Nhận diện trở ngại
Thầy Nguyễn Phương Bắc - giáo viên Trường TH&THCS Lâm Thao (Lương Tài, Bắc Ninh) cho biết, sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài, khi quay trở lại trường, phần lớn học sinh, đặc biệt ở cấp Tiểu học và THCS, đều gặp những khó khăn nhất định trong việc bắt nhịp lại với hoạt động học tập.
Thời gian nghỉ lễ với nhiều hoạt động vui chơi, du xuân, tham gia lễ hội, sinh hoạt tự do, thức khuya, dậy muộn… đã phần nào làm xáo trộn thói quen sinh hoạt thường ngày, khiến không ít em mệt mỏi, thiếu tập trung trong những ngày đầu đi học trở lại.
Bên cạnh đó, tâm lý còn lưu luyến không khí Tết cũng khiến một số học sinh chưa thực sự sẵn sàng bước vào nền nếp học tập nghiêm túc.
Việc gián đoạn trong thời gian dài cũng dẫn đến tình trạng “đứt mạch” kiến thức, quên nhiệm vụ học tập, khiến các em lúng túng, chậm bắt nhịp với bài học mới. Trước thực tế đó, các nhà trường và giáo viên cần có những giải pháp phù hợp nhằm giúp học sinh từng bước ổn định nền nếp, khơi dậy động lực và tạo tâm thế tích cực cho giai đoạn học tập tiếp theo.
Tại Trường THPT Nguyễn Huệ (Đắk Lắk), Hiệu trưởng Lê Thành Phương cho biết qua khảo sát trực tiếp một số học sinh - bao gồm học sinh xuất sắc, giỏi và khá - phần lớn các em chưa muốn trở lại trường để tiếp tục học tập vì cảm thấy thời gian nghỉ Tết chưa đủ dài.
Nhiều em chia sẻ rằng các em thích cảm giác được thức khuya, ngủ dậy muộn và không phải nghe bố mẹ gọi dậy đi học vào mỗi buổi sáng. Ngoài ra, do thời tiết những ngày giáp Tết không thuận lợi nên hoạt động vui chơi phần nào bị hạn chế. Bên cạnh đó, hầu hết các lễ hội cổ truyền lại diễn ra vào các ngày mùng 6, 7, 8, 9 - trùng với thời điểm học sinh quay trở lại trường - khiến các em dễ bị phân tâm và chưa thực sự sẵn sàng tập trung cho việc học.
Sau một kỳ nghỉ dài với tâm thế "vui chơi là chính", theo ông Lê Thành Phương, học sinh thường đối mặt với 3 rào cản lớn:
Lệch nhịp sinh học: Thói quen thức khuya, ngủ muộn và ăn uống không điều độ trong những ngày Tết khiến các em dễ rơi vào trạng thái uể oải, buồn ngủ và thiếu tập trung khi phải quay lại khung giờ học chính khoá lúc 7h sáng.
Hội chứng "ngại" sách vở: Sự tự do tuyệt đối trong những ngày Tết tạo ra một sức ì tâm lý. Việc phải đối mặt ngay với những môn học dễ khiến học sinh cảm thấy áp lực và chán nản.
Xao nhãng bởi các hoạt động lễ hội: Tâm trí nhiều em vẫn còn "đọng" lại ở những phong bao lì xì, các cuộc vui với bạn bè hay những lễ hội xuân tại địa phương.
Cân bằng giữa kỷ luật và cảm hứng
Để vừa ổn định nền nếp, vừa tạo không khí vui tươi, ông Lê Thành Phương cho biết, nhà trường và giáo viên cần thực hiện phương châm "Kỷ luật mềm - Khởi đầu xuân":
Không gây áp lực kiểm tra ngay: Trong tuần đầu tiên, giáo viên nên hạn chế tối đa việc kiểm tra bài cũ theo kiểu "áp đặt" hoặc tổ chức các bài kiểm tra định kỳ căng thẳng. Điều này giúp giảm bớt áp lực tâm lý bài vở khi đến trường.
Thay vào đó, giáo viên bộ môn có thể phát động không khí học tập bằng cách để một số học sinh tạo dấu ấn đầu năm bằng những câu hỏi dễ để các em tương tác và ghi điểm 9,10 chào năm mới.
Để tạo không khí vui tươi đầu năm, giáo viên có thể chuẩn bị những phong bao lì xì chứa các câu đố vui, lời chúc ý nghĩa hoặc các "phiếu miễn bài tập", "phiếu cộng điểm". Đây là cách cực kỳ hiệu quả để kích hoạt sự hào hứng. Lồng ghép trò chơi vào bài học: Những tiết học đầu tiên nên được thiết kế dưới dạng thảo luận nhóm, trò chơi tìm hiểu kiến thức liên quan đến Tết hoặc các hoạt động trải nghiệm ngắn.
Ổn định nền nếp thông qua sinh hoạt tập thể: Sử dụng giờ chào cờ hoặc tiết sinh hoạt lớp đầu năm để trao đổi nắm bắt thông tin tình hình học sinh trong kỳ nghỉ Tết và tâm tư nguyện vọng của học sinh, mang tính quan tâm, chia sẻ, định hướng hơn là nhắc nhở răn đe. Tâm lý các em đầu năm không thích bị phê bình nhắc nhở.
Giáo viên chủ nhiệm khéo léo truyền tải thông điệp: Vui chơi nhưng không quên nhiệm vụ. Nhất là đối với các em học sinh khối 12, nhiệm vụ chính của các em là học, thời gian học tập của các em ở ngôi trường này không còn nhiều nên mong các em biết tận dụng và nắm bắt.
Đặt mục tiêu "Khai bút" đầu xuân: Khích lệ học sinh viết ra những mục tiêu cụ thể cho học kỳ mới. Khi các em tự tay xác định mục tiêu, trách nhiệm cá nhân sẽ tự động trỗi dậy, thay thế cho sự uể oải.
Đặc biệt sau Tết là đầu tháng 3 - tháng Thanh Niên - sẽ có nhiều hoạt động kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, góp phần tạo không khí thi đua sôi nổi, giúp học sinh hào hứng trong học tập và các phong trào sau Tết. Đáng chú ý đây cũng là thời điểm các đội tuyển tham gia học sinh giỏi cấp tỉnh chuẩn bị kiến thức nước rút để tham gia kỳ thi. Học sinh khối 12 cũng đang dốc sức cho kỳ thi đánh giá năng lực vào ngày 5/4/2026.
