Thương mại điện tử hút thí sinh, trường đại học 'xoay trục' đào tạo sát thực tế

Thị trường thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam đang bước vào một giai đoạn tăng trưởng không chỉ nhanh, mà còn mang tính cấu trúc. Theo số liệu từ Bộ Công Thương, năm 2025, quy mô thị trường đã chạm mốc 31 tỷ USD, tăng hơn 25% so với cùng kỳ và đóng góp khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa. Con số này không chỉ phản ánh sức mua, mà còn cho thấy TMĐT đang dần trở thành một trụ cột trong hệ thống phân phối hiện đại.

Theo các chuyên gia, lợi thế của Việt Nam nằm ở ba yếu tố: dân số trẻ am hiểu công nghệ, năng lực sản xuất cạnh tranh và mức độ hội nhập ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi ba yếu tố này hội tụ, TMĐT không chỉ là một kênh bán hàng, mà trở thành một “đòn bẩy xuất khẩu số”, nơi doanh nghiệp có thể đưa sản phẩm ra thế giới với tốc độ và quy mô chưa từng có.

Dẫu vậy, yêu cầu về một lực lượng nhân sự có khả năng vận hành kinh doanh trên môi trường số vẫn là một bài toán khó với nhiều doanh nghiệp.

"Khát" nhân lực số

Sau giai đoạn tái cấu trúc 2023 - 2025, Công ty CP Tập đoàn Bảo hiểm DBV, chi nhánh Sài Gòn, đẩy mạnh chuyển đổi số, từ nâng cao trải nghiệm khách hàng đến phát triển sản phẩm bảo hiểm số. Tuy nhiên, khi đưa sản phẩm lên môi trường trực tuyến, bài toán khó nhất lại không nằm ở việc xây dựng hệ thống, mà ở việc vận hành nó hiệu quả.

“Xây dựng nền tảng không khó. Nhưng tìm được người vừa hiểu công nghệ, vừa hiểu sản phẩm và khách hàng thì không dễ”, bà Vũ Thị Tuyết Thanh, Phó giám đốc kinh doanh của doanh nghiệp này, thừa nhận.

Theo bà Thanh, thách thức này càng rõ nét với những sản phẩm vô hình như bảo hiểm. Khi khách hàng không thể “chạm” vào sản phẩm, mọi quyết định mua đều dựa trên niềm tin. Và niềm tin đó được xây dựng thông qua nội dung, thông điệp và trải nghiệm số. Chỉ một điểm chạm sai lệch cũng có thể làm đứt gãy toàn bộ hành trình.

Vì vậy, nhân sự TMĐT không thể chỉ giỏi một kỹ năng đơn lẻ. Họ phải hội tụ nhiều năng lực: hiểu sản phẩm, nắm bắt hành vi người dùng, biết xây dựng nội dung theo từng giai đoạn và quan trọng nhất là chuyển tất cả những yếu tố đó thành trải nghiệm cụ thể trên nền tảng số. Không dừng lại ở vận hành, họ còn phải liên tục đo lường, tối ưu và cải tiến trong một môi trường thay đổi từng ngày.

“Thách thức lớn nhất khi triển khai thương mại điện tử không nằm ở công nghệ, mà nằm ở con người", bà Thanh đúc kết.

Những chuyến trải nghiệm giúp sinh viên ngành TMĐT tăng cường hiểu biết thực tế. Ảnh: HUTECH

Thực tế, trong bối cảnh kinh tế số tăng tốc, ngành TMĐT đang trở thành một trong những lựa chọn hàng đầu của thí sinh. Không chỉ “nóng” ở đầu vào, lĩnh vực này còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về cách đào tạo: Phải nhanh, sát và đủ sâu để theo kịp thị trường.

TS. Thái Kim Phụng, Trưởng khoa Công nghệ Thông tin Kinh doanh, Đại học Kinh tế TPHCM, TMĐT hiện nằm trong top 5 ngành có điểm chuẩn cao nhất của trường. Sức hút lớn kéo theo áp lực đổi mới chương trình đào tạo.

“Nếu không cập nhật liên tục, chương trình sẽ nhanh chóng lỗi thời so với thực tiễn kinh doanh số”, bà Phụng nhận định.

Để rút ngắn khoảng cách này, nhà trường không chỉ dựa vào giáo trình mà liên tục khảo sát doanh nghiệp qua tọa đàm, nghiên cứu thị trường và trao đổi trực tiếp với đối tác. Những kỹ năng và vị trí việc làm mà doanh nghiệp cần được “dịch” thành nội dung giảng dạy. Thậm chí, trong nhiều môn học, yếu tố thực tiễn được tích hợp trực tiếp thay vì tách rời lý thuyết.

Một điểm đáng chú ý là mô hình học kỳ doanh nghiệp: Sinh viên năm ba được đưa vào môi trường làm việc thực tế, tham gia vận hành và giải quyết bài toán thật. Đây được xem là bước chuyển từ “học để biết” sang “học để làm”.

Tuy nhiên, bài toán nhân lực TMĐT không thể chỉ giải bằng nỗ lực của từng trường. Ở góc độ ngành, ông Nguyễn Phương Lâm, Phó ban Phát triển nhân lực, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), cho biết đơn vị này đang phối hợp với trường đại học và doanh nghiệp để xây dựng hệ sinh thái đào tạo gắn với thực tiễn.

