Kỹ năng xanh cho người học nghề: Cần trang bị gì để bước đi đường dài?

GD&TĐ - Thị trường lao động chuyển dịch mạnh mẽ, trong đó, kỹ năng xanh không chỉ là xu hướng mà còn là chìa khóa để người học nghề tiến xa hơn nữa.



Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra song hành, "kỹ năng xanh" không còn là khái niệm xa vời của riêng ngành môi trường mà đã trở thành tiêu chí tuyển dụng thiết yếu ở mọi lĩnh vực.

Phóng viên Báo Giáo dục và Thời đại đã có buổi trao đổi với ThS Trần Văn Bảy - Trưởng khoa Kinh tế - Trường Cao đẳng Viễn Đông để hiểu hơn về người thợ thế hệ mới và tìm ra chiếc chìa khóa giúp người lao động vững bước "đi đường dài" trong sự nghiệp.

Thưa ông, bên cạnh việc cập nhật công nghệ mới, doanh nghiệp ngày càng nhắc nhiều đến “kỹ năng xanh” (green skills) trong tuyển dụng. Dưới góc nhìn chuyên gia giáo dục nghề nghiệp, ông đánh giá thế nào về tốc độ “xanh hóa” của thị trường lao động Việt Nam hiện nay?

Theo tôi, thị trường lao động Việt Nam đang chuyển dịch rõ nét theo hướng xanh hơn, dù tốc độ chưa đồng đều giữa các ngành nghề. Trước đây, doanh nghiệp tuyển dụng chủ yếu quan tâm tay nghề hay năng suất làm việc. Hiện nay, các tiêu chí liên quan đến tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu chất thải, sử dụng công nghệ và ý thức bảo vệ môi trường ngày càng được coi trọng.

Đáng chú ý, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra song hành. Khi doanh nghiệp đầu tư công nghệ AI hay tự động hóa, mục tiêu không chỉ là tăng năng suất mà còn nhằm tối ưu hóa nguyên liệu, năng lượng và chi phí vận hành.

Tuy nhiên, nhu cầu doanh nghiệp thay đổi nhanh hơn chương trình đào tạo. Công nghệ mới triển khai rất nhanh, trong khi trường học cần thời gian điều chỉnh. Do đó, người lao động tương lai không thể chỉ “biết nghề”. Công thức cốt lõi sẽ là: tay nghề + công nghệ + tư duy xanh + khả năng thích ứng.

Có ý kiến cho rằng “kỹ năng xanh” chỉ là khái niệm dành cho ngành đặc thù như môi trường. Thực tế các ngành truyền thống như cơ khí, điện, du lịch, dịch vụ đang đòi hỏi kỹ năng này ở mức độ nào?

Nếu cho rằng kỹ năng xanh chỉ dành cho ngành môi trường thì cách hiểu đó không còn phù hợp. Kỹ năng xanh không phải là một nghề riêng biệt, mà đang trở thành thành phần năng lực bắt buộc trong nhiều lĩnh vực.



Người học cơ khí phải biết sử dụng vật liệu hợp lý, hạn chế tối đa phế phẩm, vận hành máy móc tiết kiệm năng lượng. Người học điện cần quan tâm thiết bị tiết kiệm điện năng. Trong lĩnh vực du lịch, nhà hàng, kỹ năng xanh thể hiện qua việc giảm nhựa, tránh lãng phí thực phẩm và tiết kiệm nước. Sinh viên kinh tế cũng cần am hiểu tiêu dùng xanh, trách nhiệm xã hội. Tóm lại, dù bạn không làm “nghề xanh”, bạn vẫn phải trang bị tư duy sử dụng nguồn lực hiệu quả.

Đối với học sinh trường nghề, “kỹ năng xanh” thực chất bao gồm những yếu tố gì? Đó là kỹ năng chuyên môn (cứng) hay thái độ và ý thức bảo vệ môi trường (mềm)?

Chúng ta không nên tách biệt kỹ năng xanh thành “cứng” hay “mềm”. Thực chất, nó là sự kết hợp nhuần nhuyễn của cả kiến thức, kỹ năng thực hành và thái độ.

