Nuôi dưỡng văn hóa dân tộc, quan tâm thể chất của học sinh

GD&TĐ - Ưu tiên nghệ thuật truyền thống, nuôi dưỡng bản sắc dân tộc, xây nền tảng thể lực từ thói quen vận động đến cách đánh giá khoa học trong trường học.



Ưu tiên văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa thế giới

Trong Dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nội dung tập trung xây dựng, triển khai "Đề án đào tạo, trang bị kiến thức cơ bản về văn hoá, nghệ thuật và tăng cường hoạt động thể dục, thể thao, nâng cao thể chất cho học sinh" nhận được sự đồng tình sâu sắc của nhiều chuyên gia.

Theo soạn giả Nhâm Hùng, nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ đang sinh sống ở TP Cần Thơ, để chính sách đi vào đời sống, giáo dục phải đặt trọng tâm vào văn hóa nghệ thuật dân tộc và thay đổi cách tổ chức dạy học thể chất trong nhà trường.

Từ đó biến lớp học thành không gian truyền cảm hứng chứ không chỉ là hoàn thành chương trình.

Soạn giả Nhâm Hùng đánh giá cao nỗ lực của ngành Giáo dục khi đã đưa Âm nhạc, Mĩ thuật vào chương trình từ Tiểu học đến THPT. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng nội dung giảng dạy hiện nay vẫn “nghiêng” về nhạc phương Tây, thiếu chiều sâu về âm nhạc truyền thống Việt Nam.



“Khi nói về văn hóa nghệ thuật thì có rất nhiều bộ môn. Nhưng điều cần ưu tiên nhất là kiến thức văn hóa nghệ thuật dân tộc. Khi học sinh cảm nhận được cái hồn dân tộc, lúc đó tiếp thu tinh hoa nhân loại mới thật sự hiệu quả”, ông Nhâm Hùng nhấn mạnh.

Ông đề xuất lồng ghép đặc trưng vùng miền vào các giáo trình giảng dạy cho học sinh. Cụ thể, miền Bắc có quan họ, chèo, ca trù; miền Trung có ca Huế, bài chòi; miền Nam có Đờn ca tài tử, cải lương, hò Cần Thơ.

Ông Nhâm Hùng cho rằng các giáo trình hiện nay chưa thể hiện được nền móng cơ bản về văn hóa nghệ thuật vùng miền. Theo ông, giáo trình cần “mềm” hơn, gần với bản sắc từng vùng để học sinh hiểu, yêu và tự hào về nền văn hóa, nghệ thuật nước nhà.

Soạn giả Nhâm Hùng cũng cho rằng, đang có tình trạng giáo viên thiếu trải nghiệm thực hành, kiến thức dừng ở lý thuyết. Ông đề xuất ba giải pháp:

Giáo trình bản sắc để trang bị nền tảng nghệ thuật dân tộc, khi học sinh muốn học chuyên sâu hơn thì có thể vào trường chuyên nghiệp.

Tiếp đó là mở rộng đội ngũ giáo viên vừa biết lý thuyết vừa thực hành. “Dạy nghệ thuật mà thiếu cảm xúc thì không thể chạm đến học sinh", ông nói.

Cuối cùng, theo ông Nhâm Hùng cần phải tăng thực hành, giao lưu cộng đồng: mời nghệ nhân, câu lạc bộ đờn ca tài tử, chèo, quan họ… vào trường biểu diễn, giao lưu tuỳ vào điều kiện từng trường.

"Khi trẻ được chạm vào tiếng đàn, câu hò thật sự, cảm xúc sẽ nảy mầm", ông nói.

Cần tiêu chí đánh giá rõ ràng và đầu tư đồng bộ cho giáo dục thể chất

Theo Tiến sĩ Phùng Kim Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Diệu (TP Cần Thơ), giáo dục thể chất trong nhà trường nhiều năm qua đã được triển khai theo đúng khung chương trình. Thời lượng 2 tiết/tuần và cho phép học sinh lựa chọn môn thể thao phù hợp.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.

“Giáo dục thể chất hiện nay vẫn bị xem là môn phụ. Cơ sở vật chất thiếu, lớp học đông, giáo viên chỉ có thể giới thiệu động tác chứ thời gian tập luyện thực tế của học sinh rất ít”, Tiến sĩ Phú chia sẻ.

Ông cho biết, đa phần phụ huynh chỉ quan tâm điểm số và kỳ thi đại học, rất hiếm người mong con được rèn luyện thể lực tốt hơn ngay từ trường học.



