Chuyên gia, nhà giáo đồng thuận duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT

GD&TĐ - Chiều 29/7, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì họp với Bộ GD&ĐT, các bộ, cơ quan liên quan, chuyên gia, nhà khoa học về một số nội dung GD-ĐT.



Tham dự cuộc họp có Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn; Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng; đại diện lãnh đạo các vụ, cục thuộc Bộ GD&ĐT; các chuyên gia, đại diện cơ sở giáo dục đào tạo; đại diện Văn phòng Trung ương Đảng, Ban Tuyên giáo Trung ương, lãnh đạo các bộ: Tư pháp, Công an, Tài chính, Nội vụ, Khoa học và Công nghệ, Dân tộc và Tôn giáo...

Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh: GD-ĐT được xác định là quốc sách hàng đầu, có ý nghĩa quyết định đối với tương lai dân tộc. Đây là nền tảng để nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chưa bao giờ ngành Giáo dục nhận được sự quan tâm, đầu tư lớn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội như hiện nay. Nhiều chủ trương, đường lối, chính sách và cơ chế đã được ban hành nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành. Nghị quyết Trung ương 3 đã thông qua mô hình phát triển đất nước với nhiều nhiệm vụ, giải pháp; trong đó, giáo dục được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất để hiện thực hóa mô hình này.

Đáp lại sự quan tâm đó, ngành Giáo dục, Bộ GD&ĐT đã nỗ lực triển khai nhiều chiến lược, chương trình hành động, đặc biệt là hoàn thiện thể chế để cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần chấn hưng giáo dục và đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Bên cạnh kết quả đạt được, giáo dục vẫn còn có những hạn chế, tồn tại. Về thể chế, nhiều vướng mắc đang từng bước được tháo gỡ. Tuy nhiên, khâu tổ chức thực hiện vẫn còn những hạn chế; đội ngũ, nguồn lực và phương thức quản trị chưa được phát huy hiệu quả.

Trong bối cảnh mới và trước những yêu cầu mới, ngành Giáo dục cần tiếp tục nỗ lực thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, chủ trương của Đảng và sự chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước thành những chính sách, giải pháp cụ thể, đưa các chủ trương lớn đi vào cuộc sống, góp phần phát triển giáo dục - đào tạo.

Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng lưu ý một số vấn đề quan trọng cần tập trung trao đổi, bao gồm: tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10; tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng; quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; đổi mới hoạt động dạy và học ở giáo dục phổ thông; phòng, chống bạo lực học đường; giáo dục về trí tuệ nhân tạo (AI); quản lý việc sử dụng mạng xã hội đối với học sinh; giáo dục đạo đức, lối sống, lịch sử, văn hóa ứng xử; chăm sóc sức khỏe thể chất và tâm lý cho học sinh, sinh viên; đổi mới giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học…



Làm rõ định hướng đổi mới

Báo cáo về những vấn đề Phó Thủ tướng quan tâm, Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng cho biết:

Về tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng: Trước năm 2015, Kỳ thi tốt nghiệp THPT do Bộ GD&ĐT tổ chức ra đề, địa phương tổ chức thi và chấm thi. Công tác tuyển sinh đại học, cao đẳng được tổ chức độc lập với kỳ thi tốt nghiệp THPT. Cách tổ chức này có hạn chế là nặng nề, tốn kém; thí sinh phải tham dự Kỳ thi tốt nghiệp và nhiều đợt thi tuyển sinh; tăng áp lực đối xã hội khi tập trung dự thi tại một số ít thành phố lớn. Các biểu hiện tiêu cực như luyện thi, bệnh thành tích, gian lận thi cử, đặc biệt trong khâu coi thi, tiếp tục diễn biến phức tạp.

Giai đoạn 2015 - 2019: Kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia do Bộ GD&ĐT tổ chức một đợt thi trên phạm vi cả nước, lấy kết quả thi để xét công nhận tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, cao đẳng. Kỳ thi đã được đổi mới theo hình thức gọn nhẹ hơn, thí sinh thi tại địa phương; không phải dự thi nhiều đợt nên đã giảm áp lực, tốn kém cho gia đình, học sinh và xã hội. Một số trường đại học bắt đầu phát triển kỳ thi đánh giá năng lực, mở đường cho đa dạng hóa phương thức và tự chủ tuyển sinh.

Tuy nhiên, hạn chế là kỳ thi có phạm vi sử dụng rộng, phân cấp mạnh cho địa phương trong khi kiểm soát chưa tương xứng đã góp phần làm phát sinh các kẽ hở; công tác tuyển sinh đại học trong khâu đăng ký, xét tuyển bổ sung, nhập học và xử lý tuyển sinh ảo chưa dựa trên cơ sở dữ liệu thống nhất.