Người học trước hết phải hiểu lý do cần tiết kiệm tài nguyên. Tuy nhiên, biết lý thuyết là chưa đủ, các em phải có khả năng áp dụng vào chuyên ngành đang học. Ví dụ, sinh viên cơ khí nắm rõ lý thuyết nhưng khi thực hành vẫn gây phế phẩm, hay sinh viên nhà hàng hiểu tầm quan trọng của môi trường nhưng vẫn lãng phí thực phẩm, thì kiến thức đó chưa chuyển hóa thành năng lực. Tôi nhìn nhận kỹ năng này qua ba mức độ: biết – làm được – hình thành thói quen. Chỉ khi trở thành thói quen, kỹ năng xanh mới mang lại giá trị bền vững.

Ông có thể lấy một vài ví dụ điển hình về việc người lao động áp dụng “kỹ năng xanh” hiệu quả trong công việc hằng ngày của họ không?

Kỹ năng xanh không nhất thiết phải bắt đầu từ những khái niệm to tát. Ví dụ, một thợ sửa ô tô trước đây cần giỏi phần cứng. Hiện nay, họ còn phải biết sử dụng thiết bị chẩn đoán điện tử, xử lý dầu nhớt đúng quy trình chuẩn, am hiểu xe hybrid, xe điện. Việc chẩn đoán chính xác giúp họ tránh thay thế linh kiện không cần thiết, tiết kiệm chi phí và giảm rác thải.

Một đầu bếp giỏi không chỉ nấu ăn ngon mà phải biết tính định lượng nguyên liệu chuẩn xác, hạn chế đồ thừa. Nhân viên văn phòng có thể số hóa hồ sơ, hạn chế in ấn giấy tờ. Kỹ năng xanh hiểu đơn giản là vẫn làm công việc đó nhưng tìm ra phương pháp hiệu quả hơn, ít lãng phí hơn.

Kỹ năng xanh cho người học nghề cần gì để đi đường dài? Người học cần trang bị những yếu tố cốt lõi nào để biến nó thành lợi thế cạnh tranh cả đời?

Người học nghề muốn đi đường dài cần trang bị ít nhất năm yếu tố: tay nghề vững vàng, kỹ năng số và AI, tư duy xanh, khả năng tự học và trách nhiệm nghề nghiệp.

Nền tảng cơ bản nhất vẫn là tay nghề. Trên nền tảng đó, các em cần biết kết hợp khả năng ứng dụng công nghệ số, dùng AI để tối ưu hóa sản xuất nhằm giảm lãng phí nguyên vật liệu.



Tuy nhiên, công nghệ thay đổi liên tục. Do đó, năng lực tự học hỏi và thích ứng linh hoạt chính là chìa khóa. Người học ngày nay bắt buộc phải chuyển từ lối suy nghĩ “học một nghề để làm cả đời” sang tư duy “phát triển nghề nghiệp trong suốt cuộc đời”.

Việc lồng ghép “kỹ năng xanh” vào chương trình đào tạo hiện nay đang gặp phải những rào cản nào? Chúng ta cần giải pháp gì để không rơi vào tình trạng “xanh hóa trên giấy”?

Theo tôi, “độ vênh” lớn nhất vẫn là tốc độ đổi mới của doanh nghiệp diễn ra nhanh hơn khả năng cập nhật chương trình của các trường học. Nếu nhà trường chỉ đơn thuần chèn vài môn học về môi trường vào giáo trình thì sẽ rất dễ rơi vào tình trạng "xanh hóa trên giấy".

Kỹ năng xanh bắt buộc phải lồng ghép trực tiếp vào từng bài thực hành cụ thể. Sinh viên cơ khí phải được giảng viên chấm điểm dựa trên lượng vật liệu tiêu hao; sinh viên nhà hàng khách sạn phải bị đánh giá qua cách quản lý nguyên liệu thực phẩm, điện nước. Kỹ năng này bắt buộc phải đo lường được một cách rõ ràng trong thực tiễn.

Để người học nghề có thể “đi đường dài” thì không thể thiếu sự hỗ trợ từ hệ sinh thái: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Ông kỳ vọng sự kết nối này sẽ diễn ra như thế nào?

Cả ba bên phải thay đổi, chuyển từ “phối hợp” sang “cùng tham gia đào tạo”.



Nhà nước xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá. Nhà trường phải thường xuyên khảo sát nhu cầu lao động. Về phía doanh nghiệp, họ cần đồng hành sâu sát từ khâu ra chuẩn đầu ra, góp ý chương trình đến việc đánh giá năng lực ứng viên, thay vì chỉ tham gia vào giai đoạn nhận thực tập sinh. Nhà trường phải chủ động đặt câu hỏi: “Trong 3–5 năm tới, doanh nghiệp cần người lao động có những năng lực gì?” để chuẩn bị sẵn một “đường băng” cho sinh viên cất cánh.

