Không gian trải nghiệm số
Nếu trước đây, việc học môn Lịch sử chủ yếu dựa vào đọc - chép - ghi nhớ thì nay, với sự hỗ trợ của công nghệ, mỗi tiết học đã trở thành một hành trình khám phá.
Tại Trường Tiểu học Trung Hòa (xã Yên Mỹ), thay vì áp dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, giáo viên nhà trường đã ứng dụng công nghệ số, bản đồ số Panorama 360 VR để giảng dạy bộ môn Lịch sử, Địa lí và Giáo dục địa phương, giúp học sinh hứng thú học và hiểu bài nhanh hơn.
Nhờ công nghệ VR 360, học sinh như được hòa mình vào không gian thật, quan sát mọi góc độ chứ không chỉ nhìn bức ảnh tĩnh trên màn hình. Điều đó khiến các em hào hứng và tiếp thu bài học tốt hơn.
Em Dương An Phong - học sinh lớp 5, Trường Tiểu học Trung Hòa bày tỏ: “Qua bản đồ số, cô giáo cho chúng em xem nhiều khung cảnh đẹp của quê hương. Qua đó, chúng em có thể xoay nhìn, khám phá và theo dõi toàn cảnh như một chuyến trải nghiệm thực tế. Em cảm thấy yêu hơn mảnh đất nơi mình sinh ra”.
Ông Đỗ Văn Don - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Hoàn Long (xã Hoàn Long) cho biết, nhiều năm trước nhà trường đã quan tâm, ứng dụng công nghệ thông tin và AI trong dạy học. Đặc biệt, khi triển khai Nghị quyết 71, công nghệ càng trở thành một nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý và giảng dạy.
Theo thầy Don, điểm cốt lõi của việc ứng dụng công nghệ không nằm ở trình chiếu nhiều mà ở cách sử dụng đúng lúc, đúng chỗ để kích thích tư duy học sinh.
Một tiết học Lịch sử hiện đại thường bắt đầu bằng phần khởi động, có thể là video, bài hát hoặc trò chơi gắn với nội dung bài học nhằm tạo hứng thú ban đầu. Ở hoạt động khám phá - phần trọng tâm của bài học, giáo viên chuyển hóa các văn bản chữ khô cứng thành video, phim hoạt hình hoặc câu chuyện lịch sử. Thay vì bắt học sinh đọc tài liệu dài, chúng tôi biến nội dung thành hình ảnh, âm thanh. Khi các em được xem, được trải nghiệm, việc tiếp thu trở nên dễ dàng hơn”, ông Don chia sẻ.
Thực tế cho thấy, phương pháp này đặc biệt phù hợp với học sinh tiểu học và THCS. Những câu chuyện hay các sự kiện lịch sử khi được kể lại bằng hình ảnh sống động sẽ giúp học sinh ghi nhớ sâu sắc hơn.
Không chỉ dừng lại ở giảng dạy, công nghệ còn được ứng dụng trong kiểm tra, đánh giá. Thay vì các bài kiểm tra giấy truyền thống, nhiều trường đã tổ chức các cuộc thi trực tuyến, trò chơi học tập, tạo không khí sôi nổi và giảm áp lực cho học sinh.
Bà Nguyễn Thị Hồng Chắt - Hiệu trưởng Trường THCS Thống Nhất (xã Hưng Hà) cho biết, nhà trường đã triển khai ứng dụng AI đồng bộ trong nhiều môn học. Đến nay, hầu hết giáo viên đã sử dụng công nghệ để thiết kế bài giảng, xây dựng ngân hàng đề và quản lý chất lượng học sinh. “Chúng tôi khuyến khích giáo viên sáng tạo, tự bồi dưỡng để đáp ứng yêu cầu của Chương trình GDPT 2018”, cô Chắt nói.