Mô hình này kết nối nhiều mắt xích, từ doanh nghiệp công nghệ, nền tảng bán hàng, logistics đến các cơ sở đào tạo. Người học không chỉ tiếp cận từng công cụ riêng lẻ mà được làm quen với toàn bộ hệ sinh thái, từ bán hàng đa kênh (omnichannel), phân tích dữ liệu, ứng dụng AI đến vận hành logistics và chăm sóc khách hàng.

Cấp thiết đào tạo lực lượng nhân sự cho toàn bộ chuỗi giá trị TMĐT

Trong bối cảnh chuyển đổi số lan rộng, TMĐT không còn là một xu hướng nhất thời, mà đang trở thành một trụ cột của nền kinh tế số. Theo Th.S Nguyễn Thị Xuân Dung, Giám đốc Trung tâm Truyền thông, Trường ĐH Công nghệ TPHCM (HUTECH), đây cũng là lý do khiến ngành này liên tục nằm trong nhóm thu hút thí sinh những năm gần đây.

Sức hút không chỉ đến từ “độ nóng” của xu hướng, mà còn từ triển vọng nghề nghiệp rõ ràng. TMĐT hiện là một trong những lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao, với nhiều vị trí từ vận hành sàn, digital marketing, quản trị kinh doanh online đến phát triển hệ thống bán hàng đa kênh. Sinh viên tốt nghiệp còn có thể tham gia vào các doanh nghiệp logistics, công nghệ hoặc các startup thương mại số... những mắt xích đang tăng trưởng mạnh trong hệ sinh thái kinh tế số.

Tuy nhiên, cơ hội lớn cũng đi kèm yêu cầu cao. Điểm khác biệt của nhân sự TMĐT không nằm ở việc “biết công cụ”, mà ở khả năng vận hành toàn bộ hệ thống kinh doanh số. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận đào tạo phải thay đổi.

Tại HUTECH, chương trình được thiết kế theo hướng ứng dụng và “thực chiến”. Sinh viên được học thông qua các học phần gắn với thực tế như tiếp thị và bán hàng trực tuyến, xây dựng hệ thống kinh doanh số, TMĐT xuyên biên giới hay kinh doanh trên nền tảng mạng xã hội. Qua đó, sinh viên có thể từng bước làm chủ cách vận hành của thị trường ngay từ khi còn trên giảng đường.

Với lộ trình đào tạo tối ưu trong 3,5 năm (chia làm 14 học kỳ), sinh viên có lợi thế gia nhập thị trường lao động sớm hơn để nắm bắt những cơ hội nghề nghiệp đang rộng mở. Bên cạnh đó, HUTECH cũng triển khai chính sách học bổng tuyển sinh với mức hỗ trợ từ 25% đến 100% học phí toàn khóa dành cho thí sinh có kết quả học tập tốt, cùng với cam kết giữ ổn định học phí trong toàn khóa, tạo điều kiện để sinh viên yên tâm theo đuổi ngành học.

Thí sinh đăng ký học ngành TMĐT của UEF. Ảnh: UEF

Trong khi đó, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TPHCM (UEF) lại xây dựng chương trình đào tạo TMĐT theo hướng ứng dụng cao, kết hợp kinh doanh - công nghệ - marketing, với 50% nội dung giảng dạy bằng tiếng Anh.

ThS. Trương Thị Ngọc Bích, Giám đốc Trung tâm Thông tin - Truyền thông UEF, cho hay, sinh viên ngành TMĐT ngày nay không còn dừng lại ở việc “học để biết”, mà được đặt vào môi trường “học để làm” ngay từ trên giảng đường. Bên cạnh nền tảng lý thuyết, yếu tố thực tiễn được đẩy lên trung tâm thông qua các dự án mô phỏng doanh nghiệp, nơi sinh viên trực tiếp xây dựng, vận hành và thử nghiệm các mô hình kinh doanh trực tuyến.

"Từ triển khai chiến dịch digital marketing, phân tích dữ liệu khách hàng đến tối ưu trải nghiệm người dùng,... quá trình học trở thành một chuỗi trải nghiệm gần với thực tế thị trường nhất có thể", bà Bích nói.

Đáng chú ý, trong hai năm gần đây, chương trình đào tạo đã tích hợp mạnh mẽ kiến thức và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Điều này không chỉ giúp sinh viên làm quen với công cụ, mà còn tiếp cận tư duy vận hành mới, nơi dữ liệu và tự động hóa đóng vai trò cốt lõi trong mọi quyết định kinh doanh.

Song song với đó, lợi thế của chương trình nằm ở mạng lưới hợp tác doanh nghiệp rộng. Thông qua các workshop, hội thảo chuyên môn và ngày hội nghề nghiệp được tổ chức thường xuyên, sinh viên không chỉ cập nhật xu hướng, mà còn rèn luyện kỹ năng mềm và kỹ năng nghề trong bối cảnh thực tế. Đây chính là cách rút ngắn khoảng cách cố hữu giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng.

Kết quả là, sinh viên sau khi tốt nghiệp không bị giới hạn trong một vai trò cố định, mà có thể đảm nhiệm nhiều vị trí khác nhau trong hệ sinh thái TMĐT: từ vận hành và quản trị sàn, digital marketing, quản trị website bán hàng, đến quản lý quan hệ khách hàng (CRM) hay phân tích dữ liệu kinh doanh.