Thu hẹp khoảng cách ứng dụng lớp học thông minh trong thực tiễn dạy nghề

GD&TĐ - Trước bối cảnh số hóa, các trường đào tạo nghề tại TPHCM đang nỗ lực đưa mô hình lớp học thông minh vào bục giảng đáp ứng nhu cầu thực tế.



Chuyển dịch tư duy giảng dạy và nỗ lực đồng bộ hạ tầng số

Tại Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM, nhà trường đã chủ động thể chế hóa các chủ trương của Bộ GD&ĐT cùng UBND TPHCM thành các quy định nội bộ, chiến lược và kế hoạch ứng dụng công nghệ ngắn hạn lẫn trung hạn. ThS Nguyễn Ngọc Hiển, Hiệu trưởng nhà trường cho biết quá trình này được cụ thể hóa chi tiết thông qua kế hoạch về thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số và xây dựng lộ trình giai đoạn 2025-2030, cùng kế hoạch tập huấn về công tác chuyển đổi số.

Việc tích hợp mô hình lớp học thông minh được nhà trường triển khai bài bản qua xây dựng Hệ thống quản lý học tập kết hợp học liệu số hóa như bài giảng điện tử, ngân hàng câu hỏi và tài liệu mô phỏng nhằm thực hiện các phương thức dạy học linh hoạt. Bên cạnh đó, trường tận dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để đưa các phòng thực hành ảo và phần mềm 3D vào giảng dạy nhóm ngành kỹ thuật, giúp người học tiếp cận quy trình máy móc hiện đại trong môi trường an toàn, tối ưu chi phí.

Dù mang lại lợi ích lớn, ThS Nguyễn Ngọc Hiển thừa nhận thực tiễn triển khai luôn xuất hiện độ trễ nhất định với thách thức lớn nhất nằm ở kinh phí đầu tư hạ tầng đồng bộ và thói quen giảng dạy truyền thống của nhà giáo. Để khắc phục, nhà trường đẩy mạnh ứng dụng hạ tầng điện toán đám mây, huy động nguồn lực xã hội hóa, đồng thời tổ chức bồi dưỡng năng lực số thường xuyên và ban hành hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn trong soạn giảng để bảo đảm chuẩn mực liêm chính học thuật.

Cũng chia sẻ về quá trình kiến tạo không gian học tập hiện đại từ cơ sở mình, TS Mạch Trần Huy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen nhận định lớp học thông minh không đơn thuần là căn phòng được trang bị nhiều thiết bị hay màn hình tương tác. Mô hình này phải là môi trường kết nối giữa kiến thức và thực hành nghề nghiệp, lấy người học làm trung tâm và ứng dụng công nghệ làm công cụ hỗ trợ. Nhà trường đặc biệt chú trọng xây dựng hệ thống video hướng dẫn, tình huống mô phỏng để sinh viên quan sát quy trình trực quan trước khi bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ thực tế.



Theo TS Mạch Trần Huy, sự hỗ trợ của học liệu số mang lại ba giá trị quan trọng là rút ngắn thời gian làm quen thiết bị, hạn chế những thao tác sai gây lãng phí nguyên vật liệu và nâng cao ý thức nhận diện rủi ro an toàn nghề nghiệp. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh đầu tư công nghệ cần được nhìn nhận là chiến lược dài hạn, gắn với hiệu quả đào tạo thay vì chạy theo xu hướng. Trường chủ trương ưu tiên các giải pháp có khả năng nâng cấp linh hoạt để tối ưu chi phí bảo trì và tránh việc phải thay thế toàn bộ hệ thống khi vòng đời thiết bị kết thúc. Về năng lực đội ngũ sư phạm, nhà trường xác định quá trình bứt phá khỏi vùng an toàn của phương pháp cầm tay chỉ việc truyền thống là một trong những rào cản lớn nhất.

“Để giải quyết, giảng viên được tập huấn thiết kế bài giảng điện tử và khuyến khích áp dụng mô hình học theo dự án, thảo luận nhóm nhằm dần chuyển giao từ vai trò truyền đạt kiến thức sang định hướng, tổ chức và đồng hành cùng sinh viên”, TS Huy cho hay.

