Ngôn ngữ học và Việt Nam học trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế

Báo cáo đề dẫn được TS Nguyễn Ngọc Bình, Trưởng khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học cho biết. Giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng, trong đó các mô hình đào tạo truyền thống dần được bổ sung và tái cấu trúc bởi các hệ sinh thái tri thức dựa trên nền tảng công nghệ. Trong đó, các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là Ngôn ngữ học và Việt Nam học, cần được nhìn nhận lại từ góc độ chiến lược phát triển trong kỷ nguyên số.

Ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là nền tảng của tri thức và văn hóa của mỗi dân tộc. Đối với Việt Nam, tiếng Việt vừa là di sản văn hóa đặc biệt, vừa là nền tảng của đời sống tinh thần và tri thức của xã hội. Trong quá trình hội nhập quốc tế, tiếng Việt đồng thời cũng trở thành một phương tiện quan trọng để quảng bá hình ảnh đất nước, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam và tăng cường sự kết nối giữa Việt Nam với cộng đồng quốc tế.

TS Nguyễn Ngọc Bình đặc biệt nhấn mạnh vai trò của AI trong đào tạo ngôn ngữ.

Từ góc độ phát triển quốc gia, tiếng Việt có thể được nhìn nhận như một hạ tầng tri thức quan trọng của xã hội Việt Nam. Việc bảo tồn, phát triển và lan tỏa tiếng Việt không chỉ là nhiệm vụ văn hóa mà còn là một thành tố quan trọng trong chiến lược phát triển tri thức và sức mạnh mềm quốc gia. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nâng cao vị thế của tiếng Việt trong không gian học thuật và văn hóa toàn cầu trở thành một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược.

"Trong những năm gần đây, nhu cầu học tiếng Việt trên thế giới có xu hướng gia tăng. Tiếng Việt đã được đưa vào giảng dạy tại nhiều cơ sở đào tạo và trung tâm nghiên cứu ở nước ngoài. Đồng thời, trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, việc duy trì và phát triển tiếng Việt cũng trở thành một nhu cầu quan trọng nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố mối liên hệ với quê hương". - TS Nguyễn Ngọc Bình đặc biệt nhấn mạnh

Tham luận của các đại biểu là các nhà khoa học đến từ trong và ngoài nước đã làm rõ thực tiễn hiện nay hoạt động nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ nói chung và tiếng Việt nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc ứng dụng các công nghệ mới. Hệ thống học liệu giảng dạy phần lớn vẫn được xây dựng theo các mô hình truyền thống; việc khai thác khối liệu ngôn ngữ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu và giảng dạy tiếng vẫn chưa được triển khai một cách đồng bộ.

Trong khi đó, kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy việc xây dựng hạ tầng khối liệu ngôn ngữ quốc gia và phát triển các công cụ công nghệ cho ngôn ngữ đã trở thành một yếu tố quan trọng của chiến lược phát triển tri thức trong thời đại số. Các kho khối liệu ngôn ngữ lớn, các hệ thống xử lý ngôn ngữ tự nhiên và các nền tảng học tập thông minh đang mở ra những phương thức mới trong nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ.

Các đề xuất được các đại biểu đưa ra là: Đối với tiếng Việt, việc phát triển các nguồn khối liệu ngôn ngữ, xây dựng các hệ thống học liệu số và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là một vấn đề học thuật mà còn là một vấn đề mang tính chiến lược đối với việc bảo tồn, phát triển và lan tỏa tiếng Việt trong thời đại số.

Cần tầm nhìn chiến lược gắn với ba trụ cột chính sách quan trọng: Phát triển hạ tầng khối liệu và tri thức số cho tiếng Việt; Hình thành hệ sinh thái số cho tiếng Việt trong nghiên cứu và đào tạo; Đổi mới chương trình đào tạo và phương thức giảng dạy tiếng Việt trong môi trường số. Xây dựng các chương trình đào tạo theo hướng tích hợp công nghệ, phát triển các hệ thống học liệu số, các nền tảng học tập trực tuyến và các công cụ hỗ trợ học tập thông minh nhằm đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của người học trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Các nhà khoa học đã tập trung làm rõ các nhóm vấn đề: Nhận diện các xu hướng phát triển mới của Ngôn ngữ học và Việt Nam học trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo; Đánh giá thực trạng chương trình đào tạo và hoạt động giảng dạy tiếng Việt hiện nay; Trao đổi về khả năng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt; Đề xuất các định hướng và khuyến nghị chính sách nhằm phát triển chương trình đào tạo và nâng cao hiệu quả giảng dạy tiếng Việt trong bối cảnh công nghệ và hội nhập. - TS Nguyễn Ngọc Bình

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV phát biểu tại tọa đàm.

"Trong những năm gần đây, nhu cầu học tiếng Việt trên thế giới có xu hướng gia tăng. Tiếng Việt đã được đưa vào giảng dạy tại nhiều cơ sở đào tạo và trung tâm nghiên cứu ở nước ngoài. Đồng thời, trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, việc duy trì và phát triển tiếng Việt cũng trở thành một nhu cầu quan trọng nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố mối liên hệ với quê hương". - TS Nguyễn Ngọc Bình đặc biệt nhấn mạnh

Các nhà khoa học đã tập trung làm rõ các nhóm vấn đề: Nhận diện các xu hướng phát triển mới của Ngôn ngữ học và Việt Nam học trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo; Đánh giá thực trạng chương trình đào tạo và hoạt động giảng dạy tiếng Việt hiện nay; Trao đổi về khả năng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt; Đề xuất các định hướng và khuyến nghị chính sách nhằm phát triển chương trình đào tạo và nâng cao hiệu quả giảng dạy tiếng Việt trong bối cảnh công nghệ và hội nhập. - TS Nguyễn Ngọc Bình