Chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em: Nhận diện sớm để hỗ trợ đúng và đủ
2026/11/05 17:21
GD&TĐ - Theo ước tính, 14,9% dân số Việt Nam, tương đương khoảng 15 triệu người, mắc ít nhất một trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến
Nhận diện sớm để không bỏ lỡ “thời điểm vàng”
Sức khỏe tâm thần trẻ em đang trở thành vấn đề cần được quan tâm đúng mức khi nhiều em phải đối mặt với lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi, tăng động giảm chú ý và các rối loạn phát triển thần kinh. Các chuyên gia cho rằng, nhận diện sớm, can thiệp kịp thời và phối hợp giữa gia đình, nhà trường, y tế, tâm lý học và các dịch vụ xã hội là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển toàn diện.
Theo ước tính, 14,9% dân số Việt Nam, tương đương khoảng 15 triệu người, mắc ít nhất một trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến, GS.TS.BS Đặng Vạn Phước – nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh – cho hay, những vấn đề thường gặp gồm rối loạn cảm xúc, lo âu, trầm cảm, tăng động giảm chú ý và rối loạn hành vi. Các biểu hiện có thể xuất hiện trong quan hệ với bạn bè, cách ứng xử, khả năng tập trung, cảm xúc và hành vi hằng ngày.
Theo GS.TS.BS Đặng Vạn Phước, sức khỏe tâm thần ở trẻ không chỉ được hiểu là sự vắng mặt của bệnh lý. Đây còn là khả năng trẻ nhận diện, điều chỉnh cảm xúc, duy trì các mối quan hệ, học tập, thích ứng với những thay đổi và phát triển phù hợp với lứa tuổi. Vì vậy, những thay đổi kéo dài về cảm xúc, hành vi, học tập, giao tiếp hoặc sinh hoạt cần được người lớn quan sát và quan tâm đúng mức.
Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh cho rằng, nhiều giải pháp đã được triển khai nhằm chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em, từ khung chính sách, pháp lý đến các chương trình hỗ trợ tại trường học, cơ sở y tế và cộng đồng. “Các giải pháp đều khẳng định tầm quan trọng của phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp đa ngành trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em Việt Nam hiện nay”- GS.TS.BS. Đặng Vạn Phước nói.
Hoạt động tết Trung thu do Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Hoa Xuyến Chi (Đồng Việt, Bắc Ninh) tổ chức. Ảnh: Trung tâm cung cấp.
Không thể chăm sóc trẻ bằng một ngành riêng lẻ
Nhấn mạnh vai trò kết nối giữa các lĩnh vực trong chăm sóc sức khỏe con người, hướng tới sự phát triển toàn diện cả về thể chất và tinh thần, TS Lê Minh Công – Giám đốc Chương trình Nghiên cứu và Hỗ trợ Sức khỏe tinh thần (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) – chia sẻ, mục tiêu không chỉ là can thiệp cho trẻ khi vấn đề đã xuất hiện, mà quan trọng hơn là giúp các em hình thành năng lực sống, phát triển bền vững trong suốt cuộc đời. Sức khỏe tâm thần vì thế không thể tách rời môi trường gia đình, nhà trường và xã hội.
Thực tế cho thấy, rối loạn phát triển thần kinh đang trở thành thách thức sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. Tại Việt Nam, TS Lê Minh Công nhìn nhận, lĩnh vực đánh giá và can thiệp trẻ rối loạn phát triển thần kinh đã có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều khó khăn.
Đó là sự thiếu hụt mô hình hợp tác đa ngành, nhân lực được đào tạo chuyên sâu về hoạt động trị liệu và phục hồi chức năng tâm lý, công cụ đánh giá chuẩn hóa, cùng với những hạn chế trong nhận thức cộng đồng.
Đáng chú ý, nhiều phụ huynh đã chủ động đưa con đi khám sớm hơn, khoảng 18 - 24 tháng tuổi, thay vì 5 - 7 tuổi như trước. Tuy nhiên, TS Lê Minh Công cho rằng, sự phối hợp giữa gia đình và cơ sở chuyên môn chưa thực sự hiệu quả, trong khi năng lực của các đơn vị cung cấp dịch vụ can thiệp còn chưa đồng đều.
Nhấn mạnh, mỗi trẻ là một cá thể với đặc điểm, nhu cầu, tiềm năng và con đường phát triển riêng, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục – nhận thấy, với trẻ có nhu cầu đặc biệt, sự phát triển chịu tác động đồng thời của sức khỏe, tâm lý, giáo dục, gia đình, môi trường xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ.
