Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai: Hoàn thiện tiêu chí từ thực tiễn

GD&TĐ - Nhà giáo đưa nhiều góp ý hoàn thiện dự thảo Bộ tiêu chí đánh giá cơ sở giáo dục thực hiện Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học.



Nhiều giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục cho rằng bộ tiêu chí là cơ sở quan trọng để thúc đẩy việc triển khai đề án, đồng thời kiến nghị cần có những giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm tính khả thi trong thực tế.

Cần cơ chế hỗ trợ thực chất cho giáo viên và học liệu

Theo cô Đinh Thị Bích Liên, giáo viên Trường THCS-THPT M.V. Lômônôxốp (Hà Nội), dự thảo đang đặt ra các chỉ báo về tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn năng lực ngôn ngữ từ 20% đến 60% tùy mức độ. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tại trường M.V. Lômônôxốp cho thấy, để giáo viên các môn khoa học có thể giảng dạy bằng tiếng Anh, cần có những cơ chế thực chất hơn là các chỉ tiêu về số lượng.

Cụ thể, về hệ số định mức: Việc soạn một bài dạy tích hợp ngôn ngữ và nội dung (CLIL) đòi hỏi nhiều thời gian. Cần quy định rõ hệ số định mức (ví dụ 1.5) để giáo viên có thời gian đầu tư chất lượng thay vì chạy theo số lượng tiết dạy.

Về đào tạo tại chỗ, thay vì các lớp bồi dưỡng tập trung ngắn hạn, nên khuyến khích mô hình "tự bồi dưỡng có hỗ trợ của AI" như một chỉ báo về năng lực phát triển chuyên môn liên tục của giáo viên.

Đánh giá cao nội dung về hệ sinh thái số và ứng dụng AI trong dự thảo, cô Liên cho rằng đây là chìa khóa giúp giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực và học liệu.

Từ kinh nghiệm triển khai các trợ lý ảo hỗ trợ học sinh lớp 11, cô nhận thấy AI giúp giáo viên theo dõi hiệu quả quá trình tự học. Học sinh không chỉ chuẩn bị bài tốt hơn mà còn hình thành được đạo đức số và kỹ năng tương lai.

Từ thực tiễn đó, cô đề xuất việc đánh giá không nên chỉ dựa vào thời lượng học sinh truy cập nền tảng số mà cần quan tâm nhiều hơn tới sản phẩm học tập được tạo ra với sự hỗ trợ của AI, qua đó phản ánh đúng năng lực sử dụng tiếng Anh trong môi trường số.

Đồng quan điểm về vai trò của học liệu, bà Trần Thị Bích Hạnh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học thị trấn Hạ Hòa (Phú Thọ), cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái học liệu thống nhất, chuẩn hóa, tránh tình trạng mỗi địa phương hoặc cơ sở giáo dục sử dụng một bộ học liệu khác nhau.

Theo bà Hạnh, việc ưu tiên học liệu số, học liệu mở sẽ giúp người học và giáo viên dễ dàng tiếp cận, cập nhật kiến thức và giảm chi phí. Nội dung học liệu cũng cần phù hợp với bối cảnh Việt Nam thay vì chỉ chuyển ngữ nguyên bản từ nước ngoài. Đồng thời, cần bổ sung hướng dẫn cụ thể cho giáo viên và có cơ chế kiểm định, thẩm định chất lượng học liệu trước khi triển khai đại trà.

Từ góc độ giáo viên THPT, thầy Vũ Ngọc Hòa, Trường THPT Ngô Quyền (Đồng Nai), cho rằng học liệu cần được thiết kế theo hướng mở, hiện đại và có tính ứng dụng cao, từng bước xóa bỏ ranh giới giữa tiếng Anh như một môn học và tiếng Anh như một công cụ học tập.

Theo thầy Hòa, cần nghiên cứu xây dựng sách giáo khoa song ngữ Anh - Việt, tăng cường tích hợp học liệu số và AI nhằm hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảng sinh động, tạo môi trường nghe - nhìn chuẩn xác cho học sinh.

Bên cạnh đó, khi sử dụng các giáo trình quốc tế, cần có sự điều chỉnh phù hợp với văn hóa và thực tiễn giáo dục Việt Nam. Việc phát triển hệ thống từ điển thuật ngữ song ngữ và các bộ học liệu chuyên biệt cho từng môn học cũng là giải pháp cần thiết để hỗ trợ giáo viên và học sinh trong quá trình chuyển tiếp sang học tập bằng tiếng Anh.



Đổi mới kiểm tra, đánh giá theo năng lực sử dụng ngôn ngữ

Một nội dung nhận được nhiều ý kiến góp ý là công tác kiểm tra, đánh giá.

