Tháo gỡ ‘3 điểm nghẽn’ cho giáo dục và đào tạo

2026/01/28 15:47

GD&TĐ - Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, có ba “điểm nghẽn” chủ yếu cần được tháo gỡ để giảm chênh lệch về chất lượng và điều kiện học tập giữa các vùng.

'Bắt mạch' điểm nghẽn

Nghị quyết 71/NQ-TW của Bộ Chính trị xác định, giáo dục đào tạo không chỉ là quốc sách quan trọng hàng đầu, mà còn là nhân tố quyết định tương lai, vận mệnh của dân tộc. Những năm qua, ngành giáo dục và đào tạo đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng.

Tuy nhiên, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức - Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) – nhận định, sự chênh lệch về chất lượng và điều kiện học tập giữa các vùng, đặc biệt là giữa thành thị và nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vẫn còn lớn. Theo ông, có ba “điểm nghẽn” chủ yếu cần được tháo gỡ.

Thứ nhất, hạ tầng giáo dục chưa đồng đều: nhiều địa phương còn thiếu trường lớp đạt chuẩn, cơ sở vật chất xuống cấp, thiết bị dạy học lạc hậu và điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin còn hạn chế.

Thứ hai, nguồn nhân lực giáo viên phân bố không cân đối: giáo viên giỏi, giàu kinh nghiệm chủ yếu tập trung ở các đô thị lớn, trong khi vùng khó khăn thiếu giáo viên cả về số lượng và chất lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội học tập của học sinh.

Thứ ba, chính sách đầu tư và cơ chế hỗ trợ còn manh mún: chúng ta chưa có chiến lược tổng thể và bền vững để bảo đảm mọi học sinh, dù ở bất kỳ nơi nào, đều được tiếp cận giáo dục có chất lượng tương đương.

Vì vậy, cần đột phá về đầu tư hạ tầng số và đào tạo giáo viên, tăng cường ứng dụng công nghệ và mô hình giáo dục linh hoạt. Ví dụ, lớp học kết nối, học liệu mở, nền tảng trực tuyến dùng chung, đồng thời xây dựng chính sách thu hút, đãi ngộ giáo viên về vùng khó khăn. Khi đó, giáo dục mới trở thành “quốc sách hàng đầu” và nhanh chóng thu hẹp chênh lệch về chất lượng giáo dục giữa các vùng miền.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức - Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội). Ảnh: Internet.

3 thay đổi căn bản cần được ưu tiên

Đề cập đến cơ chế sử dụng, đánh giá và đãi ngộ đội ngũ trí thức, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức đề xuất, có ba thay đổi căn bản cần được ưu tiên:

Thứ nhất, đổi mới cơ chế tuyển chọn và sử dụng nhân tài: Cần tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch, coi năng lực và hiệu quả công việc là tiêu chí cốt lõi, thay vì dựa vào thâm niên hay hành chính. Nhân tài phải được giao nhiệm vụ lớn, có quyền tự chủ tương xứng và được đánh giá bằng sản phẩm đầu ra cụ thể.

Thứ hai, cải cách chính sách đãi ngộ theo hướng gắn thu nhập với giá trị sáng tạo và đóng góp thực tế. Người giỏi phải được hưởng lương, thưởng, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển tương xứng – không thể để “người tài sống bằng đam mê, người bình thường sống bằng cơ chế”.

Thứ ba, xây dựng môi trường học thuật cởi mở, khuyến khích sáng tạo và trọng nhân cách. Nhà giáo và nhà khoa học cần được bảo vệ quyền tự do học thuật, được khuyến khích dấn thân nghiên cứu và đổi mới, thay vì bị trói buộc bởi thủ tục hành chính hay tâm lý “an toàn”.

Chỉ khi chuyển từ “tuyên bố trọng dụng” sang “trọng dụng, sử dụng nhân tài” bằng thể chế và cơ chế trọng dụng , đãi ngộ trên thực tế, thì mới phát huy hết tiềm năng của đội ngũ trí thức và mới thực sự trở thành động lực sáng tạo và là trụ cột của quốc gia.

Khẳng định, tự chủ đại học là xu thế tất yếu, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức – nhấn mạnh, chỉ khi các trường được trao quyền thực sự thì mới phát huy được sáng tạo, huy động được nguồn lực xã hội và nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu.

Tự chủ không có nghĩa là “tự do tuyệt đối”

Sinh viên tham dự Ngày hội VUTM Open Day 2026.

Tuy nhiên, tự chủ không có nghĩa là “tự do tuyệt đối”, mà phải đi đôi với trách nhiệm giải trình, minh bạch và kiểm định độc lập. Để tránh tình trạng “thả nổi”, Việt Nam cần xây dựng mô hình giám sát đa tầng, kết hợp giữa tự giám sát nội bộ, kiểm định độc lập bên ngoài và giám sát xã hội.

Cụ thể: Thứ nhất, mỗi trường đại học phải thiết lập hệ thống quản trị nội bộ hiện đại, công khai các chỉ số về tài chính, nguồn lực, chất lượng đào tạo, NCKH, hợp tác quốc tế và việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp. Khi đó, minh bạch chính là hình thức giám sát đầu tiên và hiệu quả nhất.

Thứ hai, cần củng cố và phát huy các trung tâm kiểm định chất lượng độc lập, phi hành chính hóa, có đủ năng lực, uy tín và quyền hạn thực tế để đánh giá khách quan mọi cơ sở giáo dục, kể cả đại học công lập. Kết quả kiểm định phải được công bố công khai và gắn với cơ chế phân bổ ngân sách, xếp hạng, và tuyển sinh.

Thứ ba, xây dựng cơ chế giám sát xã hội và phản biện học thuật, trong đó người học, nhà tuyển dụng, hiệp hội nghề nghiệp và giới khoa học đều có tiếng nói trong đánh giá chất lượng giáo dục đại học.

Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, khi quản trị dựa trên dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm giải trình trở thành văn hóa, thì tự chủ không phải là “thả nổi”, mà là trao quyền để nâng cao chất lượng thật – đúng tinh thần mà Đảng và Nhà nước đã định hướng trong đổi mới giáo dục đại học.

Bên trong phòng Lab của ĐH Quốc gia Hà Nội. Ảnh: VNU.

'Bắt mạch' điểm nghẽn

3 thay đổi căn bản cần được ưu tiên

Đề cập đến cơ chế sử dụng, đánh giá và đãi ngộ đội ngũ trí thức, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức đề xuất, có ba thay đổi căn bản cần được ưu tiên:

Tự chủ không có nghĩa là “tự do tuyệt đối”

Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, khi quản trị dựa trên dữ liệu, minh bạch và trách nhiệm giải trình trở thành văn hóa, thì tự chủ không phải là “thả nổi”, mà là trao quyền để nâng cao chất lượng thật – đúng tinh thần mà Đảng và Nhà nước đã định hướng trong đổi mới giáo dục đại học.

Chia sẻ