Do đó, một khó khăn của trẻ hiếm khi chỉ thuộc về y tế, tâm lý học, giáo dục đặc biệt hay gia đình. Điều này đòi hỏi chuyển từ cách tiếp cận đơn ngành sang liên ngành; từ những dịch vụ riêng lẻ sang một hệ thống hỗ trợ có phối hợp.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng, tiếp cận liên ngành không đơn giản là nhiều chuyên gia cùng tham gia. Các bên cần cùng nhận diện nhu cầu, xác định mục tiêu, phân định vai trò, chia sẻ thông tin cần thiết và theo dõi sự tiến bộ của trẻ trong một kế hoạch thống nhất. Trong đó, trẻ em và gia đình phải là trung tâm.
Khi gia đình, nhà trường, y tế, tâm lý học, giáo dục đặc biệt, công tác xã hội, công nghệ và quản lý được kết nối bằng mục tiêu chung, những nỗ lực riêng lẻ mới có thể tạo thành hệ thống hỗ trợ toàn diện, liên tục và bền vững. “Đây cũng là cơ sở để việc chăm sóc sức khỏe tâm thần chuyển từ xử lý khi vấn đề đã xảy ra sang chủ động phòng ngừa, nhận diện và can thiệp sớm” - PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng nhấn mạnh.
Rối loạn tâm thần ở trẻ có thể phòng ngừa và điều trị được nếu được phát hiện sớm. Ảnh: THẾ DƯƠNG.
Nhận diện sớm để không bỏ lỡ “thời điểm vàng”
Sức khỏe tâm thần trẻ em đang trở thành vấn đề cần được quan tâm đúng mức khi nhiều em phải đối mặt với lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi, tăng động giảm chú ý và các rối loạn phát triển thần kinh. Các chuyên gia cho rằng, nhận diện sớm, can thiệp kịp thời và phối hợp giữa gia đình, nhà trường, y tế, tâm lý học và các dịch vụ xã hội là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển toàn diện.
Theo ước tính, 14,9% dân số Việt Nam, tương đương khoảng 15 triệu người, mắc ít nhất một trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến, GS.TS.BS Đặng Vạn Phước – nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh – cho hay, những vấn đề thường gặp gồm rối loạn cảm xúc, lo âu, trầm cảm, tăng động giảm chú ý và rối loạn hành vi. Các biểu hiện có thể xuất hiện trong quan hệ với bạn bè, cách ứng xử, khả năng tập trung, cảm xúc và hành vi hằng ngày.
Theo GS.TS.BS Đặng Vạn Phước, sức khỏe tâm thần ở trẻ không chỉ được hiểu là sự vắng mặt của bệnh lý. Đây còn là khả năng trẻ nhận diện, điều chỉnh cảm xúc, duy trì các mối quan hệ, học tập, thích ứng với những thay đổi và phát triển phù hợp với lứa tuổi. Vì vậy, những thay đổi kéo dài về cảm xúc, hành vi, học tập, giao tiếp hoặc sinh hoạt cần được người lớn quan sát và quan tâm đúng mức.
Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh cho rằng, nhiều giải pháp đã được triển khai nhằm chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em, từ khung chính sách, pháp lý đến các chương trình hỗ trợ tại trường học, cơ sở y tế và cộng đồng. “Các giải pháp đều khẳng định tầm quan trọng của phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp đa ngành trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em Việt Nam hiện nay”- GS.TS.BS. Đặng Vạn Phước nói.
Hoạt động tết Trung thu do Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Hoa Xuyến Chi (Đồng Việt, Bắc Ninh) tổ chức. Ảnh: Trung tâm cung cấp.
Không thể chăm sóc trẻ bằng một ngành riêng lẻ
Nhấn mạnh vai trò kết nối giữa các lĩnh vực trong chăm sóc sức khỏe con người, hướng tới sự phát triển toàn diện cả về thể chất và tinh thần, TS Lê Minh Công – Giám đốc Chương trình Nghiên cứu và Hỗ trợ Sức khỏe tinh thần (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) – chia sẻ, mục tiêu không chỉ là can thiệp cho trẻ khi vấn đề đã xuất hiện, mà quan trọng hơn là giúp các em hình thành năng lực sống, phát triển bền vững trong suốt cuộc đời. Sức khỏe tâm thần vì thế không thể tách rời môi trường gia đình, nhà trường và xã hội.
Thực tế cho thấy, rối loạn phát triển thần kinh đang trở thành thách thức sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. Tại Việt Nam, TS Lê Minh Công nhìn nhận, lĩnh vực đánh giá và can thiệp trẻ rối loạn phát triển thần kinh đã có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều khó khăn.
Đó là sự thiếu hụt mô hình hợp tác đa ngành, nhân lực được đào tạo chuyên sâu về hoạt động trị liệu và phục hồi chức năng tâm lý, công cụ đánh giá chuẩn hóa, cùng với những hạn chế trong nhận thức cộng đồng.
Đáng chú ý, nhiều phụ huynh đã chủ động đưa con đi khám sớm hơn, khoảng 18 - 24 tháng tuổi, thay vì 5 - 7 tuổi như trước. Tuy nhiên, TS Lê Minh Công cho rằng, sự phối hợp giữa gia đình và cơ sở chuyên môn chưa thực sự hiệu quả, trong khi năng lực của các đơn vị cung cấp dịch vụ can thiệp còn chưa đồng đều.
