Cần người mở đường số nơi bản làng
Mới đây, Báo Giáo dục và Thời đại phát động Cuộc thi viết “Người mở đường số nơi bản làng” năm 2026. Cuộc thi được tổ chức nhằm phát hiện, biểu dương và lan tỏa những cá nhân, tập thể tiêu biểu có đóng góp thiết thực trong ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, phổ biến giáo dục pháp luật và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Đồng thời, tôn vinh, lan tỏa các cá nhân, nhóm cá nhân có sáng kiến, việc làm cụ thể, hiệu quả trong chuyển đổi số, hỗ trợ cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Cuộc thi cũng nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng số, khả năng tiếp cận pháp luật, dịch vụ công, an sinh xã hội cho người dân; tạo nguồn tư liệu báo chí giá trị phục vụ công tác tuyên truyền và nhân rộng các mô hình hay.
Theo ông Trần Thanh Đạm - Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT), ở vùng sâu, vùng xa, kỹ năng số có thể giúp thanh niên tiếp cận thông tin học nghề, tìm kiếm việc làm, giới thiệu sản phẩm địa phương và kết nối thị trường.
“Tôi mong cuộc thi ghi nhận những con người, sáng kiến thiết thực đang đưa tri thức và công nghệ đến cộng đồng, để cơ hội học tập và tạo sinh kế không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý”, ông Đạm bày tỏ và đề nghị, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mở rộng hoạt động trải nghiệm nghề, công khai thông tin đào tạo và kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp.
Theo đó, doanh nghiệp cần tiếp tục chia sẻ nhu cầu kỹ năng, đồng hành trong đào tạo, thực tập và tuyển dụng. Các tổ chức hỗ trợ việc làm, chính quyền địa phương, đoàn thể và cơ quan truyền thông cùng tham gia tư vấn, kết nối cơ hội học tập, việc làm và khởi nghiệp cho thanh niên.
“Khi mỗi chủ thể thực hiện tốt vai trò của mình, người trẻ sẽ có thêm những con đường lập nghiệp phù hợp và bền vững”, ông Đạm nhấn mạnh.
Với các em học sinh, sinh viên và các bạn trẻ, ông mong các em mạnh dạn tham gia, kể bằng trải nghiệm của mình và chia sẻ những kỹ năng cần có để theo đuổi nghề. Quan trọng hơn, hãy coi hành trình tìm hiểu nghề là cơ hội để tự đánh giá, học hỏi, điều chỉnh mục tiêu và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Kỹ năng nghề là nền tảng
Liên quan đến “Chọn nghề, Chọn tương lai”, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên nhìn nhận, chọn nghề là quyết định quan trọng đối với mỗi người trẻ. Thanh niên cần là chủ thể quyết định việc chọn nghề cho bản thân mình: hiểu năng lực và sở trường của mình, chủ động tìm hiểu nghề, trải nghiệm môi trường làm việc, đối chiếu thông tin thị trường lao động và xác định con đường học tập phù hợp.
Gia đình, nhà trường và xã hội có trách nhiệm đồng hành, cung cấp thông tin và cơ hội trải nghiệm, nhưng không lựa chọn thay các em. Khi lựa chọn nghề nghiệp có cơ sở sẽ giúp người trẻ phát huy năng lực, tìm được việc làm, tạo thu nhập và phát triển lâu dài.
Từ góc độ quản lý, ông Đạm cho rằng, giáo dục nghề nghiệp phải gắn chặt với việc làm và sinh kế của người học, nhất là thanh niên. Điều đó đòi hỏi xây dựng một hệ sinh thái kết nối cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, tổ chức dịch vụ việc làm, chính quyền địa phương, gia đình và cộng đồng.
Trong hệ sinh thái ấy, thông tin thị trường lao động định hướng đào tạo; doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, tổ chức thực hành và đánh giá kỹ năng; các dịch vụ hỗ trợ việc làm giúp người học chuyển tiếp từ nhà trường ra thị trường lao động. Người trẻ cũng cần có cơ hội khởi nghiệp, tự tạo việc làm và tiếp tục học tập để thích ứng với thay đổi công nghệ.
Theo ông Đạm, trong hệ sinh thái ấy, kỹ năng nghề là nền tảng để thanh niên làm việc tốt, có thu nhập và phát triển sinh kế. Trước những thay đổi của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và kinh tế xanh, tay nghề chuyên môn cần đi cùng các kỹ năng tương lai: năng lực số, khả năng sử dụng AI có trách nhiệm, tư duy giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác và học tập suốt đời.
“Những kỹ năng này giúp người lao động ứng dụng công nghệ vào công việc, thích ứng khi yêu cầu nghề thay đổi và chủ động nâng cao năng lực hoặc chuyển đổi nghề. Chất lượng giáo dục nghề nghiệp cuối cùng phải được nhìn từ năng lực làm việc thực chất và cơ hội phát triển của người học”, ông Đạm nhấn mạnh.
"Ba nhóm lĩnh vực: công nghệ số và sáng tạo số; kỹ thuật, công nghệ và sản xuất xanh, thông minh; dịch vụ hiện đại và chăm sóc con người là những lựa chọn nghề nghiệp hiện nay. Tôi mong muốn, mỗi tác phẩm tham dự Cuộc thi trực tuyến “Chọn nghề, Chọn tương lai” do Báo Giáo dục và Thời đại tổ chức sẽ giúp người xem hiểu nghề ấy làm công việc gì, cần học và rèn luyện ra sao, có cơ hội việc làm ở đâu và những kỹ năng nào cần tiếp tục phát triển", ông Trần Thanh Đạm chia sẻ.
