Người thầy trước làn sóng AI: Đổi vai nhưng không đổi sứ mệnh

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Nguyễn Kim Sơn đã đưa ra câu trả lời rõ ràng: Vị thế của người thầy không hề suy giảm mà ngày càng trở nên trung tâm, dù vai trò ấy đòi hỏi sự chuyển đổi rất lớn.

Từ đây, nhiệm vụ của ngành giáo dục không chỉ là tiếp nhận công nghệ mà còn phải định hình cách con người ứng xử với AI. Chính người thầy phải là người dẫn đường trong hành trình ấy.

AI bùng nổ yêu cầu đổi mới vai trò người thầy

Theo Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn, AI không thay thế được người thầy, nhưng đang mở ra những đòi hỏi mới: Thầy cô phải học suốt đời, phải am hiểu AI để dạy người trong thời đại AI, phải chuyển từ vai trò truyền thụ sang định hướng, hỗ trợ, khơi gợi năng lực tự học.

"Tri thức ngày nay không chỉ đến từ sách vở hay bài giảng, mà chảy đến từ hàng tỷ nguồn thông tin trên môi trường số. Vì vậy, người thầy chính là “bộ lọc sống” giúp học sinh phân biệt đúng – sai, sâu – nông, thật – giả giữa biển tri thức khổng lồ", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Cùng với đó, Bộ GD&ĐT xác định đội ngũ nhà giáo phải tiên phong ứng dụng AI, hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ có trách nhiệm và nhân văn. Việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá trở nên cấp thiết để giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, năng lực sáng tạo những phẩm chất không thuật toán nào thay thế được.

Từ thách thức đến cơ hội chuyển mình của giáo dục

Nhận định AI là “cơ hội lớn nhưng cũng là thách thức lớn”, Bộ GD&ĐT đang chỉ đạo đẩy mạnh nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ nhà giáo. Các chương trình tập huấn về AI được tăng cường, giúp giáo viên tiếp cận công cụ mới, hiểu được giới hạn của AI và biết ứng dụng có kiểm soát.

Đặc biệt, chương trình giáo dục AI đang được xây dựng để triển khai ngay từ bậc tiểu học. Trẻ em sẽ được trang bị không chỉ kiến thức mà còn cả kỹ năng sử dụng AI an toàn, đúng mục đích và có trách nhiệm. Cùng lúc, hệ thống văn bản pháp lý như quy tắc ứng xử, sổ tay hướng dẫn, quy định bảo mật dữ liệu… đang được hoàn thiện, bảo đảm giáo dục chuyển đổi số đi đúng hướng.

Thay vì chỉ truyền thụ tri thức, người thầy thời đại mới phải trở thành người định hướng, hỗ trợ, dẫn dắt, giúp học sinh phát triển năng lực học tập, tư duy phản biện và khả năng tự học suốt đời.

Dự thảo Thông tư về khung năng lực số cho giáo viên, trong đó có năng lực ứng dụng AI, cũng đang được gấp rút hoàn thiện, một bước quan trọng để ngành giáo dục đánh giá đúng, bồi dưỡng trúng năng lực số cho đội ngũ nhà giáo.

Người thầy thời đại mới từ “giảng giải” sang “dẫn đường”

PGS.TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) nhận định, thời đại AI không lấy đi công việc của người thầy, mà yêu cầu người thầy làm công việc quen thuộc theo những cách hoàn toàn mới.

Theo ông, người thầy phải chuyển hẳn vai trò: từ người truyền đạt sang người thiết kế trải nghiệm; từ “người đứng lớp” sang “người đồng hành phát triển”. Không gian lớp học không chỉ là bốn bức tường mà trở thành môi trường mở, nơi mỗi bài học là một hành trình khám phá, nơi thầy cô khơi gợi cảm hứng, rèn luyện thái độ trí tuệ và nuôi dưỡng bản lĩnh người học.

AI có thể hỗ trợ kỹ thuật, mô phỏng tình huống hay chấm bài nhanh, nhưng máy móc không thể tạo nên khí chất, tinh thần hay “ngọn lửa học tập” thứ mà người thầy mang đến bằng nhân cách và tâm huyết của mình.

AI giúp giảm tải nhiều công việc cơ học cho giáo viên, từ đó tạo điều kiện để thầy cô dành nhiều thời gian hơn cho học sinh cho việc lắng nghe, thấu hiểu và nâng đỡ. Một lớp học có AI không chỉ hiệu quả hơn mà còn công bằng hơn, bởi học sinh sẽ nhận được hỗ trợ phù hợp với năng lực cá nhân nhờ sự kết hợp giữa chuyên môn của thầy cô và khả năng phân tích của AI.

Nhưng để làm chủ AI, người thầy phải xây dựng tinh thần nghề nghiệp dựa trên 3 trụ cột: Sự tò mò trí tuệ để không ngừng học hỏi; Sự khiêm tốn khoa học để sẵn sàng đón nhận cái mới và cuối cùng là sự kiên định giá trị để giữ trọn nhân văn, đạo lý, tận tâm với nghề.

Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục phải là lực lượng tiên phong trong ứng dụng AI, hướng dẫn người học sử dụng AI một cách an toàn.

AI là “trợ giảng”, không phải người thầy

Từ góc nhìn của tác giả bài viết, AI có thể ví như “giáo sư robot”, một trợ giảng kiên nhẫn của nhân loại, nhưng không thể thay thế trái tim người thầy. Nghề giáo là nghề của cảm xúc, niềm tin và sự dẫn dắt nhân văn những điều không thể lập trình hay sao chép.

Để không chỉ tồn tại mà còn dẫn dắt thời đại, người thầy cần 3 năng lực cốt lõi: Năng lực học tập suốt đời; năng lực kết nối – sáng tạo; năng lực cảm xúc – dẫn dắt nhân văn. Đi cùng với đó là 3 phẩm chất: Trung thực, nhân ái và tận tâm – nền tảng tạo nên giá trị bền vững của nghề giáo.

Người thầy trung thực không chỉ dạy điều đúng mà còn sống đúng, để mỗi lời nói, mỗi hành động trở thành một bài học thầm lặng nhưng sâu sắc, bồi đắp nhân cách và bản lĩnh cho thế hệ tương lai.

Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể thông minh hơn mỗi ngày, nhưng chính người thầy mới là người giúp con người trở nên tốt hơn.