Tăng cường hợp tác doanh nghiệp để đào tạo sát thực tế

Từ nền tảng hạ tầng và năng lực sư phạm từng bước được chuẩn hóa, mức độ thích ứng của sinh viên khi ra trường đã ghi nhận những kết quả tích cực. Theo ThS Nguyễn Ngọc Hiển, chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM được rà soát và tích hợp theo Khung năng lực số cho người học với sáu miền năng lực trải dài từ khai thác dữ liệu, giao tiếp số, sáng tạo nội dung, an toàn thông tin đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Nhờ rèn luyện trong môi trường tương tác cao, sinh viên có tư duy an toàn dữ liệu, kỹ năng làm việc nhóm trên không gian số và bắt nhịp rất nhanh với môi trường làm việc tự động hóa tại doanh nghiệp.



Qua các đợt khảo sát định kỳ, hầu hết các đơn vị tuyển dụng đều đánh giá cao thái độ cùng khả năng thích nghi công nghệ của sinh viên nhà trường. Nhằm duy trì sự bám sát này, nhà trường mời chuyên gia từ khối doanh nghiệp trực tiếp tham gia thẩm định giáo trình, học liệu số và trực tiếp giảng dạy trên nền tảng số, qua đó khắc phục hiệu quả độ trễ trong quy trình cập nhật nội dung.

“Từ thực tiễn nỗ lực của cơ sở, tôi hy vọng các cấp quản lý sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về cơ chế tài chính linh hoạt để khuyến khích hợp tác công tư trong việc xây dựng phòng thí nghiệm thông minh. Đồng thời, cơ quan quản lý cần mở rộng cơ chế thử nghiệm đối với công nghệ đào tạo mới và đẩy mạnh liên thông Cơ sở dữ liệu giáo dục với dữ liệu thị trường lao động tại khu vực phía Nam để chủ động dự báo, điều chỉnh chỉ tiêu đào tạo”, ThS Hiển đề xuất.



Đồng quan điểm về tính tất yếu của việc gắn kết chặt chẽ với thị trường, Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen đã chủ động kết nối với các doanh nghiệp tại TPHCM ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo để tham khảo chuẩn yêu cầu tuyển dụng, vị trí việc làm và tác phong người lao động. TS Huy nhấn mạnh doanh nghiệp không chỉ là bến đỗ nhận sinh viên thực tập mà còn là đối tác chiều sâu trong việc chia sẻ chuyên đề, hướng dẫn thực hành và trực tiếp đánh giá kỹ năng nghề nghiệp. Mối quan hệ đồng hành lâu dài này giúp dung hòa mục tiêu đào tạo toàn diện của nhà trường với yêu cầu đáp ứng hiệu quả sản xuất tức thời từ phía doanh nghiệp, giúp sinh viên tự tin đảm nhận công việc ngay khi ra trường.

Ở góc độ chính sách hỗ trợ, TS Mạch Trần Huy đánh giá rất cao quy định miễn học phí theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ đối với người tốt nghiệp trung học cơ sở học tiếp lên trình độ trung cấp. Dù vậy, ông mong muốn các đơn vị chuyên môn sẽ phối hợp chặt chẽ và có hướng dẫn chi tiết hơn nữa để đẩy nhanh các thủ tục hoàn thiện hồ sơ, xác nhận đối tượng, tránh gây ảnh hưởng đến kế hoạch tài chính của nhà trường cũng như quyền lợi học tập của sinh viên.

“Tôi mong rằng có thêm các chương trình hợp tác quốc tế và kết nối với những đơn vị cung cấp giải pháp để được hỗ trợ bản quyền phần mềm, chuyển giao kỹ thuật với chi phí hợp lý. Chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp không nhằm mục đích tạo ra những lớp học hiện đại về mặt hình thức, mà giá trị cốt lõi cao nhất chính là kiến tạo ra những người lao động hiện đại về tư duy, vững vàng về kỹ năng và có khả năng thích ứng tốt nhất với sự thay đổi liên tục của thị trường”, TS Huy đúc kết.