Từ 2020 – 2024, tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét công nhận tốt nghiệp; kết quả đủ độ tin cậy để để tuyển sinh đại học nhưng không bắt buộc cơ sở GDĐH, GDNN sử dụng; kỳ thi tổ chức gọn nhẹ, giảm áp lực cho thí sinh và xã hội, tạo thêm nhiều cơ hội để thí sinh xét tuyển đại học, cao đẳng.

Năm 2025, 2026: tổ chức theo phương án “2+2”, gồm 2 môn bắt buộc là Ngữ văn, Toán và 2 môn do thí sinh lựa chọn trong số các môn học lớp 12 nhằm tạo điều kiện để học sinh lựa chọn môn thi theo năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp; giảm số môn và số buổi thi so với trước đây.

Các trường đại học tự chủ sử dụng nhiều phương thức xét tuyển. Tất cả nguyện vọng xét tuyển của thí sinh được đăng ký và xử lý trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung; thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng cao nhất.

Thời gian tới, Bộ GD&ĐT sẽ tập trung triển khai Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính sau khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đồng thời, duy trì ổn định mô hình tự chủ tuyển sinh đại học đa phương thức trong hạ tầng dữ liệu chung; hoàn thiện thể chế về tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm giải trình.

Về quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư: Luật Giáo dục đại học năm 2025 đã quy định Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS; cơ sở giáo dục đại học trực tiếp thực hiện việc bổ nhiệm, miễn nhiệm. Đây là cơ sở để chuyển mạnh từ cơ chế xét công nhận tập trung sang phân cấp, gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học.

Bộ GD&ĐT đã dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS và tổ chức 2 cuộc họp lấy ý kiến của các thành viên Hội đồng Giáo sư nhà nước; tham vấn ý kiến của 41 nhà khoa học, giáo sư đầu ngành trong các lĩnh vực để tiếp thu, hoàn thiện Thông tư.

Về đổi mới dạy và học đối với giáo dục phổ thông, Bộ GD&ĐT đã và đang chỉ đạo triển khai theo hướng: Cơ cấu lại hệ thống môn học và hoạt động giáo dục theo hướng tinh giản nội dung trùng lặp, giảm kiến thức hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm và vận dụng; điều chỉnh thời lượng, giảm số môn học bắt buộc, tăng các hoạt động giáo dục; qua đó giảm thời lượng học theo môn ở cả ba cấp (Tiểu học, THCS, THPT), đồng thời tạo thuận lợi cho triển khai dạy học 2 buổi/ngày.

Trong đó, nội dung giáo dục đạo đức, lối sống, truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc và ý thức công dân tiếp tục được tăng cường trong các môn học và hoạt động giáo dục như hoạt động trải nghiệm, tham quan di tích, bảo tàng, hoạt động cộng đồng.

Đồng thời, đổi mới hình thức tổ chức giáo dục theo hướng mở, linh hoạt và đa dạng, chuyển một số nội dung từ môn học sang hoạt động giáo dục; tăng cường trải nghiệm, hướng nghiệp, kỹ năng sống, văn hóa, nghệ thuật, thể chất, đọc sách, nghiên cứu khoa học và giáo dục STEM. Mở rộng không gian và phương thức học tập trong và ngoài nhà trường; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, học liệu số, trí tuệ nhân tạo và dạy học kết hợp để hỗ trợ cá nhân hóa việc học.

Điều chỉnh Chương trình GDPT được thiết kế đồng bộ với lộ trình tổ chức dạy học 2 buổi/ngày. Buổi học thứ hai tập trung tổ chức các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, hướng nghiệp, STEM, câu lạc bộ, giáo dục thể chất, nghệ thuật và hỗ trợ học sinh theo nhu cầu; không sử dụng để tăng thời lượng dạy kiến thức ngoài quy định của Chương trình.

Đổi mới kiểm tra, đánh giá và giảm áp lực học tập theo hướng giảm số lượng đầu điểm và các bài kiểm tra chưa thực sự cần thiết; tăng cường đánh giá thường xuyên, đánh giá theo năng lực; giảm áp lực thi cử, học thêm; đồng thời tiếp tục cắt giảm hồ sơ, thủ tục hành chính đối với giáo viên, tạo điều kiện để tập trung cho hoạt động chuyên môn

Sau điều chỉnh, Chương trình GDPT tiếp tục đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đồng thời tạo điều kiện triển khai hiệu quả dạy học hai buổi/ngày, giảm dạy thêm, học thêm và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.



Vấn đề phòng, chống bạo lực học đường và bảo đảm an toàn trường học và chăm sóc sức khỏe thể chất và tâm lý học sinh, sinh viên về cơ bản đã đầy đủ hành lang pháp lý để triển khai thực hiện. Bộ GD&ĐT và Bộ Công an đã ký Quy chế phối hợp về bảo đảm an ninh, trật tự trường học, phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật trong ngành Giáo dục, tạo cơ sở tăng cường phối hợp giữa nhà trường, lực lượng công an, chính quyền và gia đình.