Nhiều giáo viên đã linh hoạt sử dụng AI để minh họa kiến thức trừu tượng, xây dựng video bài giảng, bản đồ tư duy, câu hỏi mở gắn với thực tiễn, giúp học sinh hiểu sâu, nhớ lâu và hứng thú học tập.
“Trước đây, em ngại học môn Lịch sử vì kiến thức nhiều, khó nhớ và 'sợ' học thuộc. Nay em và các bạn cùng lớp được giao nhiệm vụ làm video, thiết kế sơ đồ tư duy, sáng tạo bài tập tương tác với các chủ đề lịch sử đã học, từ đó giúp em có tinh thần hứng thú và tự tin hơn với môn học”, em Đặng Trung Dũng - lớp 8A, Trường THCS Thống Nhất chia sẻ.
Vượt khó đổi mới
Dù ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong tiến trình chuyển đổi số giáo dục, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo vào dạy học, trong đó có môn Lịch sử, thực tế triển khai vẫn còn không ít khó khăn.
Theo thầy Đàm Quang Sơn - giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Nguyễn Thiện Thuật (xã Khoái Châu), để xây dựng bài giảng tích hợp công nghệ, giáo viên phải dành nhiều thời gian tìm kiếm, xử lý tư liệu, dựng video, thiết kế hoạt động. Trong khi đó, không phải giáo viên nào cũng được đào tạo bài bản về công nghệ thông tin, dẫn đến việc ứng dụng còn hạn chế.
Cơ sở vật chất cũng là một rào cản, ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học nói chung, môn Lịch sử nói riêng. Ở một số trường, tình trạng thiếu phòng học, thiết bị, đường truyền Internet chưa ổn định khiến việc triển khai bài giảng số gặp nhiều khó khăn.
Cùng với đó, sự chênh lệch điều kiện học tập giữa học sinh cũng đặt ra thách thức không nhỏ. Không phải em nào cũng có thiết bị thông minh để tham gia đầy đủ các hoạt động học tập số. Điều này đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt điều chỉnh phương pháp, đảm bảo không học sinh nào bị bỏ lại phía sau.
Tuy nhiên, nhiều thầy cô giáo cho rằng, công nghệ chỉ là công cụ, không thể thay thế vai trò của người thầy. “Giáo dục lịch sử không chỉ truyền đạt thông tin mà còn truyền cảm hứng. Ánh mắt, giọng nói, cảm xúc của người thầy là điều mà công nghệ không thể thay thế”, ông Đỗ Văn Don nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, cô Vũ Thị Phương - giáo viên Lịch sử, Trường THCS Thống Nhất cho rằng AI không thay thế giáo viên mà là “trợ lý” hiệu quả. Nhờ đó, giáo viên có thêm thời gian quan tâm đến từng học sinh, đặc biệt là những em có năng lực chưa đồng đều.
Với quan điểm “mỗi thầy cô giáo là tấm gương tự học và sáng tạo”, đội ngũ giáo viên Hưng Yên đã không ngừng nỗ lực thích ứng với thời đại mới. Họ là lực lượng nòng cốt đưa Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về “đột phá phát triển GD-ĐT” đi vào thực tiễn, tạo nền tảng để tỉnh hướng tới mục tiêu đưa Hưng Yên trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về giáo dục vào năm 2030.
Tại Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, Hưng Yên đứng thứ 11 toàn quốc với tỷ lệ tốt nghiệp 99,62%. Đáng chú ý, Hưng Yên nằm trong tốp 10 tỉnh thành có nhiều điểm 10 nhất cả nước. Riêng môn Lịch sử, Hưng Yên đứng thứ 7 toàn quốc với 62 thí sinh đạt điểm 10. Ở Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia cấp THPT năm học 2025-2026, Hưng Yên có 125 em đạt giải và nằm trong tốp 10 tỉnh thành có số học sinh đạt giải cao nhất. Trong đó, môn Lịch sử có 14 giải (1 giải Nhì, 3 giải Ba và 10 giải Khuyến khích).
