Cô giáo miền núi ‘mách nước’ bí quyết đạt điểm cao môn Văn, Lịch sử

GD&TĐ - Giữa nhiều khó khăn nơi miền núi, giáo viên chia sẻ cách ôn thi Ngữ văn, Lịch sử giúp học sinh tự tin, nâng điểm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.



Ôn thi Ngữ văn ở trường miền núi

Việc ôn thi tốt nghiệp THPT, đặc biệt với môn Ngữ văn, luôn là hành trình nhiều áp lực đối với học sinh lớp 12. Ở những trường miền núi như THPT Quan Sơn (Thanh Hóa), thử thách ấy càng rõ nét khi phần lớn học sinh là người dân tộc thiểu số, vốn tiếng Việt còn hạn chế, quỹ thời gian tự học bị chia sẻ bởi những lo toan đời sống thường nhật...

Theo cô giáo Hà Thị Khuyên, người nhiều năm trực tiếp ôn thi tốt nghiệp môn Ngữ văn tại trường, hoàn cảnh khó khăn không phải là rào cản quyết định. Điều cốt lõi nằm ở phương pháp và cách khơi dậy động lực học tập. “Khi học sinh được định hướng đúng, các em hoàn toàn có thể bước vào kỳ thi với tâm thế vững vàng, chủ động”, cô Khuyên chia sẻ.

Trong quá trình ôn thi, thay vì tìm kiếm những “mẹo” ngắn hạn, cô Khuyên lựa chọn xây dựng nền tảng bền vững cho học sinh. Trọng tâm trước hết là giúp các em nắm chắc tri thức Ngữ văn. Với học sinh miền núi, nếu chỉ dừng ở mức nhận diện, các em rất dễ lúng túng khi gặp ngữ liệu mới.

Vì vậy, việc hướng đến hiểu bản chất, từ khái niệm, dấu hiệu đến giá trị và khả năng so sánh, được đặc biệt chú trọng. Khi tri thức trở thành công cụ, học sinh sẽ chủ động hơn trong đọc hiểu và viết bài.

Cùng với đó, việc hệ thống hóa dạng bài được xem như “tấm bản đồ” giúp học sinh không bị lạc hướng trong đề thi. Cô Khuyên hướng dẫn học sinh phân loại rõ dạng câu hỏi phần Đọc hiểu, kiểu bài phần Viết, đồng thời xây dựng những khung triển khai cơ bản. Đây không phải là khuôn mẫu cứng nhắc mà là điểm tựa ban đầu để học sinh hình thành cách làm bài khoa học.

Một nội dung quan trọng khác là rèn luyện kỷ luật thời gian. Nhiều học sinh có xu hướng làm tốt phần đầu nhưng hụt hơi ở phần sau do phân bổ thời gian chưa hợp lý. Vì vậy, việc luyện đề trong điều kiện 120 phút như thi thật được duy trì thường xuyên. Sau mỗi lần làm bài, học sinh tự đánh giá lại tiến trình, từ đó điều chỉnh cách làm để bài viết cân đối, mạch lạc hơn.

Bên cạnh kiến thức và kỹ năng, hình thức trình bày cũng được cô giáo đặc biệt quan tâm. Chữ viết, chính tả và cách diễn đạt vốn là điểm yếu của không ít học sinh vùng cao. “Tôi không xem đây là phần phụ. Mỗi bài viết đều được nhận xét cụ thể để các em sửa dần từng lỗi nhỏ”, cô Khuyên cho biết. Khi bài viết “sạch, dễ đọc”, học sinh không chỉ ghi điểm về hình thức mà còn tự tin hơn trong quá trình làm bài.



Để duy trì nhịp học trong bối cảnh thời gian trên lớp có hạn, cô Khuyên xây dựng một “lớp học mở” thông qua nền tảng số. Học sinh nhận bài tập, gửi bài và nhận phản hồi kịp thời; trên lớp, giáo viên dành thời gian chữa lỗi, nêu ví dụ điển hình. Nhịp học vì thế được nối dài, không bị gián đoạn.

Một cách làm mang lại hiệu quả rõ rệt là giao mục tiêu tiến bộ theo từng chặng nhỏ. Từ “vạch xuất phát” ban đầu, mỗi học sinh đặt mục tiêu tăng điểm vừa sức sau từng giai đoạn. Sự tiến bộ không cần đột phá lớn mà là quá trình tích lũy bền bỉ. Khi nhìn thấy kết quả của chính mình, các em sẽ có thêm động lực để tiếp tục nỗ lực.

