'Đòn bẩy' đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai

Thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị, ngành Giáo dục Hải Phòng đang từng bước xây dựng lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học với nhiều giải pháp.

Từ nhận thức đến hành động

Với các trường tại Hải Phòng, quan điểm dạy và học tiếng Anh đang có sự chuyển biến rõ rệt từ môn học mang tính thi cử sang công cụ giao tiếp thiết yếu trong học tập và đời sống. Bà Trần Thị Ngọc Bảo - Hiệu trưởng Trường Tiểu học An Dương, phường An Dương cho rằng, không chỉ giảng dạy kiến thức ngữ pháp mà tiếng Anh cần được sử dụng như phương tiện giao tiếp.

Nhiều năm qua, nhà trường đã định hướng phát triển toàn diện năng lực ngôn ngữ cho học sinh thông qua tăng cường kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trong các tình huống thực tiễn. Quá trình dạy học được tổ chức theo hướng lấy người học làm trung tâm.

Học sinh không còn thụ động tiếp nhận kiến thức mà chủ động tham gia vào các hoạt động như thảo luận nhóm, thuyết trình, đóng vai… Nội dung bài học được thiết kế gắn với ngữ cảnh đời sống, tích hợp yếu tố văn hóa, giúp học sinh hiểu và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên.

Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ trong giảng dạy được đẩy mạnh, từ sử dụng học liệu số, phần mềm tương tác đến các nền tảng học trực tuyến. Phương thức kiểm tra, đánh giá cũng dần thay đổi theo hướng phát triển năng lực, giảm áp lực điểm số, tăng cường đánh giá quá trình.

Giảng dạy tiếng Anh lâu năm, cô Lưu Thị Thu Hiền - Trường Tiểu học An Dương phấn khởi khi chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai đang được triển khai mạnh mẽ. Theo cô, việc dạy học bằng tiếng Anh, đặc biệt ở các môn Toán, Khoa học tự nhiên đã được nhà trường thực hiện từ nhiều năm qua thông qua liên kết với các trung tâm giáo dục quốc tế.

“Học các môn bằng tiếng Anh không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng ngôn ngữ mà còn mở rộng vốn từ vựng chuyên ngành, tạo điều kiện để các em tiếp cận kiến thức một cách toàn diện hơn”, cô Hiền nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, khi tiếng Anh được sử dụng trong nhiều bối cảnh khác nhau, từ lớp học đến các hoạt động ngoại khóa, học sinh sẽ hình thành phản xạ ngôn ngữ tự nhiên, từ đó nâng cao sự tự tin trong giao tiếp.

Bà Phạm Thị Thúy Anh - Hiệu trưởng Trường THCS Nam Sơn, phường An Dương cho biết, nhà trường tích cực hưởng ứng chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, bởi đây là ngôn ngữ thông dụng toàn cầu và công cụ quan trọng giúp học sinh mở rộng cơ hội học tập, hội nhập và phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, với đặc thù trường ven đô, việc triển khai gặp không ít khó khăn, đòi hỏi phải có lộ trình cụ thể, phù hợp và từng bước vững chắc.

Hiện nay, nhà trường đã bước đầu triển khai tích hợp tiếng Anh trong một số hoạt động dạy học, đặc biệt ở tổ Toán – Tin; đồng thời duy trì bồi dưỡng học sinh giỏi Toán bằng tiếng Anh và đạt được những kết quả tích cực ở cấp thành phố qua các năm. Trước mắt, thầy cô xác định dừng ở mức độ làm quen, tạo nền tảng cho cả giáo viên và học sinh.

Bên cạnh đó, nhà trường yêu cầu giáo viên trong các môn học khi sử dụng các thuật ngữ liên quan đến địa danh, danh nhân nước ngoài cần đọc theo chuẩn tiếng Anh thay vì phiên âm, qua đó từng bước hình thành môi trường sử dụng ngôn ngữ tự nhiên trong học tập.

Đồng bộ giải pháp, xây dựng lộ trình bài bản

Ở cấp THPT, các nhà trường bắt đầu triển khai mạnh mẽ mô hình dạy học song ngữ, đặc biệt với các môn Khoa học tự nhiên. Bà Hoàng Thị Phương Thảo - Hiệu trưởng Trường THPT Trần Nguyên Hãn, phường An Biên cho hay, mục tiêu không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học mà còn phát triển năng lực ngôn ngữ học thuật, tư duy khoa học và khả năng hội nhập quốc tế. Các môn như Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học được thầy cô nhà trường lựa chọn để triển khai thí điểm dạy học bằng tiếng Anh.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, yếu tố then chốt vẫn là đội ngũ giáo viên. Kết quả khảo sát tại trường cho thấy, khoảng 75% giáo viên đạt trình độ B1, có khả năng giao tiếp và đọc hiểu tài liệu chuyên môn, nhưng số giáo viên đạt B2 – mức có thể giảng dạy độc lập bằng tiếng Anh còn hạn chế.

Không chỉ dừng ở năng lực ngoại ngữ, nhiều giáo viên còn gặp khó khăn khi sử dụng tiếng Anh trong giảng dạy, truyền đạt kiến thức đến tương tác với học sinh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về bồi dưỡng chuyên môn và phương pháp sư phạm song ngữ.

