Kỳ 4: Giảng đường nối nhịp cùng di sản

2026/05/29 08:40

Văn hóa miền Trung-Tây Nguyên trong không gian phát triển mới

Gắn kết tri thức học thuật với thực tiễn địa phương thông qua mô hình "3 nhà" và công nghệ số là hướng đi đột phá trong đào tạo nhân lực văn hóa tại các trường đại học khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Cách làm này không chỉ giúp sinh viên làm chủ kỹ năng thực tế mà còn khẳng định vai trò của nhà trường trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản dân tộc trong thời đại mới.

Những giáo trình sinh động từ thực tiễn

Công tác đào tạo nhân lực cho lĩnh vực văn hóa đang được các cơ sở giáo dục đại học "viết" lại ngay trên các cung đường di sản, ở những buôn làng hẻo lánh và trên cả không gian số. Chìa khóa cho sự thay đổi này chính là mô hình liên kết "3 nhà": Nhà trường - Chính quyền - Cộng đồng, đưa giảng đường mở rộng đến tận vùng lõi của các giá trị văn hóa. Trong hệ sinh thái này, nhà trường đóng vai trò trang bị kiến thức; chính quyền địa phương hỗ trợ cơ chế; còn cộng đồng chính là "nguồn tư liệu sống" giúp sinh viên biết vận dụng kiến thức vào thực tế.

Các chương trình du lịch cộng đồng, văn hoá thổ cẩm tại địa phương là cơ hội trải nghiệm thực tế với sinh viên ngành du lịch Trường Đại học Thái Bình Dương.

Thỏa thuận hợp tác giữa Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng và Ban Quản lý Khu Dự trữ sinh quyển Thế giới Cù Lao Chàm - Hội An mở ra không gian liên kết đa chiều trong đào tạo và nghiên cứu. Nội dung hợp tác tập trung vào nghiên cứu tài nguyên môi trường, đánh giá hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và giáo dục cộng đồng. Thông qua các hội thảo, công bố khoa học, kết quả nghiên cứu được chuyển tải ra thực tiễn, góp phần đưa tri thức đến gần hơn với xã hội.

Điểm nhấn của hợp tác này là các chương trình thực tập, trải nghiệm dành cho sinh viên tại Cù Lao Chàm - Hội An được xem là “lớp học mở”, nơi người học trực tiếp tham gia khảo sát, tìm hiểu hoạt động bảo tồn và vận hành du lịch cộng đồng. Kiến thức vì vậy không còn dừng ở lý thuyết mà được kiểm chứng bằng trải nghiệm. Sinh viên từng bước rèn luyện kỹ năng làm việc với cộng đồng, hiểu rõ cách vận hành của một khu dự trữ sinh quyển cũng như mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Năng lực nghề và tư duy thực tiễn vì thế được hình thành rõ nét hơn.

Sinh viên tìm hiểu nghệ thuật tuồng.

Thạc sĩ Võ Trần Hải Linh, Trưởng khoa Du lịch, Trường Đại học Thái Bình Dương (Khánh Hoà) cho biết, việc đưa trải nghiệm thực tế vào chương trình đào tạo giúp sinh viên cảm nhận trực tiếp giá trị văn hóa, đồng thời tạo cầu nối để tri thức học thuật ứng dụng vào thực tiễn. Các giá trị văn hóa bản địa không chỉ được gìn giữ, phát huy mà còn trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực du lịch, sáng tạo, nghệ thuật và quản lý văn hóa.

“Với sinh viên ngành du lịch, môn học Di sản du Lịch luôn là trọng tâm trong chương trình đào tạo. Nhà trường thường xuyên lồng ghép các chương trình thực tế tại điểm di sản văn hóa địa phương. Những trải nghiệm này giúp sinh viên ngoài việc hoàn thành tốt học phần, còn là cơ hội tìm hiểu rõ cách thức bảo tồn và khai thác di sản một cách hài hòa và bền vững. Bên cạnh đó, việc tiếp xúc nhiều với cộng đồng khác nhau còn giúp cho sinh viên thêm quý trọng sự đa dạng trong văn hóa Việt Nam”, ông Linh cho biết thêm.