Đối với các bạn trẻ đang chuẩn bị học nghề, ông có lời khuyên gì để rèn luyện “tư duy xanh” ngay từ ngày hôm nay?

Các bạn hoàn toàn không cần chờ đến khi đi làm mới thực hành. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhặt nhất: tắt các thiết bị điện khi không sử dụng, tiết kiệm nước sinh hoạt, cố gắng giảm thiểu đồ nhựa dùng một lần, tính toán kỹ nguyên liệu trước khi thực hành để tránh hao phí.

Trong học tập, hãy ưu tiên sử dụng tài liệu số, ứng dụng triệt để sức mạnh của công nghệ để tối ưu hóa công việc, nhưng không được ỷ lại vào nó. Một cách rèn luyện hiệu quả là luôn tự đặt câu hỏi: “Có cách nào để làm việc này tiết kiệm hơn và ít lãng phí hơn không?”. Lặp lại thường xuyên, nó sẽ tự động trở thành một tác phong nghề nghiệp.

Để kết lại, ông hình dung chân dung của một “người thợ thế hệ mới” tại Việt Nam trong khoảng 5–10 năm tới sẽ ra sao?

Trong vòng 5–10 năm tới, người thợ thế hệ mới chắc chắn không chỉ thạo tay nghề mà bắt buộc phải làm chủ công nghệ, nhạy bén tư duy. Ranh giới giữa kỹ năng chuyên môn, kỹ năng số và kỹ năng xanh sẽ mờ dần, hòa quyện thành một năng lực toàn diện của người lao động.

Khả năng tự học sẽ là yếu tố quyết định tương lai, bởi không ai chỉ sử dụng mãi một khối kiến thức cũ kỹ. Tôi muốn nhắn nhủ một thông điệp: “Tay nghề vững vàng giúp các em có ngay công việc; công nghệ hiện đại giúp gia tăng năng suất; nhưng tư duy xanh và khả năng học tập suốt đời mới chính là hành trang quan trọng nhất giúp các em vững bước đi đường dài".

Trân trọng cảm ơn ông!



Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra song hành, "kỹ năng xanh" không còn là khái niệm xa vời của riêng ngành môi trường mà đã trở thành tiêu chí tuyển dụng thiết yếu ở mọi lĩnh vực.

Phóng viên Báo Giáo dục và Thời đại đã có buổi trao đổi với ThS Trần Văn Bảy - Trưởng khoa Kinh tế - Trường Cao đẳng Viễn Đông để hiểu hơn về người thợ thế hệ mới và tìm ra chiếc chìa khóa giúp người lao động vững bước "đi đường dài" trong sự nghiệp.

Thưa ông, bên cạnh việc cập nhật công nghệ mới, doanh nghiệp ngày càng nhắc nhiều đến “kỹ năng xanh” (green skills) trong tuyển dụng. Dưới góc nhìn chuyên gia giáo dục nghề nghiệp, ông đánh giá thế nào về tốc độ “xanh hóa” của thị trường lao động Việt Nam hiện nay?

Theo tôi, thị trường lao động Việt Nam đang chuyển dịch rõ nét theo hướng xanh hơn, dù tốc độ chưa đồng đều giữa các ngành nghề. Trước đây, doanh nghiệp tuyển dụng chủ yếu quan tâm tay nghề hay năng suất làm việc. Hiện nay, các tiêu chí liên quan đến tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu chất thải, sử dụng công nghệ và ý thức bảo vệ môi trường ngày càng được coi trọng.

Đáng chú ý, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra song hành. Khi doanh nghiệp đầu tư công nghệ AI hay tự động hóa, mục tiêu không chỉ là tăng năng suất mà còn nhằm tối ưu hóa nguyên liệu, năng lượng và chi phí vận hành.

Tuy nhiên, nhu cầu doanh nghiệp thay đổi nhanh hơn chương trình đào tạo. Công nghệ mới triển khai rất nhanh, trong khi trường học cần thời gian điều chỉnh. Do đó, người lao động tương lai không thể chỉ “biết nghề”. Công thức cốt lõi sẽ là: tay nghề + công nghệ + tư duy xanh + khả năng thích ứng.

