Nghi lễ cổ truyền mang đậm sắc thái phồn thực
Tối 27/2 (tức 11 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại xã Phùng Nguyên, tỉnh Phú Thọ, Lễ hội Trò Trám Xuân Bính Ngọ năm 2026 được tổ chức trong không khí trang trọng, thu hút rất đông Nhân dân và du khách thập phương.
Lễ hội còn được biết đến với tên gọi dân gian “Linh tinh tình phộc”, một nghi lễ mật mang đậm sắc thái tín ngưỡng phồn thực, thể hiện khát vọng sinh sôi, mùa màng bội thu của cư dân nông nghiệp vùng Đất Tổ.
Lễ hội Trò Trám gắn liền với Miếu Trò (khu 7, xã Tứ Xã cũ, nay là xã Phùng Nguyên) không gian tâm linh thiêng liêng của người dân địa phương. Theo truyền thống, lễ hội được tổ chức vào đêm 11, rạng sáng 12 tháng Giêng hằng năm với ba phần chính: Phần lễ, phần diễn xướng dân gian và nghi lễ mật.
Sau hồi trống khai hội, các đại biểu và Nhân dân thành kính dâng hương tưởng nhớ tiền nhân, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhà nhà ấm no. Nghi lễ tế của các cụ cao niên trong làng diễn ra trang nghiêm theo đúng nghi thức cổ truyền, thể hiện sự tiếp nối và gìn giữ mạch nguồn văn hóa qua nhiều thế hệ.
Điểm nhấn đặc sắc nhất của lễ hội là nghi lễ Mật diễn ra đúng thời khắc 0h00. Trong không gian linh thiêng của Miếu Trò, cụ Thủ từ thực hiện nghi thức rước “Nõ” và “Nường” là hai vật tượng trưng cho nam và nữ rồi trao cho đôi nam nữ được dân làng tín nhiệm lựa chọn. Năm nay, vợ chồng anh Chử Đức Chiến và chị Bùi Thị Thu Huyền tiếp tục đảm nhiệm vai trò thực hành nghi thức.
Khi chủ tế hô vang câu lệnh thiêng “Linh tinh tình phộc”, đèn nến trong và ngoài miếu đồng loạt tắt. Trong bóng tối, các động tác tượng trưng cho sự giao hòa âm - dương được thực hiện.
Theo quan niệm dân gian, nếu “ba lần trúng” sẽ báo hiệu một năm mùa màng bội thu, vạn vật sinh sôi. Khi nghe đủ ba tiếng “cạch”, đèn sáng trở lại, chủ tế hô mừng, khép lại nghi lễ trong niềm hân hoan của người dự hội.
Nghi lễ Mật không chỉ là một hình thức sinh hoạt tín ngưỡng cổ xưa mà còn phản ánh triết lý sâu sắc về sự hòa hợp trời - đất, âm - dương, thể hiện tư duy sáng tạo và đời sống tinh thần phong phú của cư dân nông nghiệp lúa nước.
Diễn xướng “Tứ dân chi nghiệp” tái hiện đời sống xưa
Bên cạnh nghi lễ Mật, phần diễn xướng dân gian “Tứ dân chi nghiệp” cũng tạo sức hút đặc biệt. Đây là loại hình diễn xướng cổ truyền, tái hiện sinh động các ngành nghề trong xã hội xưa như: Sĩ, nông, công, thương.
Các trò đi cày, cấy, câu cá, đánh lờ, dệt lụa, cung bông, làm mộc, mua bán, dạy học… được trình diễn bởi những “diễn viên” không chuyên là người dân trong làng. Tạo hình nhân vật mộc mạc, lời hát cổ xen lẫn những câu vè ẩn dụ, hóm hỉnh nhưng ý nhị đã mang đến tiếng cười sảng khoái, đồng thời chuyển tải những thông điệp về lao động, đạo lý và khát vọng no ấm.
Phát biểu tại lễ hội, bà Nguyễn Thị Thuỳ Linh, Phó Chủ tịch UBND xã Phùng Nguyên, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội Trò Trám năm 2026 nhấn mạnh: Lễ hội Trò Trám là lễ hội truyền thống đặc sắc, giàu giá trị nhân văn và mang đậm bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ.
Đây không chỉ là dịp để Nhân dân bày tỏ lòng thành kính, tri ân các bậc tiền nhân mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết cộng đồng; qua đó động viên cán bộ, Đảng viên và Nhân dân tiếp tục hăng hái thi đua lao động sản xuất, xây dựng quê hương Phùng Nguyên ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Lễ hội Trò Trám năm 2026 được tổ chức trang trọng, an toàn, tiết kiệm, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng Nhân dân và du khách.
Giữa nhịp sống hiện đại, những nghi thức cổ truyền như “Linh tinh tình phộc” vẫn được gìn giữ như một minh chứng sinh động cho bản sắc văn hóa đặc sắc của vùng Đất Tổ, nơi quá khứ và hiện tại giao hòa, tiếp nối mạch nguồn văn hóa dân tộc.