Tuy nhiên, tình trạng bạo lực học đường và vi phạm pháp luật liên quan đến học sinh vẫn tiềm ẩn diễn biến phức tạp; một số vụ việc có tính chất nghiêm trọng, xảy ra cả trong và ngoài nhà trường, kết hợp giữa bạo lực trực tiếp với xúc phạm, đe dọa, quay và phát tán clip trên không gian mạng. Việc sử dụng mạng xã hội mang lại nhiều cơ hội tiếp cận tri thức nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ học sinh tiếp xúc với thông tin xấu, độc, nội dung bạo lực, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến và xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Thời gian tới, Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo rà soát các địa bàn, cơ sở giáo dục có nguy cơ cao; hoàn thiện quy trình phòng ngừa, phát hiện sớm, tiếp nhận thông tin, hỗ trợ, can thiệp và xử lý vụ việc; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, giáo viên chủ nhiệm và các cá nhân liên quan.

Về đổi mới giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học: Bộ GD&ĐT đã trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học; đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương hoàn thành Đề án sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học công lập, trong đó tích hợp nội dung sắp xếp lại cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ xem xét trong Quý III/2026.

Công tác kiện toàn bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục của các bộ, ngành, địa phương cơ bản được triển khai đúng quy định. Với các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trực thuộc Bộ GD&ĐT, đến nay đã hoàn thành kiện toàn, bổ nhiệm người đứng đầu đối với 54/54 cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Các cơ chế, chính sách đột phá trong phát triển giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp cũng đã được Bộ GD&ĐT đã trình Chính phủ ban hành.



Cần duy trì kỳ thi chuẩn hóa quốc gia

Liên quan đến Kỳ thi tốt nghiệp THPT, tại buổi làm việc, các chuyên gia, đại diện trường ĐH, phổ thông đều thống nhất cần duy trì Kỳ thi này.

GS.TS Phạm Hồng Quang - Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học giáo dục nhiệm kỳ 2024-2029 bày tỏ đồng tình với đề xuất của Bộ GD&ĐT về việc tiếp tục duy trì Kỳ thi hiện nay.

Theo ông, Bộ đã xác định đúng hai giải pháp trọng tâm là tăng cường ứng dụng công nghệ trong tổ chức thi và tiếp tục hoàn thiện quy chế thi. Ứng dụng công nghệ sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro, song không thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người.

GS Phạm Hồng Quang nhấn mạnh, học vấn phổ thông phải là nền tảng của hệ thống giáo dục, bảo đảm tính bình đẳng và tạo dựng niềm tin của xã hội đối với kết quả học tập sau 12 năm phổ thông. Vì vậy, Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn cần được duy trì; đồng thời, cần tiếp tục mở rộng và chuẩn hóa ngân hàng đề thi, đồng thời từng bước xây dựng một hệ thống khảo thí độc lập nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan và độ tin cậy của kỳ thi.



Trước ý kiến cho rằng không cần thiết tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT khi tỷ lệ đỗ tốt nghiệp hiện nay lên tới khoảng 99%, GS.TS Nguyễn Văn Minh – nguyên Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội khẳng định, cách nhìn như vậy là chưa đầy đủ.

Ông cho rằng, bản chất của kỳ thi là kiểm tra mức độ đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng theo Chương trình giáo dục phổ thông. Đây là vấn đề cốt lõi. Đồng thời, Kỳ thi còn cung cấp nguồn dữ liệu chính thống để đánh giá chất lượng dạy học của toàn hệ thống giáo dục. Trên cơ sở đó, chúng ta có căn cứ điều chỉnh phương pháp dạy học, đổi mới quản lý và thậm chí cải tiến cả chương trình giáo dục.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào tỷ lệ tốt nghiệp cao để kết luận không cần tổ chức Kỳ thi. Trong sản xuất, khi một sản phẩm có lỗi thì trước hết phải xác định lỗi nằm ở đâu để khắc phục. Giáo dục cũng vậy. Chúng ta cần giải thích rõ cho xã hội hiểu đúng ý nghĩa của Kỳ thi, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ đỗ.

Về một số tồn tại hiện nay, GS Nguyễn Văn Minh chỉ ra 2 nguyên nhân; trong đó nguyên nhân sâu xa là nhận thức về mục tiêu của Kỳ thi vẫn chưa thật sự rõ ràng; cùng với đó, hệ thống khảo thí của chúng ta vẫn chưa được chuẩn bị đầy đủ.

