Việc xây dựng, ban hành Thông tư nhằm thể chế hóa các quy định tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục và Luật Giáo dục đại học sửa đổi về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng.
Khi Thông tư này có hiệu lực thi hành sẽ thay thế Thông tư số 44/2011/TT-BGD&ĐT ngày 10/10/2011 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quy định về chế độ thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục; Thông tư số 11/2013/TT-BGD&ĐT ngày 29/3/2013 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định về chế độ thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục, ban hành kèm theo Thông tư số 44/2011/TT-BGD&ĐT.
Khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn nhà giáo thỉnh giảng
Trong bối cảnh thiếu giáo viên cục bộ, việc tìm kiếm giáo viên/giảng viên có trình độ phù hợp để thỉnh giảng không dễ dàng, đặc biệt ở các bộ môn đặc thù dẫn tới nguy cơ thiếu hụt nguồn thỉnh giảng.
Tại các địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa gặp nhiều khó khăn trong việc thu hút nhà khoa học, giáo viên/giảng viên trình độ cao đến thỉnh giảng, đội ngũ nhà giáo đã nghỉ hưu, có kinh nghiệm công tác tham gia vào quá trình giảng dạy, đóng góp cho cơ sở giáo dục do hạn chế về môi trường làm việc và điều kiện cuộc sống.
Đội ngũ giáo viên/giảng viên thỉnh giảng, đội ngũ nhà giáo đã nghỉ hưu là lực lượng bổ trợ, có vai trò hỗ trợ và tăng cường cho đội ngũ giáo viên/giảng viên cơ hữu.
Do đó, ban hành các quy định nhằm xây dựng đội ngũ thường xuyên tham gia vào quá trình giảng dạy, nghiên cứu khoa học phục vụ cộng đồng là nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng hết sức cần thiết.
Lần đầu tiên có quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu
Trên thực tế, hiện nay mới chỉ có văn bản quy phạm pháp luật quy định về nhà giáo thỉnh giảng, chưa có văn bản quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu.
Điều này dẫn đến khó khăn trong việc xác định trách nhiệm pháp lý, phân bổ thời gian làm việc, khối lượng giảng dạy, nghĩa vụ nghiên cứu khoa học và việc tính toán các điều kiện bảo đảm chất lượng theo quy định.
Thực trạng này ảnh hưởng đến tính minh bạch trong quản lý đội ngũ giáo viên/giảng viên, gây bất cập trong công tác kiểm định chất lượng giáo dục, xếp hạng cơ sở giáo dục và quản lý nhà nước về giáo dục.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh đổi mới, tự chủ và hội nhập quốc tế đòi hỏi mối quan hệ pháp lý rõ ràng giữa giáo viên/giảng viên và cơ sở giáo dục. Việc xây dựng và quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu tại một cơ sở giáo dục nhằm bảo đảm tính ổn định, gắn bó lâu dài của đội ngũ; chuẩn hóa được công tác quản lý nhân sự, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác tuyển dụng, bố trí, phân công nhiệm vụ, đánh giá và sử dụng giáo viên/giảng viên.
Đồng thời, những quy định trong dự thảo Thông tư cũng giúp nâng cao hiệu lực kiểm định, bảo đảm chất lượng, tiêu chuẩn nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu; trở thành chỉ báo định lượng giúp cơ quan quản lý hậu kiểm thực chất, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực; tạo cơ sở pháp lý cho việc kiểm tra, giám sát, xử lý trách nhiệm khi có vi phạm.
Dự thảo quy định cụ thể điều kiện, hình thức hợp đồng và nguyên tắc thực hiện đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu; thời giờ làm việc và nghỉ ngơi; chế độ và chính sách của nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu; quyền và trách nhiệm của cơ sở giáo dục.
Theo đó, nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu được hưởng tiền công, tiền lương, quyền lợi theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động và theo quy định của pháp luật;
Được giảng dạy, giáo dục phù hợp chuyên môn đào tạo; tham gia xây dựng, phát triển chương trình đào tạo; lựa chọn, sử dụng tài liệu, học liệu phục vụ hoạt động giảng dạy, giáo dục; hướng dẫn, nhận xét, đánh giá, tham gia khen thưởng, xử lý kỷ luật người học theo quy định của pháp luật và quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục;
Được tham gia sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ, được tạo điều kiện thực hiện hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hưởng chính sách ưu đãi trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định của pháp luật và quy chế hoạt động của cơ sở giáo dục;
Được tôn trọng, bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm; được đối xử bình đẳng trong hoạt động và phát triển nghề nghiệp;
Được xem xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; xét, phong tặng danh hiệu nhà giáo nhân dân, nhà giáo ưu tú khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật và quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục.
Nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu có trách nhiệm đảm bảo chất lượng và thực hiện nhiệm vụ của nhà giáo theo quy định của pháp luật; thực hiện các quy định của pháp luật có liên quan đến hợp đồng lao động; tuân thủ thời gian làm việc, chế độ làm việc và các quy định khác của cơ sở giáo dục.
Quy định với nhà giáo thỉnh giảng
Với nhà giáo thỉnh giảng, dự thảo quy định: Tiêu chuẩn của nhà giáo thỉnh giảng; hoạt động thỉnh giảng; định mức giờ thỉnh giảng; hợp đồng thỉnh giảng; chế độ và chính sách của nhà giáo thỉnh giảng; quyền và trách nhiệm của cơ sở thỉnh giảng; quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức nơi nhà giáo thỉnh giảng công tác.
Theo đó, nhà giáo thỉnh giảng cần có đủ sức khỏe theo quy định, có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp tốt; không trong thời hạn xử lý kỷ luật; không trong thời gian thực hiện các quy định liên quan đến kỷ luật theo quy định của Đảng và của pháp luật.
Đối với việc giảng dạy các môn học, mô-đun, học phần được quy định trong chương trình giáo dục mầm non, phổ thông, dự bị đại học, giáo dục nghề nghiệp và đại học cấp văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân, nhà giáo thỉnh giảng phải đáp ứng trình độ chuẩn được đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp nhà giáo tương ứng vị trí việc làm theo quy định của Luật Nhà giáo.
Đối với việc giảng dạy các chuyên đề; hướng dẫn thí nghiệm, thực hành, thực tập theo chương trình giáo dục được cấp có thẩm quyền ban hành, nhà giáo thỉnh giảng phải đáp ứng trình độ đào tạo hoặc kinh nghiệm chuyên môn phù hợp do Thủ trưởng cơ sở giáo dục quyết định.
Đối với hoạt động hướng dẫn, tham gia hội đồng chấm đồ án, khoá luận tốt nghiệp; chấm thi tốt nghiệp; hướng dẫn, tham gia hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ, nhà giáo thỉnh giảng phải đảm bảo đạt trình độ chuẩn được đào tạo theo chuẩn nghề nghiệp nhà giáo tương ứng vị trí việc làm theo quy định của Luật Nhà giáo và quy chế đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.
Đối với hoạt động biên soạn giáo trình, tài liệu giảng dạy và sách tham khảo phục vụ hoạt động giảng dạy tại cơ sở giáo dục đại học, thực hiện theo quy định tại Thông tư số 35/2021/TT-BGDĐT.