Có ý kiến cho rằng “kỹ năng xanh” chỉ là khái niệm dành cho ngành đặc thù như môi trường. Thực tế các ngành truyền thống như cơ khí, điện, du lịch, dịch vụ đang đòi hỏi kỹ năng này ở mức độ nào?

Nếu cho rằng kỹ năng xanh chỉ dành cho ngành môi trường thì cách hiểu đó không còn phù hợp. Kỹ năng xanh không phải là một nghề riêng biệt, mà đang trở thành thành phần năng lực bắt buộc trong nhiều lĩnh vực.



Người học cơ khí phải biết sử dụng vật liệu hợp lý, hạn chế tối đa phế phẩm, vận hành máy móc tiết kiệm năng lượng. Người học điện cần quan tâm thiết bị tiết kiệm điện năng. Trong lĩnh vực du lịch, nhà hàng, kỹ năng xanh thể hiện qua việc giảm nhựa, tránh lãng phí thực phẩm và tiết kiệm nước. Sinh viên kinh tế cũng cần am hiểu tiêu dùng xanh, trách nhiệm xã hội. Tóm lại, dù bạn không làm “nghề xanh”, bạn vẫn phải trang bị tư duy sử dụng nguồn lực hiệu quả.

Đối với học sinh trường nghề, “kỹ năng xanh” thực chất bao gồm những yếu tố gì? Đó là kỹ năng chuyên môn (cứng) hay thái độ và ý thức bảo vệ môi trường (mềm)?

Chúng ta không nên tách biệt kỹ năng xanh thành “cứng” hay “mềm”. Thực chất, nó là sự kết hợp nhuần nhuyễn của cả kiến thức, kỹ năng thực hành và thái độ.

Người học trước hết phải hiểu lý do cần tiết kiệm tài nguyên. Tuy nhiên, biết lý thuyết là chưa đủ, các em phải có khả năng áp dụng vào chuyên ngành đang học. Ví dụ, sinh viên cơ khí nắm rõ lý thuyết nhưng khi thực hành vẫn gây phế phẩm, hay sinh viên nhà hàng hiểu tầm quan trọng của môi trường nhưng vẫn lãng phí thực phẩm, thì kiến thức đó chưa chuyển hóa thành năng lực. Tôi nhìn nhận kỹ năng này qua ba mức độ: biết – làm được – hình thành thói quen. Chỉ khi trở thành thói quen, kỹ năng xanh mới mang lại giá trị bền vững.

Ông có thể lấy một vài ví dụ điển hình về việc người lao động áp dụng “kỹ năng xanh” hiệu quả trong công việc hằng ngày của họ không?

Kỹ năng xanh không nhất thiết phải bắt đầu từ những khái niệm to tát. Ví dụ, một thợ sửa ô tô trước đây cần giỏi phần cứng. Hiện nay, họ còn phải biết sử dụng thiết bị chẩn đoán điện tử, xử lý dầu nhớt đúng quy trình chuẩn, am hiểu xe hybrid, xe điện. Việc chẩn đoán chính xác giúp họ tránh thay thế linh kiện không cần thiết, tiết kiệm chi phí và giảm rác thải.

Một đầu bếp giỏi không chỉ nấu ăn ngon mà phải biết tính định lượng nguyên liệu chuẩn xác, hạn chế đồ thừa. Nhân viên văn phòng có thể số hóa hồ sơ, hạn chế in ấn giấy tờ. Kỹ năng xanh hiểu đơn giản là vẫn làm công việc đó nhưng tìm ra phương pháp hiệu quả hơn, ít lãng phí hơn.

Kỹ năng xanh cho người học nghề cần gì để đi đường dài? Người học cần trang bị những yếu tố cốt lõi nào để biến nó thành lợi thế cạnh tranh cả đời?

Người học nghề muốn đi đường dài cần trang bị ít nhất năm yếu tố: tay nghề vững vàng, kỹ năng số và AI, tư duy xanh, khả năng tự học và trách nhiệm nghề nghiệp.

Nền tảng cơ bản nhất vẫn là tay nghề. Trên nền tảng đó, các em cần biết kết hợp khả năng ứng dụng công nghệ số, dùng AI để tối ưu hóa sản xuất nhằm giảm lãng phí nguyên vật liệu.