Nhấn mạnh, mỗi trẻ là một cá thể với đặc điểm, nhu cầu, tiềm năng và con đường phát triển riêng, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục – nhận thấy, với trẻ có nhu cầu đặc biệt, sự phát triển chịu tác động đồng thời của sức khỏe, tâm lý, giáo dục, gia đình, môi trường xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ.
Do đó, một khó khăn của trẻ hiếm khi chỉ thuộc về y tế, tâm lý học, giáo dục đặc biệt hay gia đình. Điều này đòi hỏi chuyển từ cách tiếp cận đơn ngành sang liên ngành; từ những dịch vụ riêng lẻ sang một hệ thống hỗ trợ có phối hợp.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng, tiếp cận liên ngành không đơn giản là nhiều chuyên gia cùng tham gia. Các bên cần cùng nhận diện nhu cầu, xác định mục tiêu, phân định vai trò, chia sẻ thông tin cần thiết và theo dõi sự tiến bộ của trẻ trong một kế hoạch thống nhất. Trong đó, trẻ em và gia đình phải là trung tâm.
Khi gia đình, nhà trường, y tế, tâm lý học, giáo dục đặc biệt, công tác xã hội, công nghệ và quản lý được kết nối bằng mục tiêu chung, những nỗ lực riêng lẻ mới có thể tạo thành hệ thống hỗ trợ toàn diện, liên tục và bền vững. “Đây cũng là cơ sở để việc chăm sóc sức khỏe tâm thần chuyển từ xử lý khi vấn đề đã xảy ra sang chủ động phòng ngừa, nhận diện và can thiệp sớm” - PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng nhấn mạnh.
Sở GD&ĐT TPHCM yêu cầu trường học kiểm soát chặt thực phẩm bán trú
GD&TĐ - Sở GD&ĐT TPHCM yêu cầu các trường kiểm soát nguồn thực phẩm, tạm ngừng sử dụng và báo cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
2026-11-05 10:22
Các trường đại học cần tăng nguồn thu để giảm gánh nặng tài chính cho người học
GD&TĐ - Các cơ sở giáo dục đại học phải rà soát mức học phí từng ngành, chương trình đào tạo, nhất là những chương trình có mức thu cao hoặc tăng mạnh.
2026-11-05 10:22
Tiến sĩ Cao Văn Phường - người đặt nền móng cho mô hình giáo dục mở từ trần
GD&TĐ - Tiến sĩ, Viện sĩ Cao Văn Phường, người sáng lập Trường ĐH Bình Dương, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Mở TPHCM từ trần lúc 5h15 sáng 4/11.
2026-11-05 10:22
Thứ trưởng Bộ GD&ĐT nêu 4 nhóm giải pháp phòng, chống bạo lực học đường
GD&TĐ - Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Đoàn Trung Kiên nêu 4 nhóm giải pháp tăng cường giáo dục, phòng ngừa, xử lý nghiêm và siết chặt an ninh trường học.
2026-11-05 10:21
Chăm sóc sức khỏe tâm thần trẻ em: Nhận diện sớm để hỗ trợ đúng và đủ
GD&TĐ - Theo ước tính, 14,9% dân số Việt Nam, tương đương khoảng 15 triệu người, mắc ít nhất một trong 10 rối loạn tâm thần phổ biến
2026-11-05 10:21
Để dự báo thị trường lao động phát huy hiệu quả tại vùng cao Tây Bắc
GD&TĐ - Dự báo sát nhu cầu nhân lực giúp vùng cao Tây Bắc kết nối việc làm, định hướng đào tạo nghề và thúc đẩy giảm nghèo bền vững.
2026-11-05 10:21
Kết nối đào tạo nghề và việc làm tại Đức cho người Việt trẻ
GD&TĐ - Cơ hội học nghề, làm việc tại Đức được giới thiệu cùng các cam kết minh bạch chi phí, bảo đảm quyền lợi người lao động Việt Nam.
2026-11-05 10:21
Quy định công nhận chứng chỉ để sử dụng trong hệ thống giáo dục quốc dân
GD&TĐ - Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư 92/2026/TT-BGDĐT ngày 30/10/2026, quy định việc công nhận chứng chỉ để sử dụng trong hệ thống giáo dục quốc dân.
2026-11-05 10:20
Để tiếng Anh hiện diện trong môn học từ sự chủ động của giáo viên
GD&TĐ - Từ những tiết dạy thử nghiệm, giáo viên từng bước sử dụng tiếng Anh trong các môn học, góp phần hình thành môi trường thực hành ngoại ngữ.
2026-11-05 10:20
Giáo viên làm chủ trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong lớp học
GD&TĐ - Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong dạy và học do NXBGDVN ấn hành năm 2026 là tài liệu tham khảo hữu ích dành cho đội ngũ giáo viên.