Quan trọng hơn, theo cô Khuyên, việc ôn thi Ngữ văn không tách rời mục tiêu phát triển năng lực và cảm xúc. Học sinh được khuyến khích liên hệ vấn đề nghị luận với trải nghiệm cá nhân, với cuộc sống nơi bản làng. Khi viết bằng cảm xúc thật, bài văn trở nên chân thành và có chiều sâu hơn.

Để tránh sự khô khan, giờ học được làm mới bằng những hoạt động ngắn như viết nhanh, thảo luận nhóm, đặt câu hỏi gợi mở. Công nghệ được sử dụng như công cụ hỗ trợ, nhưng trọng tâm vẫn là tư duy và sự chủ động của học sinh.

Từ thực tiễn giảng dạy, cô Khuyên đúc kết: không có con đường tắt trong học tập. Sự tiến bộ đến từ phương pháp đúng đắn, sự kiên trì và niềm tin vào người học. Chính từ những lớp học nơi miền núi, nhiều học sinh đã từng bước vượt qua giới hạn của bản thân để chinh phục kỳ thi quan trọng.

Cách học tốt môn Lịch sử

Nếu Ngữ văn đòi hỏi cảm thụ và khả năng diễn đạt, thì Lịch sử lại là môn học yêu cầu tư duy logic, khả năng hệ thống và ghi nhớ có chọn lọc. Theo Nhà giáo Ưu tú Lê Thị Lan, Trường THPT Dân tộc nội trú Ngọc Lặc (Thanh Hóa), để đạt điểm cao môn học này, học sinh không thể chỉ dựa vào học thuộc mà cần có phương pháp khoa học.

Từ kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy, cô giáo Lan cho rằng điều quan trọng nhất là giúp học sinh hình dung được “bức tranh tổng thể” của tiến trình lịch sử. Vì vậy, phương pháp xây dựng “trục thời gian” và “bản đồ tư duy” được áp dụng hiệu quả. Thay vì học rời rạc từng bài, học sinh được hướng dẫn chia kiến thức theo giai đoạn hoặc chuyên đề, từ đó tự vẽ sơ đồ để kết nối các sự kiện.

Việc lập trục thời gian với các mốc quan trọng giúp học sinh ghi nhớ trình tự trước, sau một cách trực quan. Khi kiến thức đã được hệ thống hóa, việc ghi nhớ trở nên nhẹ nhàng hơn, hạn chế nhầm lẫn, lỗi thường gặp trong bài thi trắc nghiệm.

Một yêu cầu quan trọng khác là nắm chắc “từ khóa” và bản chất sự kiện. “Đề thi hiện nay không hỏi theo kiểu học thuộc lòng mà tập trung vào bản chất vấn đề”, cô Lan nhấn mạnh. Vì vậy, học sinh cần chắt lọc nội dung thành các ý chính, hiểu sâu thay vì học dài dòng.

Đối với các câu hỏi phân hóa, phương pháp so sánh và đối chiếu được cô Lan đặc biệt lưu ý. Học sinh được hướng dẫn lập bảng so sánh giữa các sự kiện tiêu biểu như Cách mạng tháng Tám với các cuộc kháng chiến, hay các hiệp định quốc tế quan trọng. Qua đó, các em nhận diện rõ điểm giống và khác, tránh nhầm lẫn khi làm bài.



Bên cạnh kiến thức, kỹ năng làm bài đóng vai trò không nhỏ. Học sinh cần đọc kỹ yêu cầu câu hỏi, xác định đúng “lệnh” như chọn đáp án đúng, không đúng hay đúng nhất. Với những câu hỏi khó, phương pháp loại trừ được khuyến khích: loại bỏ dần các phương án sai để tăng khả năng chọn đúng.

Luyện đề là khâu không thể thiếu, nhưng theo cô Lan, điều quan trọng hơn là cách chữa đề. Sau mỗi bài làm, học sinh cần dành thời gian phân tích lỗi sai, như: sai do thiếu kiến thức hay do bị “bẫy” ngôn ngữ. Việc ghi lại những lỗi thường gặp vào sổ tay sẽ giúp các em tránh lặp lại sai lầm trước kỳ thi.

Có thể thấy, để đạt điểm cao môn Lịch sử, học sinh cần kết hợp giữa nắm chắc kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Khi đã hiểu bản chất và có chiến lược làm bài hợp lý, việc chinh phục những câu hỏi khó không còn là điều quá xa vời.

Từ kinh nghiệm của cô giáo Hà Thị Khuyên và Nhà giáo Ưu tú Lê Thị Lan, có thể thấy điểm chung trong ôn thi là sự kiên trì, phương pháp phù hợp và niềm tin vào học sinh. Dù ở miền xuôi hay miền núi, khi người thầy tìm đúng cách, người học có động lực, thì cánh cửa kỳ thi tốt nghiệp THPT luôn rộng mở.