Một lần nữa nhấn mạnh cần tiếp tục duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT vì đây là kỳ thi có ý nghĩa đối với toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, GS Nguyễn Văn Minh đề xuất cần xây dựng một ngân hàng đề thi đủ lớn, được chuẩn hóa và từng bước hiện đại hóa hệ thống khảo thí. Đồng thời, nghiên cứu lộ trình phân cấp việc tổ chức Kỳ thi cho địa phương khi đã có đầy đủ điều kiện về ngân hàng đề, công nghệ.

Khi đó, Bộ tập trung thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, xây dựng chuẩn và giám sát, thay vì trực tiếp tham gia quá sâu vào khâu tổ chức ở tất cả các địa phương. Điều quan trọng là ngân hàng đề và chuẩn đánh giá phải do Bộ thống nhất quản lý, bảo đảm công bằng và chuẩn hóa trên phạm vi cả nước. Việc sớm triển khai thi trên máy tính theo lộ trình phù hợp cũng là vấn đề được GS Minh quan tâm.

Đối với tuyển sinh đại học, GS Nguyễn Văn Minh cho rằng cần có lộ trình đổi mới. Ông đề xuất, hiện nay đã có nhiều cơ sở giáo dục đại học tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực; nên nghiên cứu giao cho những cơ sở đủ năng lực chủ trì tổ chức các kỳ thi này theo từng nhóm ngành, còn Bộ thực hiện vai trò quản lý, giám sát.

Khi tuyển sinh đại học không còn phụ thuộc quá nhiều vào kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT thì kỳ thi tốt nghiệp sẽ trở về đúng bản chất, áp lực đối với học sinh và xã hội cũng sẽ giảm đi. Bên cạnh đó, một số trường đại học vẫn có thể tiếp tục sử dụng trực tiếp kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT để tuyển sinh nếu thấy phù hợp.



Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Văn Hiền – Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho rằng nên tiếp tục duy trì phương thức tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT như hiện nay.

Thứ nhất, việc duy trì sự ổn định có ý nghĩa rất quan trọng đối với hệ thống giáo dục. Nếu liên tục thay đổi sẽ dễ gây xáo trộn tâm lý học sinh, phụ huynh và nhà trường.

Thứ hai, về bản chất, phương thức thi hiện nay phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đề thi được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực, không còn thiên về kiểm tra khả năng ghi nhớ máy móc.

Thứ ba, Kỳ thi bảo đảm tính công bằng trên phạm vi cả nước vì học sinh được đánh giá trên cùng một mặt bằng chung. Hiệu quả của mô hình này cũng đã được kiểm chứng qua nhiều năm tổ chức.

Ông Nguyễn Văn Hiền cho rằng, vấn đề đặt ra hiện nay không phải là thay đổi mô hình Kỳ thi mà là tiếp tục hoàn thiện công tác tổ chức để hạn chế tối đa các tác động chủ quan.

Chúng ta hoàn toàn có thể tiếp tục thực hiện các giải pháp như điều động, luân chuyển cán bộ coi thi, bố trí lại thí sinh và điểm thi để bảo đảm tính khách quan.

Thực tế nhiều năm qua, Hà Nội đều thực hiện việc xếp thí sinh theo khu vực, không giữ nguyên học sinh của một trường tại cùng một điểm thi. Trong bán kính khoảng 10-15 km, thí sinh được phân bổ đến các điểm thi khác nhau để hạn chế việc quen biết nhau.

Đồng thời, giám thị cũng được điều động từ các trường khác đến. Tại mỗi điểm thi, chỉ có hiệu trưởng và bộ phận phục vụ hành chính của trường sở tại ở lại để bảo đảm cơ sở vật chất; toàn bộ giám thị đều đến từ các đơn vị khác và được bố trí từ ít nhất hai trường khác nhau.



Với góc độ một nhà trường trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giáo dục ở bậc THPT, bà Nguyễn Bội Quỳnh – Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) khẳng định, Kỳ thi tốt nghiệp THPT là cần thiết và có ý nghĩa rất quan trọng. Đây không chỉ là căn cứ để công nhận kết quả học tập của học sinh mà còn là thước đo chất lượng dạy và học của nhà trường.

Thông qua kết quả Kỳ thi, giáo viên có cơ sở nhìn nhận, điều chỉnh phương pháp giảng dạy, học sinh có thể rút kinh nghiệm từ những khóa trước để tránh những sai sót không đáng có. Vì vậy, Kỳ thi là kênh đánh giá khách quan đối với cả nhà trường, giáo viên và học sinh.

Dù vẫn còn những ý kiến băn khoăn về Kỳ thi, bà Nguyễn Bội Quỳnh cho rằng Bộ GD&ĐT đã có nhiều cải tiến phù hợp. Phương án thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã giảm số môn, giảm thời gian thi, giúp học sinh bớt áp lực. Đặc biệt, việc được lựa chọn hai môn thi theo định hướng học tập của bản thân là bước tiến hợp lý, thay cho cách thi mang tính áp đặt như trước đây.

