Tinh gọn đại học công lập không dựa vào tự chủ tài chính, tính cả 'thương hiệu và tầm ảnh hưởng'

Nội dung này được nêu trong định hướng sắp xếp, tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập do Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các bộ, ngành, địa phương, trên cơ sở thực hiện quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050 đã được Chính phủ phê duyệt.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc sắp xếp trường đại học phải bám sát điều kiện thực tiễn về vị trí địa lý, không gian phát triển, đặc điểm kinh tế – xã hội, nhu cầu nhân lực của địa phương và cả nước, thay vì lấy tiêu chí tự chủ tài chính làm thước đo chính.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành, địa phương cần căn cứ vào ngành nghề đào tạo, hiệu quả hoạt động thực tế, có đánh giá đến thương hiệu và mức độ ảnh hưởng của từng cơ sở giáo dục.

5 tiêu chí xác định trường thuộc diện phải sắp xếp

Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ 5 tiêu chí để xác định các cơ sở giáo dục đại học thuộc diện phải sắp xếp, tổ chức lại.

Thứ nhất là mức độ đáp ứng điều kiện và chuẩn chất lượng. Các trường không đạt chuẩn cơ sở giáo dục đại học, không đáp ứng điều kiện thành lập hoặc điều kiện duy trì ngành đào tạo sẽ thuộc diện phải sắp xếp.

Thứ hai là ngành, lĩnh vực đào tạo. Bộ sẽ từng bước giảm số lượng đại học đơn ngành; đặc biệt lưu ý nhóm trường đào tạo, nghiên cứu nhiều lĩnh vực nhưng quy mô, tỷ trọng và thành tích nghiên cứu ở từng lĩnh vực rất nhỏ, trừ các lĩnh vực đặc thù như quốc phòng – an ninh, y tế và nghệ thuật.

Thứ ba là tính phục vụ chức năng quản lý nhà nước. Các trường đào tạo những lĩnh vực không gắn với yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực cho quản lý nhà nước, nghề nghiệp đặc thù, có tính chuyên môn sâu, phức tạp sẽ phải xem xét sắp xếp lại.

Thứ tư là tính thiết yếu của ngành đào tạo. Trường đào tạo các lĩnh vực không đóng vai trò thiết yếu, khó tuyển sinh, xã hội không có nhu cầu hoặc có thể thay thế bằng các cơ sở khác sẽ thuộc diện sắp xếp.

Thứ năm là tính đặc thù. Các bộ quản lý lĩnh vực như Quốc phòng, Công an, Y tế, Văn hóa – Thể thao và Du lịch được giao chủ động rà soát, quyết định phương án và lộ trình sắp xếp các trường trực thuộc, bảo đảm tinh gọn, hiệu quả, phù hợp yêu cầu chuyên ngành.

Sáp nhập, chuyển giao, thậm chí giải thể

Theo định hướng, các hình thức sắp xếp gồm: tái cấu trúc; tiếp tục duy trì nhưng phải có phương án phát triển rõ ràng; chuyển giao về bộ, ngành hoặc địa phương phù hợp; hợp nhất với trường khác (sáp nhập hoặc tổ chức lại thành phân hiệu); giải thể.

Đối với các trường chưa đạt chuẩn nhưng được tiếp tục duy trì, bộ, ngành, địa phương phải xây dựng phương án đầu tư, bảo đảm đến năm 2030 đạt chuẩn. Sau thời hạn này, nếu vẫn không đáp ứng yêu cầu, trường sẽ bắt buộc phải sắp xếp lại.

Nhóm trường không thuộc diện sắp xếp cũng phải tự rà soát, tổ chức lại bộ máy, xóa bỏ cấp trung gian, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Khoảng 140 trường đại học công lập được xác định thuộc diện sắp xếp, tổ chức lại trong giai đoạn tới. Ảnh: Phenikaa

Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị các bộ, ngành, địa phương hoàn thiện hồ sơ, trình cấp có thẩm quyền quyết định trước ngày 30/6.

Theo Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành tháng 8/2025, hệ thống giáo dục đại học cần sớm được tái cấu trúc theo hướng tinh gọn, hiệu quả; sáp nhập, giải thể các cơ sở không đạt chuẩn; xóa bỏ cấp trung gian; đồng thời nghiên cứu sáp nhập viện nghiên cứu với trường đại học và chuyển một số trường về địa phương quản lý.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cho biết, hiện có khoảng 140 trường đại học công lập thuộc diện phải sắp xếp, tổ chức lại trong giai đoạn tới.