Theo cô Đinh Thị Bích Liên, đối với các môn học được giảng dạy bằng tiếng Anh, việc đánh giá cần chú trọng khả năng tư duy và sử dụng thuật ngữ chuyên môn thay vì chỉ tập trung vào ngữ pháp. Thực tế triển khai các nhiệm vụ học tập theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT cho thấy học sinh có thể sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên để giải quyết vấn đề khi được đặt trong những tình huống học tập phù hợp.

Cô cũng đề xuất có hướng dẫn cụ thể về việc quy đổi các dự án học tập, báo cáo khoa học bằng tiếng Anh thành điểm đánh giá thường xuyên hoặc định kỳ nhằm giảm áp lực thi cử truyền thống.

Trong khi đó, bà Trần Thị Bích Hạnh cho rằng cần chuyển mạnh từ đánh giá kiến thức ngữ pháp sang đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ ở cả bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.

Các hình thức đánh giá cũng cần đa dạng hơn thông qua dự án, thuyết trình và đánh giá thường xuyên, thay vì chủ yếu dựa vào các bài kiểm tra viết. Đồng thời, cần xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng theo từng cấp học, tham chiếu các khung năng lực quốc tế nhưng phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Theo bà Hạnh, việc triển khai cũng cần bảo đảm tính công bằng giữa các vùng miền, tránh tạo áp lực chuẩn hóa quá cao đối với các khu vực còn nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, công nghệ cần được ứng dụng mạnh mẽ hơn trong kiểm tra, đánh giá thông qua ngân hàng câu hỏi, thi trực tuyến và các công cụ AI hỗ trợ chấm kỹ năng nói, viết.

Đánh giá việc lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ tiêu chí là bước đi cần thiết để hoàn thiện cơ sở pháp lý và chuyên môn cho Đề án, thầy Vũ Ngọc Hòa cho rằng để tiếng Anh thực sự trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cần có những giải pháp mang tính hệ thống, tập trung vào các yếu tố quyết định như vai trò người đứng đầu, chất lượng đội ngũ giáo viên, học liệu và đổi mới kiểm tra, đánh giá.

Theo các ý kiến góp ý, bộ tiêu chí là khung định hướng quan trọng. Tuy nhiên, để đề án đi vào thực tiễn một cách hiệu quả và bền vững, các chính sách triển khai cần gắn chặt với điều kiện thực tế của nhà trường, giáo viên và người học ở từng địa phương.



Nhiều giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục cho rằng bộ tiêu chí là cơ sở quan trọng để thúc đẩy việc triển khai đề án, đồng thời kiến nghị cần có những giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm tính khả thi trong thực tế.

Cần cơ chế hỗ trợ thực chất cho giáo viên và học liệu

Theo cô Đinh Thị Bích Liên, giáo viên Trường THCS-THPT M.V. Lômônôxốp (Hà Nội), dự thảo đang đặt ra các chỉ báo về tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn năng lực ngôn ngữ từ 20% đến 60% tùy mức độ. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tại trường M.V. Lômônôxốp cho thấy, để giáo viên các môn khoa học có thể giảng dạy bằng tiếng Anh, cần có những cơ chế thực chất hơn là các chỉ tiêu về số lượng.

Cụ thể, về hệ số định mức: Việc soạn một bài dạy tích hợp ngôn ngữ và nội dung (CLIL) đòi hỏi nhiều thời gian. Cần quy định rõ hệ số định mức (ví dụ 1.5) để giáo viên có thời gian đầu tư chất lượng thay vì chạy theo số lượng tiết dạy.

Về đào tạo tại chỗ, thay vì các lớp bồi dưỡng tập trung ngắn hạn, nên khuyến khích mô hình "tự bồi dưỡng có hỗ trợ của AI" như một chỉ báo về năng lực phát triển chuyên môn liên tục của giáo viên.

Đánh giá cao nội dung về hệ sinh thái số và ứng dụng AI trong dự thảo, cô Liên cho rằng đây là chìa khóa giúp giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực và học liệu.

Từ kinh nghiệm triển khai các trợ lý ảo hỗ trợ học sinh lớp 11, cô nhận thấy AI giúp giáo viên theo dõi hiệu quả quá trình tự học. Học sinh không chỉ chuẩn bị bài tốt hơn mà còn hình thành được đạo đức số và kỹ năng tương lai.

Từ thực tiễn đó, cô đề xuất việc đánh giá không nên chỉ dựa vào thời lượng học sinh truy cập nền tảng số mà cần quan tâm nhiều hơn tới sản phẩm học tập được tạo ra với sự hỗ trợ của AI, qua đó phản ánh đúng năng lực sử dụng tiếng Anh trong môi trường số.