Theo ông việc ngành Giáo dục tăng cường hoạt động thể dục thể thao và nâng cao thể chất cho học sinh là yêu cầu cấp thiết. Nhưng muốn đạt hiệu quả thực chất cần có chiến lược dài hạn gắn với mục tiêu nâng tầm vóc người Việt.

“Chúng ta cần bộ tiêu chí rõ ràng để theo dõi sự phát triển thể chất của học sinh. Tránh đặt ra tiêu chuẩn chung chung, áp dụng đồng loạt mà không tính đến điều kiện từng vùng miền”, ông nhấn mạnh.

Về điều kiện triển khai, Tiến sĩ Phú kiến nghị các nhóm giải pháp: Thể chế và quản lý cần ban hành hướng dẫn cụ thể, phân trách nhiệm rõ ràng; coi phát triển thể chất là nhiệm vụ bắt buộc chứ không phải phong trào.

Tiếp đó là đầu tư cơ sở vật chất như trang bị sân bãi, nhà đa năng, dụng cụ thể thao, kết hợp xã hội hóa dịch vụ thể dục thể thao trong trường học. “Trường học cần có không gian vận động an toàn, thiết bị đo thể lực, phần mềm theo dõi sức khỏe để đánh giá định kỳ”, ông nói.

Cuối cùng là đội ngũ giáo viên phải được nâng chuẩn chuyên môn, không chỉ dạy kỹ thuật vận động mà còn tư vấn được dinh dưỡng và phát triển thể chất cho học sinh.

Tiến sĩ Phùng Kim Phú cũng nhấn mạnh vai trò đa dạng hóa nội dung thể thao: “Học sinh bây giờ rất thích bóng rổ, cầu lông, khiêu vũ thể thao. Gần đây, các em chuyển sang chơi Pickleball, đó là tín hiệu rất tốt. Trường học cần cập nhật xu hướng, tạo môi trường để các em vận động mỗi ngày”.

Ông tin rằng, khi có chiến lược, cơ sở vật chất, chương trình phù hợp và đội ngũ giáo viên đủ năng lực, giáo dục thể chất sẽ không còn là môn “phụ”, mà trở thành yếu tố cốt lõi xây dựng thế hệ trẻ khỏe mạnh, tự tin, cân bằng tâm lý và giàu năng lượng sống.



Ưu tiên văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa thế giới

Trong Dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nội dung tập trung xây dựng, triển khai "Đề án đào tạo, trang bị kiến thức cơ bản về văn hoá, nghệ thuật và tăng cường hoạt động thể dục, thể thao, nâng cao thể chất cho học sinh" nhận được sự đồng tình sâu sắc của nhiều chuyên gia.

Theo soạn giả Nhâm Hùng, nhà nghiên cứu văn hóa Nam Bộ đang sinh sống ở TP Cần Thơ, để chính sách đi vào đời sống, giáo dục phải đặt trọng tâm vào văn hóa nghệ thuật dân tộc và thay đổi cách tổ chức dạy học thể chất trong nhà trường.

Từ đó biến lớp học thành không gian truyền cảm hứng chứ không chỉ là hoàn thành chương trình.

Soạn giả Nhâm Hùng đánh giá cao nỗ lực của ngành Giáo dục khi đã đưa Âm nhạc, Mĩ thuật vào chương trình từ Tiểu học đến THPT. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng nội dung giảng dạy hiện nay vẫn “nghiêng” về nhạc phương Tây, thiếu chiều sâu về âm nhạc truyền thống Việt Nam.



“Khi nói về văn hóa nghệ thuật thì có rất nhiều bộ môn. Nhưng điều cần ưu tiên nhất là kiến thức văn hóa nghệ thuật dân tộc. Khi học sinh cảm nhận được cái hồn dân tộc, lúc đó tiếp thu tinh hoa nhân loại mới thật sự hiệu quả”, ông Nhâm Hùng nhấn mạnh.

Ông đề xuất lồng ghép đặc trưng vùng miền vào các giáo trình giảng dạy cho học sinh. Cụ thể, miền Bắc có quan họ, chèo, ca trù; miền Trung có ca Huế, bài chòi; miền Nam có Đờn ca tài tử, cải lương, hò Cần Thơ.