Theo bà Nguyễn Bội Quỳnh, những sai phạm xảy ra không xuất phát từ mô hình Kỳ thi mà chủ yếu do con người trong quá trình thực hiện. Dù tổ chức theo hình thức nào, nếu giáo viên không giữ gìn đạo đức nghề nghiệp và học sinh không chấp hành quy chế thì vi phạm vẫn có thể xảy ra.

"Thực tế, đội ngũ giáo viên đã nỗ lực rất lớn để đồng hành, hỗ trợ học sinh trong suốt quá trình học tập. Những vụ việc tiêu cực chỉ là những "đốm đen trên tờ giấy trắng", trong khi phần lớn các kỳ thi đều được tổ chức nghiêm túc, an toàn. Vì vậy, theo tôi cần tiếp tục duy trì mô hình kỳ thi hiện nay và tập trung hoàn thiện khâu tổ chức thay vì thay đổi mô hình.

Cùng với đó, cần tăng cường các giải pháp giám sát để bịt kín những kẽ hở trong tổ chức thi. Chẳng hạn, có thể tiếp tục nghiên cứu việc bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng một điểm thi, hoặc từng bước triển khai hệ thống camera giám sát khi điều kiện cơ sở vật chất cho phép. Điều quan trọng nhất là bảo đảm kỳ thi diễn ra khách quan, minh bạch, qua đó tiếp tục phát huy vai trò là thước đo chất lượng dạy và học ở bậc THPT", bà Nguyễn Bội Quỳnh nêu quan điểm.



Tham dự cuộc họp có Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn; Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng; đại diện lãnh đạo các vụ, cục thuộc Bộ GD&ĐT; các chuyên gia, đại diện cơ sở giáo dục đào tạo; đại diện Văn phòng Trung ương Đảng, Ban Tuyên giáo Trung ương, lãnh đạo các bộ: Tư pháp, Công an, Tài chính, Nội vụ, Khoa học và Công nghệ, Dân tộc và Tôn giáo...

Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh: GD-ĐT được xác định là quốc sách hàng đầu, có ý nghĩa quyết định đối với tương lai dân tộc. Đây là nền tảng để nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chưa bao giờ ngành Giáo dục nhận được sự quan tâm, đầu tư lớn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội như hiện nay. Nhiều chủ trương, đường lối, chính sách và cơ chế đã được ban hành nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành. Nghị quyết Trung ương 3 đã thông qua mô hình phát triển đất nước với nhiều nhiệm vụ, giải pháp; trong đó, giáo dục được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất để hiện thực hóa mô hình này.

Đáp lại sự quan tâm đó, ngành Giáo dục, Bộ GD&ĐT đã nỗ lực triển khai nhiều chiến lược, chương trình hành động, đặc biệt là hoàn thiện thể chế để cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần chấn hưng giáo dục và đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Bên cạnh kết quả đạt được, giáo dục vẫn còn có những hạn chế, tồn tại. Về thể chế, nhiều vướng mắc đang từng bước được tháo gỡ. Tuy nhiên, khâu tổ chức thực hiện vẫn còn những hạn chế; đội ngũ, nguồn lực và phương thức quản trị chưa được phát huy hiệu quả.

Trong bối cảnh mới và trước những yêu cầu mới, ngành Giáo dục cần tiếp tục nỗ lực thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, chủ trương của Đảng và sự chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước thành những chính sách, giải pháp cụ thể, đưa các chủ trương lớn đi vào cuộc sống, góp phần phát triển giáo dục - đào tạo.

Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng lưu ý một số vấn đề quan trọng cần tập trung trao đổi, bao gồm: tổ chức kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10; tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng; quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; đổi mới hoạt động dạy và học ở giáo dục phổ thông; phòng, chống bạo lực học đường; giáo dục về trí tuệ nhân tạo (AI); quản lý việc sử dụng mạng xã hội đối với học sinh; giáo dục đạo đức, lối sống, lịch sử, văn hóa ứng xử; chăm sóc sức khỏe thể chất và tâm lý cho học sinh, sinh viên; đổi mới giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học…



Làm rõ định hướng đổi mới

Báo cáo về những vấn đề Phó Thủ tướng quan tâm, Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng cho biết:

Về tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng: Trước năm 2015, Kỳ thi tốt nghiệp THPT do Bộ GD&ĐT tổ chức ra đề, địa phương tổ chức thi và chấm thi. Công tác tuyển sinh đại học, cao đẳng được tổ chức độc lập với kỳ thi tốt nghiệp THPT. Cách tổ chức này có hạn chế là nặng nề, tốn kém; thí sinh phải tham dự Kỳ thi tốt nghiệp và nhiều đợt thi tuyển sinh; tăng áp lực đối xã hội khi tập trung dự thi tại một số ít thành phố lớn. Các biểu hiện tiêu cực như luyện thi, bệnh thành tích, gian lận thi cử, đặc biệt trong khâu coi thi, tiếp tục diễn biến phức tạp.

