Gia tăng nhanh, nhiều nguy cơ
Các bệnh lý mắt ở trẻ khá đa dạng, từ glôcôm bẩm sinh, đục thủy tinh thể, lác, sụp mi đến các bệnh võng mạc ở trẻ sinh non, tổn thương do di truyền, nhiễm trùng hay chấn thương. Trong đó, tật khúc xạ (cận, viễn, loạn thị) là phổ biến nhất và ảnh hưởng trực tiếp đến học tập, sinh hoạt.
Những biểu hiện như nheo mắt khi nhìn xa, cúi sát sách vở, nhức đầu sau giờ học… ngày càng dễ bắt gặp. Đây là dấu hiệu sớm của cận thị, bệnh lý đang gia tăng nhanh, đặc biệt tại khu vực đô thị.
Theo thống kê năm 2025 của Bệnh viện Mắt Tây Nguyên, trong 16.868 lượt trẻ đến khám có gần 40% mắc tật khúc xạ. Tỷ lệ này tương đồng với các đô thị lớn, nơi số trẻ cận thị dao động 30–40%, trong khi khu vực nông thôn khoảng 10–15%.
Bác sĩ chuyên khoa II Trần Đình Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Mắt Tây Nguyên, cho biết nguyên nhân chủ yếu đến từ lối sống: trẻ sử dụng thiết bị điện tử sớm, thời gian ngoài trời ít, môi trường học tập thiếu ánh sáng tự nhiên, cùng chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý.
Khảo sát cho thấy 78% trẻ từ 1–5 tuổi tiếp xúc thiết bị điện tử hằng ngày trong thời gian dài, làm tăng nguy cơ mỏi mắt, rối loạn thị lực. Trong khi đó, yếu tố di truyền chỉ chiếm khoảng 25%, phần lớn còn lại liên quan đến thói quen sinh hoạt. Đây là thói quen hoàn toàn có thể điều chỉnh.
“Nếu không phát hiện và can thiệp kịp thời, tật khúc xạ có thể tiến triển nhanh, gây suy giảm thị lực nghiêm trọng”, bác sĩ Tuấn cảnh báo.
Theo các bác sĩ, nhận diện sớm dấu hiệu bất thường là yếu tố then chốt trong bảo vệ thị lực trẻ. Những biểu hiện như nheo mắt, dụi mắt, nhìn mờ… cần được lưu ý và đưa trẻ đi khám kịp thời.
Bác sĩ chuyên khoa I Võ Ngọc Xuân Bích (Bệnh viện Mắt Tây Nguyên) khuyến cáo, trẻ nên được khám mắt định kỳ 1–2 lần mỗi năm; riêng trẻ có tật khúc xạ cần tái khám 3–6 tháng/lần để theo dõi và điều chỉnh kính phù hợp.
Cần sự phối hợp đồng bộ
Cùng với đó, phụ huynh cần hướng dẫn trẻ giữ khoảng cách an toàn khi sử dụng thiết bị điện tử, tăng cường hoạt động ngoài trời, học tập trong điều kiện ánh sáng đầy đủ.
Chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng. Việc bổ sung các dưỡng chất như lutein, zeaxanthin, vitamin A, C, E có trong rau xanh đậm, bông cải, trứng, đậu… giúp tăng cường bảo vệ mắt, giảm mỏi và hỗ trợ thị lực.
Không chỉ gia đình, nhà trường và cộng đồng cũng giữ vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh lý mắt ở trẻ.
Theo bà Đoàn Thị Ngọc Yến, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tô Hiệu (phường Ea Kao), tỷ lệ học sinh mắc tật khúc xạ tại trường ở mức cao. Nhà trường đã tổ chức khám sàng lọc, thông báo cho phụ huynh để kịp thời can thiệp.
Giáo viên thường xuyên nhắc nhở học sinh điều chỉnh tư thế ngồi học, không cúi sát sách vở; đồng thời tăng cường các hoạt động ngoài trời, trò chơi vận động nhằm giúp mắt được thư giãn tự nhiên.
Các chuyên gia nhận định, việc bảo vệ thị lực cho trẻ cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế. Khi hình thành được thói quen sinh hoạt khoa học, chế độ dinh dưỡng hợp lý và kiểm tra mắt định kỳ, trẻ sẽ có điều kiện duy trì thị lực tốt, phục vụ học tập và phát triển lâu dài.