Trước thực trạng đó, nhà trường đã xây dựng lộ trình với nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, việc nâng cao năng lực ngoại ngữ cho giáo viên được đặt lên hàng đầu thông qua các khóa bồi dưỡng kết hợp tiếng Anh tổng quát và chuyên ngành. Cùng đó, nhà trường giao chỉ tiêu cụ thể: Mỗi học kỳ, mỗi môn học phải có ít nhất một tiết dạy bằng tiếng Anh. Đây không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là cơ hội để giáo viên rèn luyện và nâng cao năng lực.

Đặc biệt, nhà trường chú trọng phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội, tạo điều kiện để các em tham gia các cuộc thi khoa học bằng tiếng Anh. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hình thành cho học sinh khả năng hội nhập quốc tế từ trong trường.

Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo cũng là một trong những giải pháp đột phá mà Trường THPT Trần Nguyên Hãn đưa ra. Việc xây dựng “thư viện học liệu mở song ngữ” giúp giáo viên và học sinh tiếp cận nguồn tài liệu phong phú, đồng thời hỗ trợ hiệu quả trong việc thiết kế bài giảng và đánh giá năng lực.

Lộ trình triển khai được xây dựng rõ ràng theo từng giai đoạn. Từ năm học 2025–2026, nhà trường tập trung củng cố nền tảng, đến năm 2029–2030 hướng tới mục tiêu 40% giáo viên đạt trình độ B2 trở lên và triển khai dạy học song ngữ trên toàn trường.

Trường THPT An Lão, xã An Lão dù còn gặp khó khăn về đội ngũ, nhưng nhà trường vẫn chủ động phối hợp với các trường trong cụm chuyên môn để tổ chức hội thảo, xây dựng chuyên đề giảng dạy khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh và lên lộ trình triển khai trong 3 năm học tới.

Thông tin từ Phòng Giáo dục Trung học, Sở GD&ĐT Hải Phòng, sở đang tham mưu cho thành phố xây dựng kế hoạch triển khai Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” và Đề án “Tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045”, với các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Cụ thể, ngành Giáo dục sẽ tăng cường triển khai dạy học các môn học nhất là môn Toán và môn khoa học bằng tiếng Anh; tăng cường triển khai mở rộng quy mô dạy học các ngoại ngữ bằng các hình thức khác nhau, đáp ứng nhu cầu của người học.

Sở tham mưu xây dựng cơ chế, chính sách thúc đẩy xã hội hóa trong dạy học ngoại ngữ như: chính sách hỗ trợ dạy học ngoại ngữ, dạy học bằng ngoại ngữ; thu hút giáo viên dạy ngoại ngữ các cấp học, giáo viên dạy Toán, khoa học bằng tiếng Anh; cơ chế cho phép giáo viên, tình nguyện viên nước ngoài tham gia giảng dạy; chính sách hỗ trợ giáo viên thi đạt chứng chỉ tiếng Anh quốc tế…

Đồng thời, việc nâng cao chất lượng đội ngũ, xây dựng phòng học thông minh, đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, hợp tác quốc tế, xã hội hóa và phát triển mô hình điển hình được đưa vào kế hoạch với lộ trình cụ thể, từng bước.

Để việc dạy học tiếng Anh là ngôn ngữ thứ 2 không dừng lại ở “phong trào” thầy Vũ Văn Dụng - Tổ trưởng tổ Lí - Hóa - Sinh, Trường THPT An Lão cho rằng, trước mắt nhà trường xây dựng mô hình “Hỗ trợ kép” áp dụng mô hình giảng dạy song hành: Một giáo viên chuyên môn và một giáo viên tiếng Anh cùng phối hợp. Giáo viên chuyên môn bảo đảm độ chính xác về kiến thức, trong khi giáo viên tiếng Anh hỗ trợ về thuật ngữ và cách diễn đạt. Đồng thời, ưu tiên ngôn ngữ trong ngữ cảnh thay vì ngữ pháp để học sinh sử dụng tiếng Anh như công cụ để giải quyết vấn đề khoa học… Bên cạnh đó, số hóa học liệu và ứng dụng công nghệ, tận dụng các mô phỏng thí nghiệm trực quan bằng tiếng Anh là giải pháp hữu ích các nhà trường nên dùng.

Học sinh Trường Tiểu học An Dương trong giờ học.

Từ nhận thức đến hành động

Đồng bộ giải pháp, xây dựng lộ trình bài bản

Để việc dạy học tiếng Anh là ngôn ngữ thứ 2 không dừng lại ở “phong trào” thầy Vũ Văn Dụng - Tổ trưởng tổ Lí - Hóa - Sinh, Trường THPT An Lão cho rằng, trước mắt nhà trường xây dựng mô hình “Hỗ trợ kép” áp dụng mô hình giảng dạy song hành: Một giáo viên chuyên môn và một giáo viên tiếng Anh cùng phối hợp. Giáo viên chuyên môn bảo đảm độ chính xác về kiến thức, trong khi giáo viên tiếng Anh hỗ trợ về thuật ngữ và cách diễn đạt. Đồng thời, ưu tiên ngôn ngữ trong ngữ cảnh thay vì ngữ pháp để học sinh sử dụng tiếng Anh như công cụ để giải quyết vấn đề khoa học… Bên cạnh đó, số hóa học liệu và ứng dụng công nghệ, tận dụng các mô phỏng thí nghiệm trực quan bằng tiếng Anh là giải pháp hữu ích các nhà trường nên dùng.