Giai đoạn 2015 - 2019: Kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia do Bộ GD&ĐT tổ chức một đợt thi trên phạm vi cả nước, lấy kết quả thi để xét công nhận tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, cao đẳng. Kỳ thi đã được đổi mới theo hình thức gọn nhẹ hơn, thí sinh thi tại địa phương; không phải dự thi nhiều đợt nên đã giảm áp lực, tốn kém cho gia đình, học sinh và xã hội. Một số trường đại học bắt đầu phát triển kỳ thi đánh giá năng lực, mở đường cho đa dạng hóa phương thức và tự chủ tuyển sinh.

Tuy nhiên, hạn chế là kỳ thi có phạm vi sử dụng rộng, phân cấp mạnh cho địa phương trong khi kiểm soát chưa tương xứng đã góp phần làm phát sinh các kẽ hở; công tác tuyển sinh đại học trong khâu đăng ký, xét tuyển bổ sung, nhập học và xử lý tuyển sinh ảo chưa dựa trên cơ sở dữ liệu thống nhất.

Từ 2020 – 2024, tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét công nhận tốt nghiệp; kết quả đủ độ tin cậy để để tuyển sinh đại học nhưng không bắt buộc cơ sở GDĐH, GDNN sử dụng; kỳ thi tổ chức gọn nhẹ, giảm áp lực cho thí sinh và xã hội, tạo thêm nhiều cơ hội để thí sinh xét tuyển đại học, cao đẳng.

Năm 2025, 2026: tổ chức theo phương án “2+2”, gồm 2 môn bắt buộc là Ngữ văn, Toán và 2 môn do thí sinh lựa chọn trong số các môn học lớp 12 nhằm tạo điều kiện để học sinh lựa chọn môn thi theo năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp; giảm số môn và số buổi thi so với trước đây.

Các trường đại học tự chủ sử dụng nhiều phương thức xét tuyển. Tất cả nguyện vọng xét tuyển của thí sinh được đăng ký và xử lý trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung; thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng cao nhất.

Thời gian tới, Bộ GD&ĐT sẽ tập trung triển khai Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính sau khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đồng thời, duy trì ổn định mô hình tự chủ tuyển sinh đại học đa phương thức trong hạ tầng dữ liệu chung; hoàn thiện thể chế về tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm giải trình.

Về quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư: Luật Giáo dục đại học năm 2025 đã quy định Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS; cơ sở giáo dục đại học trực tiếp thực hiện việc bổ nhiệm, miễn nhiệm. Đây là cơ sở để chuyển mạnh từ cơ chế xét công nhận tập trung sang phân cấp, gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học.

Bộ GD&ĐT đã dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS và tổ chức 2 cuộc họp lấy ý kiến của các thành viên Hội đồng Giáo sư nhà nước; tham vấn ý kiến của 41 nhà khoa học, giáo sư đầu ngành trong các lĩnh vực để tiếp thu, hoàn thiện Thông tư.

Về đổi mới dạy và học đối với giáo dục phổ thông, Bộ GD&ĐT đã và đang chỉ đạo triển khai theo hướng: Cơ cấu lại hệ thống môn học và hoạt động giáo dục theo hướng tinh giản nội dung trùng lặp, giảm kiến thức hàn lâm, tăng thực hành, trải nghiệm và vận dụng; điều chỉnh thời lượng, giảm số môn học bắt buộc, tăng các hoạt động giáo dục; qua đó giảm thời lượng học theo môn ở cả ba cấp (Tiểu học, THCS, THPT), đồng thời tạo thuận lợi cho triển khai dạy học 2 buổi/ngày.

Trong đó, nội dung giáo dục đạo đức, lối sống, truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc và ý thức công dân tiếp tục được tăng cường trong các môn học và hoạt động giáo dục như hoạt động trải nghiệm, tham quan di tích, bảo tàng, hoạt động cộng đồng.

Đồng thời, đổi mới hình thức tổ chức giáo dục theo hướng mở, linh hoạt và đa dạng, chuyển một số nội dung từ môn học sang hoạt động giáo dục; tăng cường trải nghiệm, hướng nghiệp, kỹ năng sống, văn hóa, nghệ thuật, thể chất, đọc sách, nghiên cứu khoa học và giáo dục STEM. Mở rộng không gian và phương thức học tập trong và ngoài nhà trường; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, học liệu số, trí tuệ nhân tạo và dạy học kết hợp để hỗ trợ cá nhân hóa việc học.