Ôn thi Ngữ văn ở trường miền núi

Việc ôn thi tốt nghiệp THPT, đặc biệt với môn Ngữ văn, luôn là hành trình nhiều áp lực đối với học sinh lớp 12. Ở những trường miền núi như THPT Quan Sơn (Thanh Hóa), thử thách ấy càng rõ nét khi phần lớn học sinh là người dân tộc thiểu số, vốn tiếng Việt còn hạn chế, quỹ thời gian tự học bị chia sẻ bởi những lo toan đời sống thường nhật...

Theo cô giáo Hà Thị Khuyên, người nhiều năm trực tiếp ôn thi tốt nghiệp môn Ngữ văn tại trường, hoàn cảnh khó khăn không phải là rào cản quyết định. Điều cốt lõi nằm ở phương pháp và cách khơi dậy động lực học tập. “Khi học sinh được định hướng đúng, các em hoàn toàn có thể bước vào kỳ thi với tâm thế vững vàng, chủ động”, cô Khuyên chia sẻ.

Trong quá trình ôn thi, thay vì tìm kiếm những “mẹo” ngắn hạn, cô Khuyên lựa chọn xây dựng nền tảng bền vững cho học sinh. Trọng tâm trước hết là giúp các em nắm chắc tri thức Ngữ văn. Với học sinh miền núi, nếu chỉ dừng ở mức nhận diện, các em rất dễ lúng túng khi gặp ngữ liệu mới.

Vì vậy, việc hướng đến hiểu bản chất, từ khái niệm, dấu hiệu đến giá trị và khả năng so sánh, được đặc biệt chú trọng. Khi tri thức trở thành công cụ, học sinh sẽ chủ động hơn trong đọc hiểu và viết bài.

Cùng với đó, việc hệ thống hóa dạng bài được xem như “tấm bản đồ” giúp học sinh không bị lạc hướng trong đề thi. Cô Khuyên hướng dẫn học sinh phân loại rõ dạng câu hỏi phần Đọc hiểu, kiểu bài phần Viết, đồng thời xây dựng những khung triển khai cơ bản. Đây không phải là khuôn mẫu cứng nhắc mà là điểm tựa ban đầu để học sinh hình thành cách làm bài khoa học.

Một nội dung quan trọng khác là rèn luyện kỷ luật thời gian. Nhiều học sinh có xu hướng làm tốt phần đầu nhưng hụt hơi ở phần sau do phân bổ thời gian chưa hợp lý. Vì vậy, việc luyện đề trong điều kiện 120 phút như thi thật được duy trì thường xuyên. Sau mỗi lần làm bài, học sinh tự đánh giá lại tiến trình, từ đó điều chỉnh cách làm để bài viết cân đối, mạch lạc hơn.

Bên cạnh kiến thức và kỹ năng, hình thức trình bày cũng được cô giáo đặc biệt quan tâm. Chữ viết, chính tả và cách diễn đạt vốn là điểm yếu của không ít học sinh vùng cao. “Tôi không xem đây là phần phụ. Mỗi bài viết đều được nhận xét cụ thể để các em sửa dần từng lỗi nhỏ”, cô Khuyên cho biết. Khi bài viết “sạch, dễ đọc”, học sinh không chỉ ghi điểm về hình thức mà còn tự tin hơn trong quá trình làm bài.



Để duy trì nhịp học trong bối cảnh thời gian trên lớp có hạn, cô Khuyên xây dựng một “lớp học mở” thông qua nền tảng số. Học sinh nhận bài tập, gửi bài và nhận phản hồi kịp thời; trên lớp, giáo viên dành thời gian chữa lỗi, nêu ví dụ điển hình. Nhịp học vì thế được nối dài, không bị gián đoạn.

Một cách làm mang lại hiệu quả rõ rệt là giao mục tiêu tiến bộ theo từng chặng nhỏ. Từ “vạch xuất phát” ban đầu, mỗi học sinh đặt mục tiêu tăng điểm vừa sức sau từng giai đoạn. Sự tiến bộ không cần đột phá lớn mà là quá trình tích lũy bền bỉ. Khi nhìn thấy kết quả của chính mình, các em sẽ có thêm động lực để tiếp tục nỗ lực.

Quan trọng hơn, theo cô Khuyên, việc ôn thi Ngữ văn không tách rời mục tiêu phát triển năng lực và cảm xúc. Học sinh được khuyến khích liên hệ vấn đề nghị luận với trải nghiệm cá nhân, với cuộc sống nơi bản làng. Khi viết bằng cảm xúc thật, bài văn trở nên chân thành và có chiều sâu hơn.

