Chung tay xây dựng hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao người DTTS

GD&TĐ - Đào tạo liên kết gắn với nhu cầu thực tế đồng hành với người học và đẩy mạnh chuyển đổi số là yếu tố góp phần giải quyết bài toán nhân lực vùng cao.

Bảo đảm cơ hội phát triển và thành công

Đứng ở góc độ nhà giáo, nhà quản lý, PGS.TS Lê Hiếu Học – Trưởng khoa KH&CN giáo dục, ĐH Bách khoa Hà Nội nhận định Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026-2035, định hướng đến năm 2045” đem lại lợi ích đa chiều tới đồng bào dân tộc thiểu số.

Không chỉ gói gọn trong lĩnh vực giáo dục, kinh tế, Đề án còn là bước đột phá giúp thay đổi bộ mặt văn hóa của cộng đồng cư dân miền núi, vùng cao.



Theo ông Lê Hiếu Học đánh giá, ý nghĩa lớn nhất của Đề án nằm ở bước chuyển tư duy từ “bảo đảm cơ hội đi học” sang “bảo đảm cơ hội phát triển và thành công”.

Tuy nhiên, để Đề án tạo ra tác động lâu dài trong thực tiễn và người dân được thừa hưởng tối đa giá trị, ông PGS.TS Lê Hiếu Học cho biết cần quan tâm đến một số vấn đề.

Thứ nhất, đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển của từng vùng. Mỗi địa phương đều có thế mạnh, nguồn lực tiềm năng và định hướng phát triển riêng. Vì vậy, khi tư vấn cho học sinh lựa chọn ngành nghề cần dựa trên quy hoạch kinh tế - xã hội đặc thù của địa bàn.

Tương tự, xây dựng chương trình, đặt chỉ tiêu đào tạo cũng cần căn cứ theo nhu cầu nhân lực thực tế. Qua đó, tránh tình trạng đào tạo xong nhưng không có môi trường để người học cống hiến đúng năng lực.

Song song với đó, cần đồng hành lâu dài với người học. Bên cạnh chính sách tuyển sinh, Đề án quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo, phát triển học liệu số, ứng dụng khoa học công nghệ, đẩy mạnh hướng nghiệp, hỗ trợ việc làm.

Nhờ vậy, học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số sẽ phát triển toàn diện dựa trên định hướng rõ ràng. Đồng thời, được trang bị kỹ năng thiết yếu như kỹ năng số, ngoại ngữ để cạnh tranh trong thị trường lao động.

“Điều đó cho thấy đào tạo nhân lực được nhìn nhận như một hệ sinh thái hoàn chỉnh chứ không chỉ là hoạt động dạy và học”, ông Lê Hiếu Học nhấn mạnh.

Có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy, từng gắn bó với hoạt động phong trào thanh niên, sinh viên PGS.TS Lê Hiếu Học thấu hiểu nhiều em là sinh viên đầu tiên trong gia đình vào đại học nên không tránh khỏi bỡ ngỡ, khó hòa nhập.

Do đó, ngoài các chính sách tài chính, cần bổ sung cơ chế hỗ trợ các kỹ năng mềm, quan tâm tư vấn tâm lý. Từ đó, tạo điều kiện cho các em nhanh chóng thích nghi với môi trường học tập mới và phát huy năng lực tốt nhất.



Nhiều nguồn lực tham gia góp sức

PGS.TS Lê Hiếu Học nói thêm, để giải quyết bài toán phát triển kinh tế tại vùng sâu, vùng xa không thể chỉ trông chờ vào tinh thần cống hiến của người học.

Nhà nước, các trường đại học, doanh nghiệp và địa phương phải tăng cường sự liên kết để hình thành hệ sinh thái đào tạo – việc làm bền bỉ.

Trong đó, doanh nghiệp nên tham gia sớm từ khâu xây dựng chương trình, phối hợp với nhà trường tổ chức tham quan, thực hành, thực tập cho học sinh và sinh viên. Ngoài ra, có cơ chế ưu tiên tuyển dụng phù hợp với lao động là người dân tộc thiểu số.

Mặt khác, địa phương cần tạo môi trường làm việc đủ hấp dẫn, thu hút người trẻ quay lại cống hiến thông qua đãi ngộ, kế hoạch sử dụng và phân bổ nhân lực.

Đặc biệt, cần đảm bảo có đủ không gian, cơ hội để thanh niên người dân tộc thiểu số tiếp tục cập nhật tri thức, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, nâng cao trình độ sau tốt nghiệp.