Điều chỉnh Chương trình GDPT được thiết kế đồng bộ với lộ trình tổ chức dạy học 2 buổi/ngày. Buổi học thứ hai tập trung tổ chức các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, hướng nghiệp, STEM, câu lạc bộ, giáo dục thể chất, nghệ thuật và hỗ trợ học sinh theo nhu cầu; không sử dụng để tăng thời lượng dạy kiến thức ngoài quy định của Chương trình.

Đổi mới kiểm tra, đánh giá và giảm áp lực học tập theo hướng giảm số lượng đầu điểm và các bài kiểm tra chưa thực sự cần thiết; tăng cường đánh giá thường xuyên, đánh giá theo năng lực; giảm áp lực thi cử, học thêm; đồng thời tiếp tục cắt giảm hồ sơ, thủ tục hành chính đối với giáo viên, tạo điều kiện để tập trung cho hoạt động chuyên môn

Sau điều chỉnh, Chương trình GDPT tiếp tục đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đồng thời tạo điều kiện triển khai hiệu quả dạy học hai buổi/ngày, giảm dạy thêm, học thêm và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.



Vấn đề phòng, chống bạo lực học đường và bảo đảm an toàn trường học và chăm sóc sức khỏe thể chất và tâm lý học sinh, sinh viên về cơ bản đã đầy đủ hành lang pháp lý để triển khai thực hiện. Bộ GD&ĐT và Bộ Công an đã ký Quy chế phối hợp về bảo đảm an ninh, trật tự trường học, phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật trong ngành Giáo dục, tạo cơ sở tăng cường phối hợp giữa nhà trường, lực lượng công an, chính quyền và gia đình.

Tuy nhiên, tình trạng bạo lực học đường và vi phạm pháp luật liên quan đến học sinh vẫn tiềm ẩn diễn biến phức tạp; một số vụ việc có tính chất nghiêm trọng, xảy ra cả trong và ngoài nhà trường, kết hợp giữa bạo lực trực tiếp với xúc phạm, đe dọa, quay và phát tán clip trên không gian mạng. Việc sử dụng mạng xã hội mang lại nhiều cơ hội tiếp cận tri thức nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ học sinh tiếp xúc với thông tin xấu, độc, nội dung bạo lực, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến và xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Thời gian tới, Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo rà soát các địa bàn, cơ sở giáo dục có nguy cơ cao; hoàn thiện quy trình phòng ngừa, phát hiện sớm, tiếp nhận thông tin, hỗ trợ, can thiệp và xử lý vụ việc; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, giáo viên chủ nhiệm và các cá nhân liên quan.

Về đổi mới giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học: Bộ GD&ĐT đã trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học; đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương hoàn thành Đề án sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học công lập, trong đó tích hợp nội dung sắp xếp lại cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ xem xét trong Quý III/2026.

Công tác kiện toàn bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục của các bộ, ngành, địa phương cơ bản được triển khai đúng quy định. Với các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trực thuộc Bộ GD&ĐT, đến nay đã hoàn thành kiện toàn, bổ nhiệm người đứng đầu đối với 54/54 cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Các cơ chế, chính sách đột phá trong phát triển giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp cũng đã được Bộ GD&ĐT đã trình Chính phủ ban hành.



Cần duy trì kỳ thi chuẩn hóa quốc gia

Liên quan đến Kỳ thi tốt nghiệp THPT, tại buổi làm việc, các chuyên gia, đại diện trường ĐH, phổ thông đều thống nhất cần duy trì Kỳ thi này.

GS.TS Phạm Hồng Quang - Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học giáo dục nhiệm kỳ 2024-2029 bày tỏ đồng tình với đề xuất của Bộ GD&ĐT về việc tiếp tục duy trì Kỳ thi hiện nay.

Theo ông, Bộ đã xác định đúng hai giải pháp trọng tâm là tăng cường ứng dụng công nghệ trong tổ chức thi và tiếp tục hoàn thiện quy chế thi. Ứng dụng công nghệ sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro, song không thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người.

GS Phạm Hồng Quang nhấn mạnh, học vấn phổ thông phải là nền tảng của hệ thống giáo dục, bảo đảm tính bình đẳng và tạo dựng niềm tin của xã hội đối với kết quả học tập sau 12 năm phổ thông. Vì vậy, Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn cần được duy trì; đồng thời, cần tiếp tục mở rộng và chuẩn hóa ngân hàng đề thi, đồng thời từng bước xây dựng một hệ thống khảo thí độc lập nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan và độ tin cậy của kỳ thi.



Trước ý kiến cho rằng không cần thiết tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT khi tỷ lệ đỗ tốt nghiệp hiện nay lên tới khoảng 99%, GS.TS Nguyễn Văn Minh – nguyên Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội khẳng định, cách nhìn như vậy là chưa đầy đủ.