Chuyển dịch tư duy giảng dạy và nỗ lực đồng bộ hạ tầng số

Tại Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM, nhà trường đã chủ động thể chế hóa các chủ trương của Bộ GD&ĐT cùng UBND TPHCM thành các quy định nội bộ, chiến lược và kế hoạch ứng dụng công nghệ ngắn hạn lẫn trung hạn. ThS Nguyễn Ngọc Hiển, Hiệu trưởng nhà trường cho biết quá trình này được cụ thể hóa chi tiết thông qua kế hoạch về thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số và xây dựng lộ trình giai đoạn 2025-2030, cùng kế hoạch tập huấn về công tác chuyển đổi số.

Việc tích hợp mô hình lớp học thông minh được nhà trường triển khai bài bản qua xây dựng Hệ thống quản lý học tập kết hợp học liệu số hóa như bài giảng điện tử, ngân hàng câu hỏi và tài liệu mô phỏng nhằm thực hiện các phương thức dạy học linh hoạt. Bên cạnh đó, trường tận dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để đưa các phòng thực hành ảo và phần mềm 3D vào giảng dạy nhóm ngành kỹ thuật, giúp người học tiếp cận quy trình máy móc hiện đại trong môi trường an toàn, tối ưu chi phí.

Dù mang lại lợi ích lớn, ThS Nguyễn Ngọc Hiển thừa nhận thực tiễn triển khai luôn xuất hiện độ trễ nhất định với thách thức lớn nhất nằm ở kinh phí đầu tư hạ tầng đồng bộ và thói quen giảng dạy truyền thống của nhà giáo. Để khắc phục, nhà trường đẩy mạnh ứng dụng hạ tầng điện toán đám mây, huy động nguồn lực xã hội hóa, đồng thời tổ chức bồi dưỡng năng lực số thường xuyên và ban hành hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn trong soạn giảng để bảo đảm chuẩn mực liêm chính học thuật.

Cũng chia sẻ về quá trình kiến tạo không gian học tập hiện đại từ cơ sở mình, TS Mạch Trần Huy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen nhận định lớp học thông minh không đơn thuần là căn phòng được trang bị nhiều thiết bị hay màn hình tương tác. Mô hình này phải là môi trường kết nối giữa kiến thức và thực hành nghề nghiệp, lấy người học làm trung tâm và ứng dụng công nghệ làm công cụ hỗ trợ. Nhà trường đặc biệt chú trọng xây dựng hệ thống video hướng dẫn, tình huống mô phỏng để sinh viên quan sát quy trình trực quan trước khi bắt tay vào thực hiện nhiệm vụ thực tế.



Theo TS Mạch Trần Huy, sự hỗ trợ của học liệu số mang lại ba giá trị quan trọng là rút ngắn thời gian làm quen thiết bị, hạn chế những thao tác sai gây lãng phí nguyên vật liệu và nâng cao ý thức nhận diện rủi ro an toàn nghề nghiệp. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh đầu tư công nghệ cần được nhìn nhận là chiến lược dài hạn, gắn với hiệu quả đào tạo thay vì chạy theo xu hướng. Trường chủ trương ưu tiên các giải pháp có khả năng nâng cấp linh hoạt để tối ưu chi phí bảo trì và tránh việc phải thay thế toàn bộ hệ thống khi vòng đời thiết bị kết thúc. Về năng lực đội ngũ sư phạm, nhà trường xác định quá trình bứt phá khỏi vùng an toàn của phương pháp cầm tay chỉ việc truyền thống là một trong những rào cản lớn nhất.

“Để giải quyết, giảng viên được tập huấn thiết kế bài giảng điện tử và khuyến khích áp dụng mô hình học theo dự án, thảo luận nhóm nhằm dần chuyển giao từ vai trò truyền đạt kiến thức sang định hướng, tổ chức và đồng hành cùng sinh viên”, TS Huy cho hay.