“Khi người trẻ nhìn thấy cơ hội phát triển bản thân ngay trên quê hương, họ sẽ sẵn sàng trở về và gắn bó lâu dài.

Ở góc độ giáo dục, đây là cách đầu tư có tính lan tỏa. Một bác sĩ, nhà giáo hay kỹ sư công nghệ thông tin giỏi trở về địa phương không chỉ tạo ra giá trị cho công việc của mình, mà còn truyền cảm hứng, đào tạo thế hệ kế cận và góp phần nâng cao chất lượng nhân lực của cả cộng đồng”, ông Lê Hiếu học chia sẻ.

Về phía các cơ sở đại học, PGS.TS Lê Hiếu Học đề xuất tham gia đóng góp vào quá trình đào tạo với tinh thần chủ động, tích cực.

Cụ thể, ngoài nhiệm vụ tuyển sinh, cần đồng hành với địa phương trong tư vấn hướng nghiệp, đào tạo theo nhu cầu, bồi dưỡng kỹ năng số, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ người học sau khi ra trường.

Cuối cùng, chuyển đổi số là giải pháp kết nối xuyên suốt. Ông Lê Hiếu Học gợi ý xây dựng hệ thống dữ liệu để theo dõi toàn bộ hành trình của người học, từ tuyển sinh, đào tạo đến việc làm.

Đó sẽ trở thành cơ sở quan trọng nhằm đánh giá, phát huy và điều chỉnh mỗi chính sách, nâng cao hiệu quả của Đề án một cách bền vững.

Những năm qua, Khoa KH và CN giáo dục, ĐH Bách khoa Hà Nội đã tổ chức tập huấn, hỗ trợ nhà trường ở nhiều vùng miền trên cả nước. Trong thời gian sắp tới, đơn vị mong muốn đóng góp vào Đề án thông qua phát triển mô hình đào tạo số, ứng dụng AI để dạy học và bồi dưỡng giáo viên. Đồng thời, chuyển giao các giải pháp công nghệ giáo dục đến các địa phương khó khăn.

“Nếu triển khai đồng bộ những giải pháp trên, tôi tin rằng Đề án không chỉ thay đổi cuộc sống từng cá nhân, mà còn hình thành thế hệ trí thức người dân tộc thiểu số có trình độ và khát vọng cống hiến; tạo động lực tăng trưởng kinh tế, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm của đất nước”, PGS.TS Lê Hiếu Học bày tỏ kỳ vọng.

Bảo đảm cơ hội phát triển và thành công

Đứng ở góc độ nhà giáo, nhà quản lý, PGS.TS Lê Hiếu Học – Trưởng khoa KH&CN giáo dục, ĐH Bách khoa Hà Nội nhận định Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026-2035, định hướng đến năm 2045” đem lại lợi ích đa chiều tới đồng bào dân tộc thiểu số.

Không chỉ gói gọn trong lĩnh vực giáo dục, kinh tế, Đề án còn là bước đột phá giúp thay đổi bộ mặt văn hóa của cộng đồng cư dân miền núi, vùng cao.



Theo ông Lê Hiếu Học đánh giá, ý nghĩa lớn nhất của Đề án nằm ở bước chuyển tư duy từ “bảo đảm cơ hội đi học” sang “bảo đảm cơ hội phát triển và thành công”.

Tuy nhiên, để Đề án tạo ra tác động lâu dài trong thực tiễn và người dân được thừa hưởng tối đa giá trị, ông PGS.TS Lê Hiếu Học cho biết cần quan tâm đến một số vấn đề.

Thứ nhất, đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển của từng vùng. Mỗi địa phương đều có thế mạnh, nguồn lực tiềm năng và định hướng phát triển riêng. Vì vậy, khi tư vấn cho học sinh lựa chọn ngành nghề cần dựa trên quy hoạch kinh tế - xã hội đặc thù của địa bàn.

Tương tự, xây dựng chương trình, đặt chỉ tiêu đào tạo cũng cần căn cứ theo nhu cầu nhân lực thực tế. Qua đó, tránh tình trạng đào tạo xong nhưng không có môi trường để người học cống hiến đúng năng lực.

Song song với đó, cần đồng hành lâu dài với người học. Bên cạnh chính sách tuyển sinh, Đề án quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo, phát triển học liệu số, ứng dụng khoa học công nghệ, đẩy mạnh hướng nghiệp, hỗ trợ việc làm.

Nhờ vậy, học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số sẽ phát triển toàn diện dựa trên định hướng rõ ràng. Đồng thời, được trang bị kỹ năng thiết yếu như kỹ năng số, ngoại ngữ để cạnh tranh trong thị trường lao động.