Tham gia các hoạt động văn hóa thổ cẩm tại phường Ea Kao (tỉnh Đắk Lắk), em Lê Hồng Hương, sinh viên ngành du lịch chia sẻ: “Việc trực tiếp tham gia hoạt động tại cộng đồng giúp chúng em hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa, từ đó xây dựng các ý tưởng, dự án sát thực tế và hiệu quả hơn”.

Năng lực số và câu chuyện số hóa di sản

Công nghệ số đang trở thành trụ cột quan trọng trong đào tạo nhân lực văn hóa, du lịch. Nhiều trường đại học chủ động đưa các công cụ số vào giảng dạy, khuyến khích sinh viên sáng tạo sản phẩm truyền thông về di sản.

Từ một học phần tự chọn Làng xã Việt Nam trong lịch sử, sinh viên lớp 22SLS - ngành Sư phạm Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng đã thực hiện dự án học tập Gốm xứ Quảng với chuỗi hoạt động quy mô, thu hút khoảng 1.000 lượt tham gia, bao gồm triển lãm, workshop và tọa đàm. Sinh viên và người tham quan trải nghiệm làm gốm trực tiếp với nghệ nhân, đồng thời tiếp cận công nghệ AR/VR, mô hình 3D và bản đồ di sản số. Sự kết hợp này giúp di sản không còn “tĩnh” mà trở nên sống động, gần gũi hơn. Thông qua talkshow, sinh viên được trao đổi với nghệ nhân và nhà nghiên cứu về các vấn đề như nguyên nhân mai một của làng nghề, giải pháp bảo tồn, tiềm năng kết nối di sản với chuyển đổi số, góp phần giúp các em hình thành tư duy quản lý văn hóa sâu sắc hơn.

Sinh viên Đà Nẵng tham gia talkshow tìm hiểu về Gốm xứ Quảng.

Dự án số bảo tồn và quảng bá gốm Thanh Hà của nhóm sinh viên Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng xuất sắc giành giải Nhất Cuộc thi sáng tác sản phẩm truyền thông giới thiệu các làng nghề truyền thống năm 2025. Nhóm tác giả đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cùng kỹ thuật đồ họa hiện đại để biến một sản phẩm gốm truyền thống thành nhân vật người dẫn truyện. Qua lời kể của “nhân vật gốm”, hành trình lịch sử và quy trình chế tác tinh xảo của làng nghề Hội An hiện lên một cách mới mẻ, gần gũi và đầy lôi cuốn.

Theo PGS.TS Nguyễn Minh Phương, giảng viên khoa Lịch sử - Địa lý - Chính trị, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, việc sinh viên áp dụng công nghệ số vào truyền thông di sản không chỉ nâng cao năng lực cá nhân mà còn thể hiện trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ giá trị dân tộc trên không gian mạng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển dựa trên bản sắc, nguồn nhân lực văn hóa, du lịch đòi hỏi không chỉ vững chuyên môn mà còn am hiểu địa phương, làm chủ công nghệ và có khả năng thích ứng. Đây cũng là hướng mà các trường đại học đang từng bước khẳng định vai trò, góp phần hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Sự kết hợp giữa tri thức bản địa, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và công nghệ số đang tạo nên một diện mạo mới cho công tác đào tạo nhân lực văn hóa.

Sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch và quản lý di sản đặt ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Trong bối cảnh đó, các trường đại học không chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo mà còn tham gia nghiên cứu, tư vấn chính sách và hỗ trợ địa phương phát huy giá trị văn hóa.
Sự hợp tác giữa nhà trường, chính quyền và cộng đồng không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn góp phần đưa các giá trị văn hóa bản địa trở thành nguồn lực cho phát triển.

Kỳ 1: Đánh thức tài nguyên mềm

Kỳ 2: Tôn trọng và giữ gìn bản sắc

Kỳ 3: Động lực phát triển vùng