Ông Nhâm Hùng cho rằng các giáo trình hiện nay chưa thể hiện được nền móng cơ bản về văn hóa nghệ thuật vùng miền. Theo ông, giáo trình cần “mềm” hơn, gần với bản sắc từng vùng để học sinh hiểu, yêu và tự hào về nền văn hóa, nghệ thuật nước nhà.

Soạn giả Nhâm Hùng cũng cho rằng, đang có tình trạng giáo viên thiếu trải nghiệm thực hành, kiến thức dừng ở lý thuyết. Ông đề xuất ba giải pháp:

Giáo trình bản sắc để trang bị nền tảng nghệ thuật dân tộc, khi học sinh muốn học chuyên sâu hơn thì có thể vào trường chuyên nghiệp.

Tiếp đó là mở rộng đội ngũ giáo viên vừa biết lý thuyết vừa thực hành. “Dạy nghệ thuật mà thiếu cảm xúc thì không thể chạm đến học sinh", ông nói.

Cuối cùng, theo ông Nhâm Hùng cần phải tăng thực hành, giao lưu cộng đồng: mời nghệ nhân, câu lạc bộ đờn ca tài tử, chèo, quan họ… vào trường biểu diễn, giao lưu tuỳ vào điều kiện từng trường.

"Khi trẻ được chạm vào tiếng đàn, câu hò thật sự, cảm xúc sẽ nảy mầm", ông nói.

Cần tiêu chí đánh giá rõ ràng và đầu tư đồng bộ cho giáo dục thể chất

Theo Tiến sĩ Phùng Kim Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Diệu (TP Cần Thơ), giáo dục thể chất trong nhà trường nhiều năm qua đã được triển khai theo đúng khung chương trình. Thời lượng 2 tiết/tuần và cho phép học sinh lựa chọn môn thể thao phù hợp.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.

“Giáo dục thể chất hiện nay vẫn bị xem là môn phụ. Cơ sở vật chất thiếu, lớp học đông, giáo viên chỉ có thể giới thiệu động tác chứ thời gian tập luyện thực tế của học sinh rất ít”, Tiến sĩ Phú chia sẻ.

Ông cho biết, đa phần phụ huynh chỉ quan tâm điểm số và kỳ thi đại học, rất hiếm người mong con được rèn luyện thể lực tốt hơn ngay từ trường học.



Theo ông việc ngành Giáo dục tăng cường hoạt động thể dục thể thao và nâng cao thể chất cho học sinh là yêu cầu cấp thiết. Nhưng muốn đạt hiệu quả thực chất cần có chiến lược dài hạn gắn với mục tiêu nâng tầm vóc người Việt.

“Chúng ta cần bộ tiêu chí rõ ràng để theo dõi sự phát triển thể chất của học sinh. Tránh đặt ra tiêu chuẩn chung chung, áp dụng đồng loạt mà không tính đến điều kiện từng vùng miền”, ông nhấn mạnh.

Về điều kiện triển khai, Tiến sĩ Phú kiến nghị các nhóm giải pháp: Thể chế và quản lý cần ban hành hướng dẫn cụ thể, phân trách nhiệm rõ ràng; coi phát triển thể chất là nhiệm vụ bắt buộc chứ không phải phong trào.

Tiếp đó là đầu tư cơ sở vật chất như trang bị sân bãi, nhà đa năng, dụng cụ thể thao, kết hợp xã hội hóa dịch vụ thể dục thể thao trong trường học. “Trường học cần có không gian vận động an toàn, thiết bị đo thể lực, phần mềm theo dõi sức khỏe để đánh giá định kỳ”, ông nói.

Cuối cùng là đội ngũ giáo viên phải được nâng chuẩn chuyên môn, không chỉ dạy kỹ thuật vận động mà còn tư vấn được dinh dưỡng và phát triển thể chất cho học sinh.

Tiến sĩ Phùng Kim Phú cũng nhấn mạnh vai trò đa dạng hóa nội dung thể thao: “Học sinh bây giờ rất thích bóng rổ, cầu lông, khiêu vũ thể thao. Gần đây, các em chuyển sang chơi Pickleball, đó là tín hiệu rất tốt. Trường học cần cập nhật xu hướng, tạo môi trường để các em vận động mỗi ngày”.

Ông tin rằng, khi có chiến lược, cơ sở vật chất, chương trình phù hợp và đội ngũ giáo viên đủ năng lực, giáo dục thể chất sẽ không còn là môn “phụ”, mà trở thành yếu tố cốt lõi xây dựng thế hệ trẻ khỏe mạnh, tự tin, cân bằng tâm lý và giàu năng lượng sống.