Ngọn lửa hiếu học của làng Nại Cửu

GD&TĐ - Có những miền quê được nhớ bởi một dòng sông, một mái đình, một phiên chợ; cũng có những miền quê được nhớ bởi những con người đã làm nên truyền thống. Nại Cửu là một miền quê như thế.



Trải qua bao thăng trầm và dâu bể thời gian, giữa muôn vàn gian khó, làng Nại Cửu (Triệu Phong, Quảng Trị) vẫn luôn cháy ngọn lửa bền bỉ: Ngọn lửa của truyền thống hiếu học, tôn vinh đạo lý trọng chữ, trọng người tài và tấm lòng nặng nghĩa tình với cội nguồn tổ tiên.

Nại là nhẫn nại, chịu đựng. Cửu là lâu bền. Tên làng Nại Cửu có nghĩa là “chịu đựng lâu” thể hiện tính cách bền bỉ, kiên nhẫn chịu đựng mọi khó khăn gian khổ để vươn tới khát vọng ấm no, hạnh phúc của người dân nơi đây. Và trong dòng chảy ấy, dân làng Nại Cửu đã đạt được những dấu ấn đáng tự hào, làm rạng rỡ thêm nhân cách và hồn cốt của một làng quê Việt Nam.

Qua các thời kỳ, Nại Cửu đã hình thành một truyền thống hiếu học đáng tự hào và trân trọng. Nhiều bậc khoa bảng, trí thức đã bước ra từ làng, mang theo hành trang không chỉ là chữ nghĩa mà còn là khí tiết, trách nhiệm và khát vọng phụng sự.

Những tên tuổi như Tiến sĩ Trần Văn Thoại (tức Trần Gia Thụy), các vị Cử nhân: Lê Trọng Điều, Lê Trọng Huy, Lê Trọng Huyên, Hoàng Văn Miên tức Hoàng Tuấn Tích, hay Phó bảng Võ Từ Văn là Thái Tử Thiếu bảo, văn minh điện học sĩ, một chủ khoa tài ba; hoặc tấm gương hiếu học, có trí nhớ tuyệt vời của cụ Trần Quỳnh - cậu học trò học giỏi nhất của Trường Quốc học Huế lúc bấy giờ, nổi tiếng vì kết quả thi đậu đầu ở Trung kỳ... Hoặc sau này có rất nhiều người con của làng học giỏi, có tiếng tăm, tiêu biểu như các ông: Lê Mai, Lê Văn Hạt, Võ Mậu Thiên, Võ Bùi, Hoàng Mãi, Võ Viễn, Võ Văn Lai… đã đi vào lòng người dân làng Nại Cửu.

Có thể nói, tổ tiên làng Nại Cửu đã có cách giáo hóa cho các thế hệ hậu sinh noi theo hết sức trang nghiêm, tinh tế nhưng rất độc đáo. Tại đình làng lập một bàn thờ ở phía đông, trên tường phía sau bàn thờ có hai chữ “Khoa hoạn” (nghĩa là đỗ đạt làm quan), thờ những vị đỗ đạt trên con đường khoa cử, làm quan qua các triều đại phong kiến và cả thời hiện đại, biểu hiện của một niềm tôn vinh, tự hào về truyền thống hiếu học…

Nhưng điều đáng quý nhất không nằm ở những danh hiệu được khắc trên bảng vàng mà chính ở tinh thần hiếu học đã trở thành một phần trong căn tính của quê hương.

Từ những lớp người đi trước đến các thế hệ hôm nay, truyền thống ấy vẫn được tiếp nối. Trong thời đại mới, Nại Cửu tiếp tục có những người con trưởng thành trong quân đội, giáo dục, khoa học, quản lý và nhiều lĩnh vực khác.

Mỗi người một con đường, gánh vác những trọng trách và tỏa sáng trên các lĩnh vực khác nhau, nhưng đằng sau mỗi hành trình trưởng thành đều quy tụ về một điểm tựa thiêng liêng: quê hương. Đất mẹ đã trao cho họ bước đệm khởi đầu, để rồi bằng tất cả tri thức, nghị lực và trách nhiệm của mình để đáp lại ân tình xứ sở.