Đồng quan điểm về vai trò của học liệu, bà Trần Thị Bích Hạnh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học thị trấn Hạ Hòa (Phú Thọ), cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái học liệu thống nhất, chuẩn hóa, tránh tình trạng mỗi địa phương hoặc cơ sở giáo dục sử dụng một bộ học liệu khác nhau.

Theo bà Hạnh, việc ưu tiên học liệu số, học liệu mở sẽ giúp người học và giáo viên dễ dàng tiếp cận, cập nhật kiến thức và giảm chi phí. Nội dung học liệu cũng cần phù hợp với bối cảnh Việt Nam thay vì chỉ chuyển ngữ nguyên bản từ nước ngoài. Đồng thời, cần bổ sung hướng dẫn cụ thể cho giáo viên và có cơ chế kiểm định, thẩm định chất lượng học liệu trước khi triển khai đại trà.

Từ góc độ giáo viên THPT, thầy Vũ Ngọc Hòa, Trường THPT Ngô Quyền (Đồng Nai), cho rằng học liệu cần được thiết kế theo hướng mở, hiện đại và có tính ứng dụng cao, từng bước xóa bỏ ranh giới giữa tiếng Anh như một môn học và tiếng Anh như một công cụ học tập.

Theo thầy Hòa, cần nghiên cứu xây dựng sách giáo khoa song ngữ Anh - Việt, tăng cường tích hợp học liệu số và AI nhằm hỗ trợ giáo viên thiết kế bài giảng sinh động, tạo môi trường nghe - nhìn chuẩn xác cho học sinh.

Bên cạnh đó, khi sử dụng các giáo trình quốc tế, cần có sự điều chỉnh phù hợp với văn hóa và thực tiễn giáo dục Việt Nam. Việc phát triển hệ thống từ điển thuật ngữ song ngữ và các bộ học liệu chuyên biệt cho từng môn học cũng là giải pháp cần thiết để hỗ trợ giáo viên và học sinh trong quá trình chuyển tiếp sang học tập bằng tiếng Anh.



Đổi mới kiểm tra, đánh giá theo năng lực sử dụng ngôn ngữ

Một nội dung nhận được nhiều ý kiến góp ý là công tác kiểm tra, đánh giá.

Theo cô Đinh Thị Bích Liên, đối với các môn học được giảng dạy bằng tiếng Anh, việc đánh giá cần chú trọng khả năng tư duy và sử dụng thuật ngữ chuyên môn thay vì chỉ tập trung vào ngữ pháp. Thực tế triển khai các nhiệm vụ học tập theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT cho thấy học sinh có thể sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên để giải quyết vấn đề khi được đặt trong những tình huống học tập phù hợp.

Cô cũng đề xuất có hướng dẫn cụ thể về việc quy đổi các dự án học tập, báo cáo khoa học bằng tiếng Anh thành điểm đánh giá thường xuyên hoặc định kỳ nhằm giảm áp lực thi cử truyền thống.

Trong khi đó, bà Trần Thị Bích Hạnh cho rằng cần chuyển mạnh từ đánh giá kiến thức ngữ pháp sang đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ ở cả bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.

Các hình thức đánh giá cũng cần đa dạng hơn thông qua dự án, thuyết trình và đánh giá thường xuyên, thay vì chủ yếu dựa vào các bài kiểm tra viết. Đồng thời, cần xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng theo từng cấp học, tham chiếu các khung năng lực quốc tế nhưng phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Theo bà Hạnh, việc triển khai cũng cần bảo đảm tính công bằng giữa các vùng miền, tránh tạo áp lực chuẩn hóa quá cao đối với các khu vực còn nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, công nghệ cần được ứng dụng mạnh mẽ hơn trong kiểm tra, đánh giá thông qua ngân hàng câu hỏi, thi trực tuyến và các công cụ AI hỗ trợ chấm kỹ năng nói, viết.

Đánh giá việc lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ tiêu chí là bước đi cần thiết để hoàn thiện cơ sở pháp lý và chuyên môn cho Đề án, thầy Vũ Ngọc Hòa cho rằng để tiếng Anh thực sự trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cần có những giải pháp mang tính hệ thống, tập trung vào các yếu tố quyết định như vai trò người đứng đầu, chất lượng đội ngũ giáo viên, học liệu và đổi mới kiểm tra, đánh giá.

Theo các ý kiến góp ý, bộ tiêu chí là khung định hướng quan trọng. Tuy nhiên, để đề án đi vào thực tiễn một cách hiệu quả và bền vững, các chính sách triển khai cần gắn chặt với điều kiện thực tế của nhà trường, giáo viên và người học ở từng địa phương.