Công tác xóa mù chữ (XMC) là một nhiệm vụ chính trị trọng yếu, góp phần thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng “Xây dựng xã hội học tập” mà Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Tại huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ, nay là 3 xã Khe Tre, Nam Đông, Long Quảng thuộc TP Huế), nơi người đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 46,14% tổng dân số, việc thực hiện XMC luôn đối diện với nhiều thách thức đặc thù, bao gồm điều kiện kinh tế khó khăn, cơ sở vật chất chưa đồng bộ, và tỷ lệ mù chữ cao. Số lượng người mù chữ này chủ yếu là người đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong bối cảnh đó, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX) Nam Đông (nay là Trung tâm GDNN-GDTX khu vực 3) đã phát huy vai trò tiên phong, triển khai một loạt kinh nghiệm và giải pháp đột phá nhằm huy động, duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng XMC, đưa toàn huyện đạt chuẩn phổ cập XMC mức độ 2.

Sử dụng lợi thế văn hóa và đổi mới phương pháp giảng dạy

Kể lại với chúng tôi, ông Trần Văn Phúc, nguyên Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Nam Đông cho biết, xác định để XMC đạt hiệu quả bền vững, đội ngũ giáo viên phải không chỉ vững vàng về chuyên môn mà còn phải am hiểu sâu sắc về văn hóa, ngôn ngữ địa phương. Đây là kinh nghiệm then chốt giúp Trung tâm thành công trong công tác vận động và giảng dạy.

“Đơn vị đã tận dụng thế mạnh nội tại khi có nhiều giáo viên là người dân tộc bản địa, nắm rất rõ địa bàn và văn hóa dân tộc. Đặc biệt, 100% giáo viên đều có chứng chỉ bồi dưỡng tiếng dân tộc thiểu số Cơ Tu do chính Trung tâm tổ chức dạy. Việc giáo viên biết tiếng dân tộc cho phép họ trao đổi song ngữ trong quá trình vận động người học và trong giờ dạy, tạo sự thuận lợi lớn.

Song song với đó, giáo viên trực tiếp làm công tác XMC luôn được yêu cầu phải am hiểu văn hoá và phong tục địa phương, luôn sát sao, gần gũi học viên để nắm bắt tâm tư nguyện vọng. Họ tạo mối quan hệ thân thiện, trung thực, ứng xử hoà nhã, tôn trọng và lắng nghe ý kiến học viên, giúp đỡ kịp thời những trường hợp khó khăn đặc biệt” – ông Trần Văn Phúc trao đổi.

Một điểm thứ 2 theo ông Phúc, đó là đột phá trong phương pháp giảng dạy và ứng dụng thực tiễn. Trung tâm không chỉ tập trung vào việc dạy chữ mà còn đẩy mạnh đổi mới phương pháp sư phạm cho học viên là người lớn tuổi. Giáo viên sử dụng tài liệu dạy và học phù hợp với từng mức, kỳ và từng đối tượng cụ thể, nhất là học viên người dân tộc thiểu số.

Các lớp học được tổ chức theo nhóm để học viên thảo luận, giúp đỡ nhau học tập. Giáo viên còn sử dụng đồ dùng dạy học phóng to, tranh ảnh trực quan sinh động, và cả thiết bị dạy học tự làm để đảm bảo đạt được yêu cầu nội dung.

Về mặt nội dung, giáo viên chú trọng triển khai những nội dung cơ bản, cốt lõi của môn Tiếng Việt và môn Toán, giúp học viên có các năng lực cơ bản về đọc, viết và tính toán.

Ngoài ra, Trung tâm đã tham mưu UBND huyện Nam Đông (cũ) đặt hàng biên soạn tài liệu nội dung công tác giảm nghèo lồng ghép trong giảng dạy XMC và tuyên truyền cách phát triển kinh tế cho bà con. Điều này giúp người học biết cách vận dụng kiến thức vào sản xuất kinh doanh, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống. Học viên theo học còn được hưởng và nhận các chế độ từ chương trình mục tiêu quốc gia.

Từ lớp học đến cộng đồng: Kinh nghiệm duy trì sĩ số và gắn kết xã hội

Thực tế cho thấy, duy trì sĩ số trong các lớp XMC, nhất là khi đa số học viên là phụ nữ lớn tuổi và là lao động chính trong gia đình, là một thách thức lớn hơn cả việc mở lớp. Trung tâm GDNN-GDTX Nam Đông đã áp dụng các giải pháp đột phá, biến lớp học thành môi trường học tập suốt đời.

Có thể kể đến như, nhằm khuyến khích và tạo điều kiện cho học viên, giáo viên chủ nhiệm chủ động tham mưu với lãnh đạo Trung tâm xin hỗ trợ kinh phí tạo điều kiện cho học viên tham quan học tập ở địa bàn khác. Các hoạt động dã ngoại các vùng ở Huế hay Đà Nẵng không chỉ là hoạt động giao lưu văn hóa văn nghệ mà còn là cơ hội để giáo viên lồng ghép các bài khoa học, lịch sử, địa lý vào thực tiễn, giúp học viên hiểu rõ bài học. Bên cạnh đó, Trung tâm tổ chức các hoạt động vừa học vừa chơi (giải trí) và trao đổi kinh nghiệm trong cuộc sống thường ngày.

Việc huy động gia đình và cộng đồng trong công tác XMC theo ông Phúc cũng là 1 điểm thiết yếu. Trung tâm nhiều năm liền triển khai việc phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, thôn trưởng và huy động người thân của học viên có trình độ văn hóa phù hợp hướng dẫn, hỗ trợ cho học viên học XMC tại nhà (luyện đọc, cộng tính). Việc cha mẹ đi học chữ cũng nhằm mục đích làm gương cho con cháu noi theo. Nhiều học viên thậm chí có thể học được cách phát âm chuẩn hơn từ chính con cái của mình.

Trung tâm cũng chú trọng việc duy trì, đẩy mạnh hoạt động của Trung tâm Học tập Cộng đồng. Để củng cố kết quả biết chữ, Trung tâm phát động phong trào đọc sách trong các xã, thôn, bản, và xây dựng tủ sách gia đình, tủ sách dòng họ để thu hút người dân đọc sách, truyện.

Qua thời gian thực hiện nhiều phương pháp và bước đột phá đã ghi nhận thành quả ở đây. : Trung tâm tổ chức Bế giảng nhiều lớp hết mức độ I, II thường kỳ; phối hợp với chính quyền địa phương tặng quà khen thưởng và tổ chức giao lưu… góp phần đưa toàn huyện đạt chuẩn phổ cập XMC mức độ 2.

Vào cuối năm 2023, đoàn công tác của Bộ GD&ĐT đã đến khảo sát và ghi nhận, đánh giá cao những kết quả đạt được, khẳng định Ban chỉ đạo Phổ cập giáo dục, XMC của huyện Nam Đông đã triển khai công tác XMC đúng quy định và hiệu quả.

“Thành công này là sự kết tinh từ vai trò lãnh đạo của Trung tâm, sự kiên trì, tâm huyết của đội ngũ giáo viên và sự cố gắng không ngừng của người học. Nhờ học được “cái chữ” mỗi học viên đều hiểu được giá trị cuộc sống và cùng nhau cố gắng phát triển kinh tế vươn lên thoát nghèo, làm gương cho con cháu noi theo, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp” – nguyên Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Nam Đông thổ lộ.