Nếu truyền thống là dòng chảy, thì những thành tựu hôm nay chính là những con sóng tiếp nối. Theo danh sách vinh danh của làng, Nại Cửu hiện có 6 Giáo sư; 29 Tiến sĩ: 5 Nhà giáo Ưu tú; 3 Thầy thuốc Ưu tú cùng nhiều người con đang giữ những vị trí chuyên môn, quản lý và công tác ở nhiều nơi trong nước và quốc tế.

Những con số ấy đáng tự hào. Nhưng phía sau mỗi con số là một câu chuyện của con người. Đó có thể là những đêm dài bên trang sách, là những ngày cha mẹ tảo tần sớm hôm, là những bữa cơm đạm bạc nhưng gửi gắm cả một niềm tin, là những người mẹ chắt chiu từng đồng, những người cha lặng lẽ chịu nhọc nhằn chỉ mong con mình được học hành đến nơi đến chốn.

Bởi vậy, một tấm bằng không chỉ được viết bằng mực trên giấy; nó còn được viết bằng mồ hôi, nước mắt, nghị lực và tình yêu thương của cả một gia đình. Và khi một người con thành đạt, niềm vui ấy chưa bao giờ là niềm vui của riêng một người. Đó là niềm vui của cha mẹ; là niềm tự hào của dòng họ; là vinh dự của quê hương. Và cao hơn nữa, đó là minh chứng rằng nghịch cảnh không thể khuất phục được ý chí con người khi con người biết nuôi dưỡng khát vọng bằng tri thức.

Cúi đầu trước tổ tiên chính là cúi đầu trước quá khứ vàng son, quá khứ vẻ vang. Đó là cúi đầu trước cội nguồn để biết ngẩng cao đầu trước tương lai. Thế hệ trẻ Nại Cửu hôm nay đang tiếp nhận truyền thống hiếu học không phải như một áp lực, mà như một lời trao gửi.

Nếu thế hệ hôm nay của làng Nại Cửu gieo một hạt giống tri thức, ngày mai có thể mọc lên một nhân tài. Nếu thế hệ hôm nay nâng đỡ một ước mơ, ngày mai có thể thay đổi một cuộc đời. Nếu thế hệ hôm nay giữ gìn một truyền thống, ngày mai quê hương sẽ có thêm một niềm tự hào. Và nếu mỗi người con Nại Cửu, dù ở quê nhà hay đang sinh sống, học tập và làm việc ở bất cứ nơi đâu, đều hướng về cội nguồn bằng một hành động thiết thực, thì sức mạnh ấy sẽ không còn là sức mạnh của một cá nhân. Đó sẽ là sức mạnh của cả cộng đồng Nại Cửu thân yêu.



Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu, rồi xuống thấp. Nại Cửu đã và đang gieo những hạt giống tri thức. Nại Cửu có quyền tự hào về quá khứ. Nhưng Nại Cửu càng phải có trách nhiệm với tương lai.

Tiền nhân đã trao cho con dân làng Nại Cửu một di sản. Đến lượt thế hệ hôm nay con dân của làng phải trao lại cho thế hệ sau một di sản lớn hơn. Không chỉ là những danh hiệu. Không chỉ là những con số. Mà là một quê hương biết trọng chữ, trọng người, trọng nghĩa; một cộng đồng biết đoàn kết, biết sẻ chia, biết khuyến học, khuyến tài; một thế hệ trẻ có tri thức, có nhân cách và có khát vọng cống hiến.

Xin cho ngọn lửa hiếu học Nại Cửu tiếp tục cháy sáng qua từng thế hệ. Để mai này, khi những thế hệ con cháu lại trở về trước quê hương thân thuộc, ai ai cũng có thể tự hào nói với nhau một điều: Nại Cửu không chỉ có một quá khứ đáng tự hào. Nại Cửu còn đang viết tiếp một tương lai đáng tự hào hơn: Giữ lửa hôm nay, rạng danh mai sau.