Tăng cường hợp tác doanh nghiệp để đào tạo sát thực tế

Từ nền tảng hạ tầng và năng lực sư phạm từng bước được chuẩn hóa, mức độ thích ứng của sinh viên khi ra trường đã ghi nhận những kết quả tích cực. Theo ThS Nguyễn Ngọc Hiển, chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Công nghệ TPHCM được rà soát và tích hợp theo Khung năng lực số cho người học với sáu miền năng lực trải dài từ khai thác dữ liệu, giao tiếp số, sáng tạo nội dung, an toàn thông tin đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Nhờ rèn luyện trong môi trường tương tác cao, sinh viên có tư duy an toàn dữ liệu, kỹ năng làm việc nhóm trên không gian số và bắt nhịp rất nhanh với môi trường làm việc tự động hóa tại doanh nghiệp.



Qua các đợt khảo sát định kỳ, hầu hết các đơn vị tuyển dụng đều đánh giá cao thái độ cùng khả năng thích nghi công nghệ của sinh viên nhà trường. Nhằm duy trì sự bám sát này, nhà trường mời chuyên gia từ khối doanh nghiệp trực tiếp tham gia thẩm định giáo trình, học liệu số và trực tiếp giảng dạy trên nền tảng số, qua đó khắc phục hiệu quả độ trễ trong quy trình cập nhật nội dung.

“Từ thực tiễn nỗ lực của cơ sở, tôi hy vọng các cấp quản lý sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về cơ chế tài chính linh hoạt để khuyến khích hợp tác công tư trong việc xây dựng phòng thí nghiệm thông minh. Đồng thời, cơ quan quản lý cần mở rộng cơ chế thử nghiệm đối với công nghệ đào tạo mới và đẩy mạnh liên thông Cơ sở dữ liệu giáo dục với dữ liệu thị trường lao động tại khu vực phía Nam để chủ động dự báo, điều chỉnh chỉ tiêu đào tạo”, ThS Hiển đề xuất.



Đồng quan điểm về tính tất yếu của việc gắn kết chặt chẽ với thị trường, Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen đã chủ động kết nối với các doanh nghiệp tại TPHCM ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo để tham khảo chuẩn yêu cầu tuyển dụng, vị trí việc làm và tác phong người lao động. TS Huy nhấn mạnh doanh nghiệp không chỉ là bến đỗ nhận sinh viên thực tập mà còn là đối tác chiều sâu trong việc chia sẻ chuyên đề, hướng dẫn thực hành và trực tiếp đánh giá kỹ năng nghề nghiệp. Mối quan hệ đồng hành lâu dài này giúp dung hòa mục tiêu đào tạo toàn diện của nhà trường với yêu cầu đáp ứng hiệu quả sản xuất tức thời từ phía doanh nghiệp, giúp sinh viên tự tin đảm nhận công việc ngay khi ra trường.

Ở góc độ chính sách hỗ trợ, TS Mạch Trần Huy đánh giá rất cao quy định miễn học phí theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ đối với người tốt nghiệp trung học cơ sở học tiếp lên trình độ trung cấp. Dù vậy, ông mong muốn các đơn vị chuyên môn sẽ phối hợp chặt chẽ và có hướng dẫn chi tiết hơn nữa để đẩy nhanh các thủ tục hoàn thiện hồ sơ, xác nhận đối tượng, tránh gây ảnh hưởng đến kế hoạch tài chính của nhà trường cũng như quyền lợi học tập của sinh viên.

“Tôi mong rằng có thêm các chương trình hợp tác quốc tế và kết nối với những đơn vị cung cấp giải pháp để được hỗ trợ bản quyền phần mềm, chuyển giao kỹ thuật với chi phí hợp lý. Chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp không nhằm mục đích tạo ra những lớp học hiện đại về mặt hình thức, mà giá trị cốt lõi cao nhất chính là kiến tạo ra những người lao động hiện đại về tư duy, vững vàng về kỹ năng và có khả năng thích ứng tốt nhất với sự thay đổi liên tục của thị trường”, TS Huy đúc kết.