Để tránh sự khô khan, giờ học được làm mới bằng những hoạt động ngắn như viết nhanh, thảo luận nhóm, đặt câu hỏi gợi mở. Công nghệ được sử dụng như công cụ hỗ trợ, nhưng trọng tâm vẫn là tư duy và sự chủ động của học sinh.

Từ thực tiễn giảng dạy, cô Khuyên đúc kết: không có con đường tắt trong học tập. Sự tiến bộ đến từ phương pháp đúng đắn, sự kiên trì và niềm tin vào người học. Chính từ những lớp học nơi miền núi, nhiều học sinh đã từng bước vượt qua giới hạn của bản thân để chinh phục kỳ thi quan trọng.

Cách học tốt môn Lịch sử

Nếu Ngữ văn đòi hỏi cảm thụ và khả năng diễn đạt, thì Lịch sử lại là môn học yêu cầu tư duy logic, khả năng hệ thống và ghi nhớ có chọn lọc. Theo Nhà giáo Ưu tú Lê Thị Lan, Trường THPT Dân tộc nội trú Ngọc Lặc (Thanh Hóa), để đạt điểm cao môn học này, học sinh không thể chỉ dựa vào học thuộc mà cần có phương pháp khoa học.

Từ kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy, cô giáo Lan cho rằng điều quan trọng nhất là giúp học sinh hình dung được “bức tranh tổng thể” của tiến trình lịch sử. Vì vậy, phương pháp xây dựng “trục thời gian” và “bản đồ tư duy” được áp dụng hiệu quả. Thay vì học rời rạc từng bài, học sinh được hướng dẫn chia kiến thức theo giai đoạn hoặc chuyên đề, từ đó tự vẽ sơ đồ để kết nối các sự kiện.

Việc lập trục thời gian với các mốc quan trọng giúp học sinh ghi nhớ trình tự trước, sau một cách trực quan. Khi kiến thức đã được hệ thống hóa, việc ghi nhớ trở nên nhẹ nhàng hơn, hạn chế nhầm lẫn, lỗi thường gặp trong bài thi trắc nghiệm.

Một yêu cầu quan trọng khác là nắm chắc “từ khóa” và bản chất sự kiện. “Đề thi hiện nay không hỏi theo kiểu học thuộc lòng mà tập trung vào bản chất vấn đề”, cô Lan nhấn mạnh. Vì vậy, học sinh cần chắt lọc nội dung thành các ý chính, hiểu sâu thay vì học dài dòng.

Đối với các câu hỏi phân hóa, phương pháp so sánh và đối chiếu được cô Lan đặc biệt lưu ý. Học sinh được hướng dẫn lập bảng so sánh giữa các sự kiện tiêu biểu như Cách mạng tháng Tám với các cuộc kháng chiến, hay các hiệp định quốc tế quan trọng. Qua đó, các em nhận diện rõ điểm giống và khác, tránh nhầm lẫn khi làm bài.



Bên cạnh kiến thức, kỹ năng làm bài đóng vai trò không nhỏ. Học sinh cần đọc kỹ yêu cầu câu hỏi, xác định đúng “lệnh” như chọn đáp án đúng, không đúng hay đúng nhất. Với những câu hỏi khó, phương pháp loại trừ được khuyến khích: loại bỏ dần các phương án sai để tăng khả năng chọn đúng.

Luyện đề là khâu không thể thiếu, nhưng theo cô Lan, điều quan trọng hơn là cách chữa đề. Sau mỗi bài làm, học sinh cần dành thời gian phân tích lỗi sai, như: sai do thiếu kiến thức hay do bị “bẫy” ngôn ngữ. Việc ghi lại những lỗi thường gặp vào sổ tay sẽ giúp các em tránh lặp lại sai lầm trước kỳ thi.

Có thể thấy, để đạt điểm cao môn Lịch sử, học sinh cần kết hợp giữa nắm chắc kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Khi đã hiểu bản chất và có chiến lược làm bài hợp lý, việc chinh phục những câu hỏi khó không còn là điều quá xa vời.

Từ kinh nghiệm của cô giáo Hà Thị Khuyên và Nhà giáo Ưu tú Lê Thị Lan, có thể thấy điểm chung trong ôn thi là sự kiên trì, phương pháp phù hợp và niềm tin vào học sinh. Dù ở miền xuôi hay miền núi, khi người thầy tìm đúng cách, người học có động lực, thì cánh cửa kỳ thi tốt nghiệp THPT luôn rộng mở.