Trải qua bao thăng trầm và dâu bể thời gian, giữa muôn vàn gian khó, làng Nại Cửu (Triệu Phong, Quảng Trị) vẫn luôn cháy ngọn lửa bền bỉ: Ngọn lửa của truyền thống hiếu học, tôn vinh đạo lý trọng chữ, trọng người tài và tấm lòng nặng nghĩa tình với cội nguồn tổ tiên.

Nại là nhẫn nại, chịu đựng. Cửu là lâu bền. Tên làng Nại Cửu có nghĩa là “chịu đựng lâu” thể hiện tính cách bền bỉ, kiên nhẫn chịu đựng mọi khó khăn gian khổ để vươn tới khát vọng ấm no, hạnh phúc của người dân nơi đây. Và trong dòng chảy ấy, dân làng Nại Cửu đã đạt được những dấu ấn đáng tự hào, làm rạng rỡ thêm nhân cách và hồn cốt của một làng quê Việt Nam.

Qua các thời kỳ, Nại Cửu đã hình thành một truyền thống hiếu học đáng tự hào và trân trọng. Nhiều bậc khoa bảng, trí thức đã bước ra từ làng, mang theo hành trang không chỉ là chữ nghĩa mà còn là khí tiết, trách nhiệm và khát vọng phụng sự.

Những tên tuổi như Tiến sĩ Trần Văn Thoại (tức Trần Gia Thụy), các vị Cử nhân: Lê Trọng Điều, Lê Trọng Huy, Lê Trọng Huyên, Hoàng Văn Miên tức Hoàng Tuấn Tích, hay Phó bảng Võ Từ Văn là Thái Tử Thiếu bảo, văn minh điện học sĩ, một chủ khoa tài ba; hoặc tấm gương hiếu học, có trí nhớ tuyệt vời của cụ Trần Quỳnh - cậu học trò học giỏi nhất của Trường Quốc học Huế lúc bấy giờ, nổi tiếng vì kết quả thi đậu đầu ở Trung kỳ... Hoặc sau này có rất nhiều người con của làng học giỏi, có tiếng tăm, tiêu biểu như các ông: Lê Mai, Lê Văn Hạt, Võ Mậu Thiên, Võ Bùi, Hoàng Mãi, Võ Viễn, Võ Văn Lai… đã đi vào lòng người dân làng Nại Cửu.

Có thể nói, tổ tiên làng Nại Cửu đã có cách giáo hóa cho các thế hệ hậu sinh noi theo hết sức trang nghiêm, tinh tế nhưng rất độc đáo. Tại đình làng lập một bàn thờ ở phía đông, trên tường phía sau bàn thờ có hai chữ “Khoa hoạn” (nghĩa là đỗ đạt làm quan), thờ những vị đỗ đạt trên con đường khoa cử, làm quan qua các triều đại phong kiến và cả thời hiện đại, biểu hiện của một niềm tôn vinh, tự hào về truyền thống hiếu học…

Nhưng điều đáng quý nhất không nằm ở những danh hiệu được khắc trên bảng vàng mà chính ở tinh thần hiếu học đã trở thành một phần trong căn tính của quê hương.

Từ những lớp người đi trước đến các thế hệ hôm nay, truyền thống ấy vẫn được tiếp nối. Trong thời đại mới, Nại Cửu tiếp tục có những người con trưởng thành trong quân đội, giáo dục, khoa học, quản lý và nhiều lĩnh vực khác.

Mỗi người một con đường, gánh vác những trọng trách và tỏa sáng trên các lĩnh vực khác nhau, nhưng đằng sau mỗi hành trình trưởng thành đều quy tụ về một điểm tựa thiêng liêng: quê hương. Đất mẹ đã trao cho họ bước đệm khởi đầu, để rồi bằng tất cả tri thức, nghị lực và trách nhiệm của mình để đáp lại ân tình xứ sở.