Tuy nhiên, công nghệ thay đổi liên tục. Do đó, năng lực tự học hỏi và thích ứng linh hoạt chính là chìa khóa. Người học ngày nay bắt buộc phải chuyển từ lối suy nghĩ “học một nghề để làm cả đời” sang tư duy “phát triển nghề nghiệp trong suốt cuộc đời”.

Việc lồng ghép “kỹ năng xanh” vào chương trình đào tạo hiện nay đang gặp phải những rào cản nào? Chúng ta cần giải pháp gì để không rơi vào tình trạng “xanh hóa trên giấy”?

Theo tôi, “độ vênh” lớn nhất vẫn là tốc độ đổi mới của doanh nghiệp diễn ra nhanh hơn khả năng cập nhật chương trình của các trường học. Nếu nhà trường chỉ đơn thuần chèn vài môn học về môi trường vào giáo trình thì sẽ rất dễ rơi vào tình trạng "xanh hóa trên giấy".

Kỹ năng xanh bắt buộc phải lồng ghép trực tiếp vào từng bài thực hành cụ thể. Sinh viên cơ khí phải được giảng viên chấm điểm dựa trên lượng vật liệu tiêu hao; sinh viên nhà hàng khách sạn phải bị đánh giá qua cách quản lý nguyên liệu thực phẩm, điện nước. Kỹ năng này bắt buộc phải đo lường được một cách rõ ràng trong thực tiễn.

Để người học nghề có thể “đi đường dài” thì không thể thiếu sự hỗ trợ từ hệ sinh thái: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Ông kỳ vọng sự kết nối này sẽ diễn ra như thế nào?

Cả ba bên phải thay đổi, chuyển từ “phối hợp” sang “cùng tham gia đào tạo”.



Nhà nước xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá. Nhà trường phải thường xuyên khảo sát nhu cầu lao động. Về phía doanh nghiệp, họ cần đồng hành sâu sát từ khâu ra chuẩn đầu ra, góp ý chương trình đến việc đánh giá năng lực ứng viên, thay vì chỉ tham gia vào giai đoạn nhận thực tập sinh. Nhà trường phải chủ động đặt câu hỏi: “Trong 3–5 năm tới, doanh nghiệp cần người lao động có những năng lực gì?” để chuẩn bị sẵn một “đường băng” cho sinh viên cất cánh.

Đối với các bạn trẻ đang chuẩn bị học nghề, ông có lời khuyên gì để rèn luyện “tư duy xanh” ngay từ ngày hôm nay?

Các bạn hoàn toàn không cần chờ đến khi đi làm mới thực hành. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhặt nhất: tắt các thiết bị điện khi không sử dụng, tiết kiệm nước sinh hoạt, cố gắng giảm thiểu đồ nhựa dùng một lần, tính toán kỹ nguyên liệu trước khi thực hành để tránh hao phí.

Trong học tập, hãy ưu tiên sử dụng tài liệu số, ứng dụng triệt để sức mạnh của công nghệ để tối ưu hóa công việc, nhưng không được ỷ lại vào nó. Một cách rèn luyện hiệu quả là luôn tự đặt câu hỏi: “Có cách nào để làm việc này tiết kiệm hơn và ít lãng phí hơn không?”. Lặp lại thường xuyên, nó sẽ tự động trở thành một tác phong nghề nghiệp.

Để kết lại, ông hình dung chân dung của một “người thợ thế hệ mới” tại Việt Nam trong khoảng 5–10 năm tới sẽ ra sao?

Trong vòng 5–10 năm tới, người thợ thế hệ mới chắc chắn không chỉ thạo tay nghề mà bắt buộc phải làm chủ công nghệ, nhạy bén tư duy. Ranh giới giữa kỹ năng chuyên môn, kỹ năng số và kỹ năng xanh sẽ mờ dần, hòa quyện thành một năng lực toàn diện của người lao động.

Khả năng tự học sẽ là yếu tố quyết định tương lai, bởi không ai chỉ sử dụng mãi một khối kiến thức cũ kỹ. Tôi muốn nhắn nhủ một thông điệp: “Tay nghề vững vàng giúp các em có ngay công việc; công nghệ hiện đại giúp gia tăng năng suất; nhưng tư duy xanh và khả năng học tập suốt đời mới chính là hành trang quan trọng nhất giúp các em vững bước đi đường dài".

Trân trọng cảm ơn ông!