“Điều đó cho thấy đào tạo nhân lực được nhìn nhận như một hệ sinh thái hoàn chỉnh chứ không chỉ là hoạt động dạy và học”, ông Lê Hiếu Học nhấn mạnh.

Có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy, từng gắn bó với hoạt động phong trào thanh niên, sinh viên PGS.TS Lê Hiếu Học thấu hiểu nhiều em là sinh viên đầu tiên trong gia đình vào đại học nên không tránh khỏi bỡ ngỡ, khó hòa nhập.

Do đó, ngoài các chính sách tài chính, cần bổ sung cơ chế hỗ trợ các kỹ năng mềm, quan tâm tư vấn tâm lý. Từ đó, tạo điều kiện cho các em nhanh chóng thích nghi với môi trường học tập mới và phát huy năng lực tốt nhất.



Nhiều nguồn lực tham gia góp sức

PGS.TS Lê Hiếu Học nói thêm, để giải quyết bài toán phát triển kinh tế tại vùng sâu, vùng xa không thể chỉ trông chờ vào tinh thần cống hiến của người học.

Nhà nước, các trường đại học, doanh nghiệp và địa phương phải tăng cường sự liên kết để hình thành hệ sinh thái đào tạo – việc làm bền bỉ.

Trong đó, doanh nghiệp nên tham gia sớm từ khâu xây dựng chương trình, phối hợp với nhà trường tổ chức tham quan, thực hành, thực tập cho học sinh và sinh viên. Ngoài ra, có cơ chế ưu tiên tuyển dụng phù hợp với lao động là người dân tộc thiểu số.

Mặt khác, địa phương cần tạo môi trường làm việc đủ hấp dẫn, thu hút người trẻ quay lại cống hiến thông qua đãi ngộ, kế hoạch sử dụng và phân bổ nhân lực.

Đặc biệt, cần đảm bảo có đủ không gian, cơ hội để thanh niên người dân tộc thiểu số tiếp tục cập nhật tri thức, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, nâng cao trình độ sau tốt nghiệp.

“Khi người trẻ nhìn thấy cơ hội phát triển bản thân ngay trên quê hương, họ sẽ sẵn sàng trở về và gắn bó lâu dài.

Ở góc độ giáo dục, đây là cách đầu tư có tính lan tỏa. Một bác sĩ, nhà giáo hay kỹ sư công nghệ thông tin giỏi trở về địa phương không chỉ tạo ra giá trị cho công việc của mình, mà còn truyền cảm hứng, đào tạo thế hệ kế cận và góp phần nâng cao chất lượng nhân lực của cả cộng đồng”, ông Lê Hiếu học chia sẻ.

Về phía các cơ sở đại học, PGS.TS Lê Hiếu Học đề xuất tham gia đóng góp vào quá trình đào tạo với tinh thần chủ động, tích cực.

Cụ thể, ngoài nhiệm vụ tuyển sinh, cần đồng hành với địa phương trong tư vấn hướng nghiệp, đào tạo theo nhu cầu, bồi dưỡng kỹ năng số, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ người học sau khi ra trường.

Cuối cùng, chuyển đổi số là giải pháp kết nối xuyên suốt. Ông Lê Hiếu Học gợi ý xây dựng hệ thống dữ liệu để theo dõi toàn bộ hành trình của người học, từ tuyển sinh, đào tạo đến việc làm.

Đó sẽ trở thành cơ sở quan trọng nhằm đánh giá, phát huy và điều chỉnh mỗi chính sách, nâng cao hiệu quả của Đề án một cách bền vững.

Những năm qua, Khoa KH và CN giáo dục, ĐH Bách khoa Hà Nội đã tổ chức tập huấn, hỗ trợ nhà trường ở nhiều vùng miền trên cả nước. Trong thời gian sắp tới, đơn vị mong muốn đóng góp vào Đề án thông qua phát triển mô hình đào tạo số, ứng dụng AI để dạy học và bồi dưỡng giáo viên. Đồng thời, chuyển giao các giải pháp công nghệ giáo dục đến các địa phương khó khăn.

“Nếu triển khai đồng bộ những giải pháp trên, tôi tin rằng Đề án không chỉ thay đổi cuộc sống từng cá nhân, mà còn hình thành thế hệ trí thức người dân tộc thiểu số có trình độ và khát vọng cống hiến; tạo động lực tăng trưởng kinh tế, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm của đất nước”, PGS.TS Lê Hiếu Học bày tỏ kỳ vọng.