Trí tuệ nhân tạo tạo sinh mở ra nhiều khả năng hỗ trợ giáo viên trong xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế học liệu, tổ chức hoạt động học tập và kiểm tra, đánh giá. Tuy nhiên, việc sử dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức như cần được giải quyết như: độ chính xác của thông tin, rò rỉ dữ liệu, quyền tác giả, hạn chế sự sáng tạo… Đó cũng là những điều rất cần được khắc phục đối với giáo viên trong quá trình sử dụng AI.
Xuất phát từ nhu cầu đó, trong năm 2026, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cho ấn hành cuốn sách Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học, do GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (chủ biên) biên soạn cùng tập thể các tác giả.
Tài liệu là sản phẩm thuộc hợp phần “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy học cho giáo viên tại các trường phổ thông” trong khuôn khổ hợp tác với UNICEF giai đoạn 2024–2025.
Mục đích của cuốn sách là hướng đến việc giúp giáo viên từng bước làm chủ công cụ, kết hợp khả năng hỗ trợ của AI với kinh nghiệm chuyên môn và sự am hiểu học sinh.
Xuyên suốt tài liệu là định hướng sử dụng công nghệ có kiểm soát, giữ vững trách nhiệm của người thầy đối với nội dung giảng dạy và quá trình học tập.
Cấu trúc rõ ràng, kết nối nguyên tắc với thực hành
Sách đã hệ thống hóa một số ứng dụng phổ biến của AI tạo sinh trong dạy học các môn ở cấp phổ thông và quản lí lớp học.
Nội dung sách được tổ chức thành năm phần chính và bốn phụ lục, đưa người đọc từ những quy tắc nền tảng đến quy trình thực hiện, hướng dẫn theo môn học và xây dựng học liệu, gồm:
Phần I. Quy tắc chung khi sử dụng công cụ AI tạo sinh trong dạy và học
Phần II. Quy trình ứng dụng AI tạo sinh trong dạy và học
Phần III. Hướng dẫn ứng dụng AI tạo sinh trong dạy và học
Phần IV. Dùng AI tạo học liệu đa phương tiện
Phần V. Gợi ý câu trả lời
Đề cao vai trò kiểm chứng và trách nhiệm của giáo viên
Điểm đáng chú ý của cuốn sách là đặt trách nhiệm sư phạm ở vị trí trung tâm. Nội dung do AI tạo ra cần được giáo viên xem xét trước khi sử dụng, bảo đảm chính xác về kiến thức, phù hợp với chương trình và đáp ứng yêu cầu tổ chức dạy học.
Tài liệu đề xuất ba tầng kiểm tra học liệu: kiểm tra tính chính xác của nội dung; đối chiếu với chương trình giáo dục phổ thông; xem xét tính sư phạm.
Cùng với đó, những lưu ý về bảo vệ dữ liệu, tôn trọng nguồn tư liệu và minh bạch trong sử dụng AI góp phần hình thành cách ứng xử có trách nhiệm với công nghệ.
Đối với học sinh, việc sử dụng AI cần gắn với mục tiêu rèn luyện tư duy, phát triển ý tưởng và nâng cao khả năng tự học. Sản phẩm học tập phải thể hiện được quá trình tìm hiểu và đóng góp của người học.
Tính thực hành được thể hiện qua cách sách gắn ứng dụng AI với từng nhiệm vụ của giáo viên. Thay vì chỉ tìm hiểu khả năng của công cụ, người đọc được định hướng cách sử dụng trong lập kế hoạch, thiết kế hoạt động, xây dựng học liệu và hỗ trợ đánh giá.
Ví dụ, khi cần tạo bài tập, giáo viên có thể nêu rõ nội dung kiến thức, đối tượng học sinh, số lượng câu hỏi, thời gian làm bài và yêu cầu kèm đáp án. Những thông tin cụ thể tạo cơ sở để AI đưa ra gợi ý sát nhiệm vụ hơn, đồng thời giúp giáo viên thuận tiện kiểm tra và điều chỉnh kết quả.
Các hướng dẫn cũng chú ý đến đặc trưng môn học. Phần Tiếng Anh đề cập hỗ trợ dịch thuật và chấm điểm bài luận; phần Lịch sử và Địa lí giới thiệu hỗ trợ tạo tư liệu đồ họa; phần Ngữ văn hướng đến phát triển năng lực sáng tạo ngôn từ cùng AI. Nhờ đó, giáo viên có thêm gợi ý để lựa chọn cách ứng dụng phù hợp với yêu cầu chuyên môn.
Phần học liệu đa phương tiện tiếp tục mở rộng hướng vận dụng. Từ nội dung bài học, giáo viên có thể khai thác AI để gợi ý dàn ý trình chiếu hoặc kịch bản video, sau đó chỉnh sửa lời dẫn, lựa chọn hình ảnh và sắp xếp hoạt động. Giá trị của sản phẩm được xác định bởi khả năng hỗ trợ học sinh hiểu bài và tham gia học tập.
Với những hướng dẫn cụ thể, gắn với thực tiễn giảng dạy, Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học là tài liệu tham khảo tốt dành cho giáo viên phổ thông, đồng thời hữu ích với sinh viên sư phạm và cán bộ quản lí giáo dục.
Với cách trình bày khoa học, nội dung hấp dẫn, cuốn sách góp phần nâng cao năng lực sử dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm, giúp thầy cô vận dụng công nghệ vào bài học nhằm khuyến khích học sinh chủ động suy nghĩ và sáng tạo.
