy bản sắc - Hành trình sáng tạo 2026” mở ra cách tiếp cận mới, biến di sản thành không gian sáng tạo và trải nghiệm thực tiễn.

Ở đó, công chúng không chỉ đi dạo hay tham quan, mà có thể dừng lại để xem một bức tranh đang hoàn thiện, lắng nghe thanh âm đàn dân tộc hay trực tiếp cầm bút thử vẽ những chi tiết quen thuộc của một bức tranh dân gian. Không gian di sản vì thế không còn là phông nền, mà trở thành một phần của trải nghiệm nghệ thuật.

Theo đại diện Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu - Quốc Tử Giám, sự thay đổi này cho thấy di sản không chỉ được bảo tồn, mà cần được kích hoạt đưa vào đời sống bằng những hình thức tương tác mới, tạo nên không gian gặp gỡ giữa truyền thống và sáng tạo, giữa giáo dục nghệ thuật và đời sống văn hóa, góp phần gìn giữ, lan tỏa và tiếp tục bồi đắp bản sắc.

Trên tinh thần ấy, trung tâm của triển lãm không phải là những tác phẩm hoàn thiện, mà là chính quá trình sáng tạo của người trẻ. Các tác phẩm của học sinh, sinh viên thuộc nhiều chuyên ngành như hội họa, thiết kế đồ họa, thiết kế thời trang được trưng bày với đa dạng chất liệu sơn mài, lụa, sơn dầu, acrylic, ký họa màu nước…

Đáng chú ý, bên cạnh các tác phẩm hội họa là những sản phẩm mỹ thuật ứng dụng như áo dài, khăn thêu, phụ kiện thủ công… lấy cảm hứng sáng tạo từ di sản. Mỗi tác phẩm không đơn thuần là bài tập học đường, mà là một thử nghiệm cá nhân với bản sắc văn hóa. Ở đó, di sản không sao chép nguyên trạng mà được nhìn lại, chọn lọc và diễn giải bằng ngôn ngữ của thế hệ trẻ.

Chuỗi hoạt động còn đem đến những bản sắc xưa cũ của Hà Nội từ hai dòng tranh dân gian tiêu biểu là tranh Hàng Trống và tranh Kim Hoàng. Nghệ nhân Lê Đình Nghiên đại diện cho dòng tranh Hàng Trống, họa sĩ Nguyễn Bình đại diện cho dòng tranh Kim Hoàng luôn túc trực để giúp công chúng trải nghiệm và hiểu thêm về kỹ thuật tạo hình, màu sắc và tinh thần thẩm mỹ của tranh dân gian.

Từ khâu pha màu, tạo hình đến hoàn thiện bức tranh, mỗi bước đều trở thành một trải nghiệm học hỏi trực tiếp. Nhờ đó, khoảng cách giữa di sản và người trẻ được rút ngắn đáng kể. Nhiều bạn lần đầu tiếp cận tranh dân gian không qua sách vở, mà bằng chính trải nghiệm thực hành. Di sản vì thế không còn là khái niệm trừu tượng, mà trở nên gần gũi, gắn với cảm xúc và ký ức cá nhân.

Nghệ nhân Lê Đình Nghiên giới thiệu về dòng tranh dân gian Hàng Trống.

Kiến tạo văn hóa, khơi dòng chảy bản sắc

Ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở VH&TT Hà Nội, cho biết chuỗi hoạt động đã kiến tạo một không gian nghệ thuật giàu cảm hứng, nơi những giá trị truyền thống của Hà Nội được tái hiện và thăng hoa trong sự giao thoa tinh tế với mỹ thuật đương đại qua góc nhìn sáng tạo của thế hệ trẻ.

Đồng thời, sự kiện cũng cho thấy một mô hình văn hóa mới đang hình thành, với sự tham gia của nhiều chủ thể. Trong đó, nhà trường giữ vai trò đào tạo và khởi xướng sáng tạo; nghệ nhân truyền nghề, kết nối di sản; còn công chúng không chỉ là người xem, mà trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo. Sự kết hợp này tạo nên một hệ sinh thái mở, nơi nghệ thuật không còn là hoạt động khép kín, mà trở thành quá trình có đối thoại và phản hồi.

Đáng chú ý, việc đưa tác phẩm sinh viên ra không gian công cộng cũng đồng nghĩa với việc họ phải đối diện trực tiếp với công chúng, từ “học trong lớp” sang “kiến tạo văn hóa”. Đây là thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận giáo dục nghệ thuật và gợi mở hướng đi rộng hơn trong bối cảnh Hà Nội thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.

'Dòng chảy bản sắc - Hành trình sáng tạo 2026' quy tụ các tác phẩm của học sinh, sinh viên thuộc nhiều chuyên ngành như hội họa, thiết kế đồ họa, thiết kế thời trang.

Khi các sản phẩm sáng tạo từ di sản xuất hiện dưới dạng thời trang, thủ công hay thiết kế ứng dụng, chúng bắt đầu tiệm cận với thị trường để trở thành nguồn lực kinh tế, thay vì chỉ dừng ở giá trị tinh thần. Tuy nhiên, con đường từ triển lãm đến đời sống không hề đơn giản. Để các sản phẩm sáng tạo thực sự được công chúng đón nhận, cần nhiều điều kiện từ chất lượng thiết kế, khả năng sản xuất đến hệ thống phân phối, quảng bá.

Dù vậy, những băn khoăn này không làm giảm ý nghĩa của chuỗi hoạt động, mà cho thấy những thử nghiệm cần thiết trong hành trình tìm kiếm phương cách đưa di sản vào đời sống.

Khi người trẻ không chỉ tiếp nhận mà chủ động tham gia vào quá trình làm mới bản sắc, văn hóa không còn đứng yên mà vận động như một dòng chảy. Chỉ khi đi vào đời sống, trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo và hiện diện trong cuộc sống thường ngày, dòng chảy ấy mới thực sự được tiếp nối, nuôi dưỡng và lan tỏa các giá trị tốt đẹp.

“Thông qua triển lãm, chúng tôi tiếp tục khẳng định định hướng đào tạo gắn học tập với thực hành sáng tạo; đồng thời đưa sản phẩm nghệ thuật ra không gian văn hóa cộng đồng, kết nối với công chúng. Trong bối cảnh Hà Nội đang khẳng định vị thế Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế, những ý tưởng và sản phẩm của thế hệ trẻ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần làm phong phú đời sống nghệ thuật và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa”, ông Vũ Tiến Dũng - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, cho biết.