Nếu truyền thống là dòng chảy, thì những thành tựu hôm nay chính là những con sóng tiếp nối. Theo danh sách vinh danh của làng, Nại Cửu hiện có 6 Giáo sư; 29 Tiến sĩ: 5 Nhà giáo Ưu tú; 3 Thầy thuốc Ưu tú cùng nhiều người con đang giữ những vị trí chuyên môn, quản lý và công tác ở nhiều nơi trong nước và quốc tế.

Những con số ấy đáng tự hào. Nhưng phía sau mỗi con số là một câu chuyện của con người. Đó có thể là những đêm dài bên trang sách, là những ngày cha mẹ tảo tần sớm hôm, là những bữa cơm đạm bạc nhưng gửi gắm cả một niềm tin, là những người mẹ chắt chiu từng đồng, những người cha lặng lẽ chịu nhọc nhằn chỉ mong con mình được học hành đến nơi đến chốn.

Bởi vậy, một tấm bằng không chỉ được viết bằng mực trên giấy; nó còn được viết bằng mồ hôi, nước mắt, nghị lực và tình yêu thương của cả một gia đình. Và khi một người con thành đạt, niềm vui ấy chưa bao giờ là niềm vui của riêng một người. Đó là niềm vui của cha mẹ; là niềm tự hào của dòng họ; là vinh dự của quê hương. Và cao hơn nữa, đó là minh chứng rằng nghịch cảnh không thể khuất phục được ý chí con người khi con người biết nuôi dưỡng khát vọng bằng tri thức.

Cúi đầu trước tổ tiên chính là cúi đầu trước quá khứ vàng son, quá khứ vẻ vang. Đó là cúi đầu trước cội nguồn để biết ngẩng cao đầu trước tương lai. Thế hệ trẻ Nại Cửu hôm nay đang tiếp nhận truyền thống hiếu học không phải như một áp lực, mà như một lời trao gửi.

Nếu thế hệ hôm nay của làng Nại Cửu gieo một hạt giống tri thức, ngày mai có thể mọc lên một nhân tài. Nếu thế hệ hôm nay nâng đỡ một ước mơ, ngày mai có thể thay đổi một cuộc đời. Nếu thế hệ hôm nay giữ gìn một truyền thống, ngày mai quê hương sẽ có thêm một niềm tự hào. Và nếu mỗi người con Nại Cửu, dù ở quê nhà hay đang sinh sống, học tập và làm việc ở bất cứ nơi đâu, đều hướng về cội nguồn bằng một hành động thiết thực, thì sức mạnh ấy sẽ không còn là sức mạnh của một cá nhân. Đó sẽ là sức mạnh của cả cộng đồng Nại Cửu thân yêu.



Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu, rồi xuống thấp. Nại Cửu đã và đang gieo những hạt giống tri thức. Nại Cửu có quyền tự hào về quá khứ. Nhưng Nại Cửu càng phải có trách nhiệm với tương lai.

Tiền nhân đã trao cho con dân làng Nại Cửu một di sản. Đến lượt thế hệ hôm nay con dân của làng phải trao lại cho thế hệ sau một di sản lớn hơn. Không chỉ là những danh hiệu. Không chỉ là những con số. Mà là một quê hương biết trọng chữ, trọng người, trọng nghĩa; một cộng đồng biết đoàn kết, biết sẻ chia, biết khuyến học, khuyến tài; một thế hệ trẻ có tri thức, có nhân cách và có khát vọng cống hiến.

Xin cho ngọn lửa hiếu học Nại Cửu tiếp tục cháy sáng qua từng thế hệ. Để mai này, khi những thế hệ con cháu lại trở về trước quê hương thân thuộc, ai ai cũng có thể tự hào nói với nhau một điều: Nại Cửu không chỉ có một quá khứ đáng tự hào. Nại Cửu còn đang viết tiếp một tương lai đáng tự hào hơn: Giữ lửa hôm nay, rạng danh mai sau.