Bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội cần khung pháp lý đủ mạnh

GD&TĐ - Mạng xã hội tiềm ẩn nhiều rủi ro với trẻ em. Hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm môi trường số an toàn.



PGS.TS Trần Thành Nam – Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục, ĐHQG Hà Nội cho biết, hiện nay, mạng xã hội không còn là không gian giải trí đơn thuần. Với trẻ em và thanh thiếu niên, đó là nơi học tập, giao tiếp, hình thành bản sắc, tìm kiếm thông tin, thể hiện bản thân và tham gia các cộng đồng đồng đẳng.

Nhưng đây cũng là môi trường có nhiều rủi ro: từ bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc với nội dung độc hại, nội dung tự hại, so sánh xã hội, lệ thuộc vào phản hồi như lượt thích và bình luận, rối loạn giấc ngủ, mất kiểm soát thời gian sử dụng, và trong một số trường hợp là các biểu hiện giống nghiện hành vi.

Các bằng chứng quốc tế cho thấy, tác động của mạng xã hội đến sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên không đơn giản là mối tương quan tuyến tính càng nhiều thì càng xấu. Mối liên hệ giữa sử dụng mạng xã hội và các vấn đề như trầm cảm, lo âu, cô đơn trong cộng đồng là có thật nhưng không mạnh. Tuy nhiên, tác động này mạnh hơn với trẻ em và vị thành niên, những người sử dụng thụ động kéo dài, sử dụng ban đêm, những cá nhân thuộc nhóm dễ tổn thương.

PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng, nếu chỉ tranh luận “cấm hay không cấm” thì chưa chạm đúng bản chất vấn đề. Câu hỏi đúng hơn là: trẻ em được tiếp cận nền tảng nào, ở độ tuổi nào, với điều kiện an toàn nào, dưới trách nhiệm giám sát của ai, và khi gặp rủi ro thì hệ thống hỗ trợ ở đâu?

Trong bối cảnh Việt Nam, yêu cầu xây dựng quy định pháp luật lại càng cấp thiết vì khoảng cách giữa đời sống số của trẻ em và năng lực bảo vệ trẻ trên không gian mạng hiện nay còn nhiều khoảng trống. Nhiều trẻ dưới 13 tuổi, thậm chí 9 tuổi đã dùng mạng xã hội hàng ngày. Trong khi đó, năng lực tự điều chỉnh cảm xúc, kiểm soát xung động, đánh giá rủi ro và bảo vệ dữ liệu cá nhân của các em chưa phát triển đầy đủ.

Phụ huynh không phải ai cũng có đủ năng lực số và thời gian để giám sát, đồng hành. Nhà trường cũng chưa có hệ thống giáo dục năng lực số và hỗ trợ sức khỏe tâm thần đủ mạnh và toàn diện. Nếu không có khung pháp lý mới, trách nhiệm sẽ tiếp tục bị đẩy về phía gia đình và nhà trường, trong khi các nền tảng công nghệ mới là bên thiết kế thuật toán, giao diện, cơ chế thao túng tâm lý giữ chân người dùng.

Một lần nữa khẳng định việc nghiên cứu xây dựng quy định pháp luật để kiểm soát việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội là cần thiết, PGS.TS Trần Thành Nam gợi ý hướng đi nên là kiểm soát có điều kiện, phân tầng theo độ tuổi, đặt trách nhiệm chính lên nền tảng, tăng năng lực số cho trẻ em và phụ huynh; đồng thời củng cố dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần trong nhà trường, trong cộng đồng.

“Bảo vệ trẻ em trong môi trường số không phải là đóng cửa công nghệ, mà là làm cho công nghệ trở nên an toàn hơn, nhân văn hơn và phù hợp hơn với sự phát triển của trẻ em hơn”, PGS.TS Trần Thành Nam cho hay.



PGS.TS Trần Thành Nam – Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục, ĐHQG Hà Nội cho biết, hiện nay, mạng xã hội không còn là không gian giải trí đơn thuần. Với trẻ em và thanh thiếu niên, đó là nơi học tập, giao tiếp, hình thành bản sắc, tìm kiếm thông tin, thể hiện bản thân và tham gia các cộng đồng đồng đẳng.

Nhưng đây cũng là môi trường có nhiều rủi ro: từ bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc với nội dung độc hại, nội dung tự hại, so sánh xã hội, lệ thuộc vào phản hồi như lượt thích và bình luận, rối loạn giấc ngủ, mất kiểm soát thời gian sử dụng, và trong một số trường hợp là các biểu hiện giống nghiện hành vi.

Các bằng chứng quốc tế cho thấy, tác động của mạng xã hội đến sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên không đơn giản là mối tương quan tuyến tính càng nhiều thì càng xấu. Mối liên hệ giữa sử dụng mạng xã hội và các vấn đề như trầm cảm, lo âu, cô đơn trong cộng đồng là có thật nhưng không mạnh. Tuy nhiên, tác động này mạnh hơn với trẻ em và vị thành niên, những người sử dụng thụ động kéo dài, sử dụng ban đêm, những cá nhân thuộc nhóm dễ tổn thương.

PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng, nếu chỉ tranh luận “cấm hay không cấm” thì chưa chạm đúng bản chất vấn đề. Câu hỏi đúng hơn là: trẻ em được tiếp cận nền tảng nào, ở độ tuổi nào, với điều kiện an toàn nào, dưới trách nhiệm giám sát của ai, và khi gặp rủi ro thì hệ thống hỗ trợ ở đâu?

Trong bối cảnh Việt Nam, yêu cầu xây dựng quy định pháp luật lại càng cấp thiết vì khoảng cách giữa đời sống số của trẻ em và năng lực bảo vệ trẻ trên không gian mạng hiện nay còn nhiều khoảng trống. Nhiều trẻ dưới 13 tuổi, thậm chí 9 tuổi đã dùng mạng xã hội hàng ngày. Trong khi đó, năng lực tự điều chỉnh cảm xúc, kiểm soát xung động, đánh giá rủi ro và bảo vệ dữ liệu cá nhân của các em chưa phát triển đầy đủ.

Phụ huynh không phải ai cũng có đủ năng lực số và thời gian để giám sát, đồng hành. Nhà trường cũng chưa có hệ thống giáo dục năng lực số và hỗ trợ sức khỏe tâm thần đủ mạnh và toàn diện. Nếu không có khung pháp lý mới, trách nhiệm sẽ tiếp tục bị đẩy về phía gia đình và nhà trường, trong khi các nền tảng công nghệ mới là bên thiết kế thuật toán, giao diện, cơ chế thao túng tâm lý giữ chân người dùng.

Một lần nữa khẳng định việc nghiên cứu xây dựng quy định pháp luật để kiểm soát việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội là cần thiết, PGS.TS Trần Thành Nam gợi ý hướng đi nên là kiểm soát có điều kiện, phân tầng theo độ tuổi, đặt trách nhiệm chính lên nền tảng, tăng năng lực số cho trẻ em và phụ huynh; đồng thời củng cố dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần trong nhà trường, trong cộng đồng.

“Bảo vệ trẻ em trong môi trường số không phải là đóng cửa công nghệ, mà là làm cho công nghệ trở nên an toàn hơn, nhân văn hơn và phù hợp hơn với sự phát triển của trẻ em hơn”, PGS.TS Trần Thành Nam cho hay.