Trong hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 về công tác pháp chế, Bộ GD&ĐT yêu cầu tăng cường công tác phổ biến giáo dục pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong học sinh, sinh viên.
Theo ông Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị, điều quan trọng là chuyển giáo dục pháp luật từ việc truyền đạt quy định sang hình thành thói quen và hành vi đúng trong đời sống hằng ngày.
Để sinh viên hiểu rõ quyền và trách nhiệm
Từ kinh nghiệm thực tế, ông Phạm Kim Thư cho rằng, để xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong sinh viên, trước hết quy định phải rõ ràng, dễ hiểu và dễ thực hiện. Muốn yêu cầu sinh viên tuân thủ, trước tiên cần giúp các em biết rõ mình được làm gì, không được làm gì, quyền lợi ở đâu, trách nhiệm đến đâu và khi có vấn đề thì tìm ai để giải quyết.
Một yêu cầu quan trọng khác là gắn giáo dục pháp luật với những vấn đề thực tế. Khi xuất hiện một vụ lừa đảo trên mạng, hành vi phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội, vi phạm bản quyền, gian lận trong học tập, vi phạm an toàn giao thông hay sử dụng AI không đúng quy định, nhà trường có thể coi đó là một “bài học tình huống”.
“Cách này thường dễ nhớ và tác động đến hành vi hơn một buổi phổ biến thuần túy các điều khoản”, ông Phạm Kim Thư chia sẻ.
Cùng với giáo dục, ông Phạm Kim Thư cũng lưu ý, cần kết hợp nhắc nhở và xử lý vi phạm. Không phải mọi vi phạm của người trẻ đều nên bắt đầu bằng xử phạt. Có những trường hợp cần giải thích để sinh viên hiểu mình sai ở đâu và sửa như thế nào.
Tuy nhiên, với những hành vi cố ý hoặc tái phạm, việc xử lý phải nghiêm túc, công bằng và nhất quán. Nếu cùng một hành vi nhưng mỗi người được xử lý theo một cách khác nhau thì rất khó xây dựng văn hóa tôn trọng quy định.
Giáo dục bằng môi trường và sự làm gương
Theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị, một yếu tố đặc biệt quan trọng là chính cán bộ, giảng viên phải thực hiện trước.
“Chúng ta không thể yêu cầu sinh viên đúng giờ nếu giảng viên thường xuyên đến muộn; không thể yêu cầu sinh viên trung thực nếu công tác đánh giá thiếu minh bạch; cũng khó yêu cầu sinh viên tôn trọng quy định nếu chính nhà trường giải quyết công việc không nhất quán”, ông nói.
Từ đó, ông cho rằng giáo dục bằng môi trường và bằng sự làm gương nhiều khi hiệu quả hơn giáo dục bằng lời nói.
Bên cạnh việc giúp sinh viên hiểu nghĩa vụ, nhà trường cũng cần giúp các em hiểu rằng tuân thủ pháp luật không đồng nghĩa với thụ động. Một người có văn hóa pháp luật phải vừa biết nghĩa vụ, vừa biết quyền của mình; biết phản biện, kiến nghị, khiếu nại và bảo vệ quyền lợi chính đáng bằng những phương thức hợp pháp.
Nhà trường vì thế cũng phải tạo những kênh để sinh viên được hỏi, được phản ánh và được giải quyết kiến nghị một cách minh bạch.
Ông Phạm Kim Thư cũng nhấn mạnh, việc tuân thủ pháp luật cần được đưa vào những việc rất nhỏ hằng ngày như đi học đúng giờ, trung thực trong thi cử, tôn trọng tài sản chung, không sao chép sản phẩm của người khác, ứng xử có trách nhiệm trên mạng xã hội, chấp hành quy định khi thực tập tại doanh nghiệp, tôn trọng hợp đồng lao động...
Những việc tưởng như nhỏ đó nếu được thực hiện thường xuyên sẽ hình thành thói quen. Nhiều thói quen tốt sẽ tạo thành văn hóa.
Ông Phạm Kim Thư cho rằng, đại học không chỉ đào tạo một người có kiến thức để đi làm. Khi tốt nghiệp, một sinh viên cần có sức khỏe, kiến thức, kỹ năng và đạo đức để có thể làm việc và sống có trách nhiệm. Trong đó, tôn trọng pháp luật và tôn trọng quyền của người khác là một phần rất quan trọng của đạo đức nghề nghiệp.
Vì vậy, thước đo thực chất nhất của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không phải là nhà trường đã tổ chức bao nhiêu buổi tuyên truyền hay sinh viên đã học bao nhiêu văn bản. Điều quan trọng hơn là sau quá trình giáo dục, khi không có thầy cô hay nhà trường giám sát, các em vẫn tự giác lựa chọn cách hành xử đúng. Đó mới chính là văn hóa tuân thủ pháp luật mà giáo dục cần hướng tới.
