Bước đột phá trong tư duy đào tạo nhân lực vùng cao

PGS.TS Lê Hiếu Học - Trưởng khoa KH và CN Giáo dục, ĐH Bách khoa Hà Nội đã trao đổi cùng phóng viên Báo GD&TĐ về hiệu quả của Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026-2035, định hướng đến 2045”.

Đứng ở góc độ nhà giáo, nhà quản lý ông đánh giá như thế nào về đề án này?

PGS.TS Lê Hiếu Học: Tôi đánh giá rất cao Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026-2035, định hướng đến năm 2045”. Đây là chủ trương mang tính chiến lược, thể hiện tư duy phát triển từ “hỗ trợ an sinh” sang “đầu tư phát triển nguồn nhân lực”.

Mục tiêu của Đề án không chỉ là tăng số lượng người học, mà quan trọng hơn là hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có khả năng dẫn dắt sự phát triển kinh tế - xã hội ngay tại các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Từ góc độ của một nhà giáo và nhà quản lý giáo dục, tôi đề cao cách tiếp cận toàn diện của Đề án.

Bên cạnh chính sách tuyển sinh và hỗ trợ người học, Đề án đề cập đến đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo, phát triển học liệu số, ứng dụng AI, kết nối doanh nghiệp và xây dựng cơ chế hỗ trợ việc làm sau tốt nghiệp.

Điều đó cho thấy đào tạo nguồn nhân lực được nhìn nhận như một hệ sinh thái hoàn chỉnh chứ không chỉ là hoạt động dạy và học. Đối với lĩnh vực giáo dục, đào tạo giáo viên nhóm ngành trọng điểm có ý nghĩa rất lớn.

Muốn nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số thì trước hết phải có đội ngũ giáo viên giỏi, am hiểu văn hóa địa phương, có năng lực ứng dụng công nghệ và phương pháp dạy học hiện đại. Đây chính là yếu tố tạo ra sự thay đổi bền vững nhất.

Qua Đề án, cơ hội học tập giữa cho học sinh vùng khó sẽ thay đổi ra sao, nhất là con em người dân tộc thiểu số rất ít người?

PGS.TS Lê Hiếu Học: Tôi cho rằng, giá trị lớn nhất của Đề án nằm ở mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao cho học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thay vì chỉ dừng lại ở hỗ trợ học tập.

Đây là bước chuyển từ tư duy “bảo đảm cơ hội đi học” sang “bảo đảm cơ hội phát triển và thành công”.

Đề án hướng tới chuỗi hỗ trợ xuyên suốt, từ tư vấn hướng nghiệp, tuyển sinh, đào tạo, hỗ trợ học tập đến kết nối việc làm sau tốt nghiệp.

Đặc biệt, với đối tượng học sinh dân tộc thiểu số rất ít người, những chính sách đặc thù về học bổng, học phí, sinh hoạt phí, đào tạo dự bị đại học, phát triển năng lực số và ngoại ngữ sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách về điều kiện học tập giữa các vùng miền.

Bên cạnh đó, Đề án đầu tư vào chất lượng đào tạo thông qua chuyển đổi số, phát triển học liệu số đa ngôn ngữ, ứng dụng AI, nâng cao năng lực giảng viên và tăng cường kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp và địa phương.

Điều này sẽ giúp học sinh vùng khó được học trong môi trường hiện đại, tiếp cận những tri thức và công nghệ mới như học sinh ở đô thị lớn, tăng cơ hội vào đại học.

PGS.TS Lê Hiếu Học - Trưởng khoa KH và CN Giáo dục, ĐH Bách khoa Hà Nội.

Ông đánh giá như thế nào về định hướng chú trọng bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao những ngành, lĩnh vực trọng điểm như sức khỏe, giáo dục, công nghệ thông tin...và cơ chế khuyến khích người trẻ sau khi được đào tạo quay trở lại địa phương công tác?

PGS.TS Lê Hiếu Học: Đây là một trong những điểm đột phá và có ý nghĩa chiến lược nhất của Đề án.

Thực tế hiện nay, nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số không thiếu người học, mà thiếu đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, công nghệ thông tin hay nông nghiệp công nghệ cao.

Vì vậy, tập trung đào tạo nhân lực đúng những ngành mà địa phương đang cần sẽ giúp giải bài toán phát triển từ gốc rễ.

Điều đáng ghi nhận là Đề án còn xây dựng cơ chế thu hút và giữ chân người học sau khi tốt nghiệp trở về địa phương công tác.

Đây là cách tiếp cận rất đúng, bởi nếu nguồn nhân lực chất lượng cao tiếp tục tập trung ở đô thị lớn thì khoảng cách phát triển giữa các vùng miền sẽ ngày càng gia tăng.

Đề án đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ, AI và BigData, xây dựng nền tảng quản lý đào tạo số thống nhất. Trong đó, hệ thống học liệu số đa ngôn ngữ sẽ được phát triển, bao gồm tiếng Việt và một số tiếng dân tộc phổ biến. Ông đánh giá ra sao về cơ hội mở ra với du lịch, gìn giữ văn hoá?

PGS.TS Lê Hiếu Học: Chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo cơ hội bảo tồn, phát huy và khai thác giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số theo cách hiện đại hơn.

Khi xây dựng hệ thống học liệu số đa ngôn ngữ, trong đó có tiếng của một số dân tộc, chúng ta không chỉ giúp người học tiếp cận tri thức thuận lợi hơn mà còn góp phần gìn giữ ngôn ngữ, bản sắc văn hóa và tri thức bản địa không bị mai một.

Đồng thời, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo cũng sẽ mở ra nhiều cơ hội cho ngành du lịch.

Dữ liệu số về di sản, lễ hội, làng nghề, ẩm thực hay nghệ thuật truyền thống được số hóa, quảng bá trên các nền tảng số, tích hợp với công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường hoặc ứng dụng AI vừa mang đến trải nghiệm mới cho du khách, vừa tạo thêm sinh kế cho cộng đồng.

Quan trọng hơn, khi những người trẻ đồng bào dân tộc thiểu số được đào tạo bài bản về công nghệ thông tin, du lịch, giáo dục và chuyển đổi số rồi trở về quê hương, họ sẽ trở thành những “Đại sứ số” của địa phương. Họ vừa hiểu văn hóa bản địa, vừa có năng lực công nghệ để kể câu chuyện về quê hương mình một cách hấp dẫn và chuyên nghiệp.

Tôi tin rằng, nếu triển khai tốt Đề án, chúng ta sẽ đạt được hai mục tiêu song hành: phát triển kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc Việt Nam.