Ông cho rằng, bản chất của kỳ thi là kiểm tra mức độ đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng theo Chương trình giáo dục phổ thông. Đây là vấn đề cốt lõi. Đồng thời, Kỳ thi còn cung cấp nguồn dữ liệu chính thống để đánh giá chất lượng dạy học của toàn hệ thống giáo dục. Trên cơ sở đó, chúng ta có căn cứ điều chỉnh phương pháp dạy học, đổi mới quản lý và thậm chí cải tiến cả chương trình giáo dục.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào tỷ lệ tốt nghiệp cao để kết luận không cần tổ chức Kỳ thi. Trong sản xuất, khi một sản phẩm có lỗi thì trước hết phải xác định lỗi nằm ở đâu để khắc phục. Giáo dục cũng vậy. Chúng ta cần giải thích rõ cho xã hội hiểu đúng ý nghĩa của Kỳ thi, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ đỗ.

Về một số tồn tại hiện nay, GS Nguyễn Văn Minh chỉ ra 2 nguyên nhân; trong đó nguyên nhân sâu xa là nhận thức về mục tiêu của Kỳ thi vẫn chưa thật sự rõ ràng; cùng với đó, hệ thống khảo thí của chúng ta vẫn chưa được chuẩn bị đầy đủ.

Một lần nữa nhấn mạnh cần tiếp tục duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT vì đây là kỳ thi có ý nghĩa đối với toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, GS Nguyễn Văn Minh đề xuất cần xây dựng một ngân hàng đề thi đủ lớn, được chuẩn hóa và từng bước hiện đại hóa hệ thống khảo thí. Đồng thời, nghiên cứu lộ trình phân cấp việc tổ chức Kỳ thi cho địa phương khi đã có đầy đủ điều kiện về ngân hàng đề, công nghệ.

Khi đó, Bộ tập trung thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, xây dựng chuẩn và giám sát, thay vì trực tiếp tham gia quá sâu vào khâu tổ chức ở tất cả các địa phương. Điều quan trọng là ngân hàng đề và chuẩn đánh giá phải do Bộ thống nhất quản lý, bảo đảm công bằng và chuẩn hóa trên phạm vi cả nước. Việc sớm triển khai thi trên máy tính theo lộ trình phù hợp cũng là vấn đề được GS Minh quan tâm.

Đối với tuyển sinh đại học, GS Nguyễn Văn Minh cho rằng cần có lộ trình đổi mới. Ông đề xuất, hiện nay đã có nhiều cơ sở giáo dục đại học tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực; nên nghiên cứu giao cho những cơ sở đủ năng lực chủ trì tổ chức các kỳ thi này theo từng nhóm ngành, còn Bộ thực hiện vai trò quản lý, giám sát.

Khi tuyển sinh đại học không còn phụ thuộc quá nhiều vào kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT thì kỳ thi tốt nghiệp sẽ trở về đúng bản chất, áp lực đối với học sinh và xã hội cũng sẽ giảm đi. Bên cạnh đó, một số trường đại học vẫn có thể tiếp tục sử dụng trực tiếp kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT để tuyển sinh nếu thấy phù hợp.



Từ góc độ địa phương, ông Nguyễn Văn Hiền – Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho rằng nên tiếp tục duy trì phương thức tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT như hiện nay.

Thứ nhất, việc duy trì sự ổn định có ý nghĩa rất quan trọng đối với hệ thống giáo dục. Nếu liên tục thay đổi sẽ dễ gây xáo trộn tâm lý học sinh, phụ huynh và nhà trường.

Thứ hai, về bản chất, phương thức thi hiện nay phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đề thi được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực, không còn thiên về kiểm tra khả năng ghi nhớ máy móc.

Thứ ba, Kỳ thi bảo đảm tính công bằng trên phạm vi cả nước vì học sinh được đánh giá trên cùng một mặt bằng chung. Hiệu quả của mô hình này cũng đã được kiểm chứng qua nhiều năm tổ chức.

Ông Nguyễn Văn Hiền cho rằng, vấn đề đặt ra hiện nay không phải là thay đổi mô hình Kỳ thi mà là tiếp tục hoàn thiện công tác tổ chức để hạn chế tối đa các tác động chủ quan.

Chúng ta hoàn toàn có thể tiếp tục thực hiện các giải pháp như điều động, luân chuyển cán bộ coi thi, bố trí lại thí sinh và điểm thi để bảo đảm tính khách quan.

Thực tế nhiều năm qua, Hà Nội đều thực hiện việc xếp thí sinh theo khu vực, không giữ nguyên học sinh của một trường tại cùng một điểm thi. Trong bán kính khoảng 10-15 km, thí sinh được phân bổ đến các điểm thi khác nhau để hạn chế việc quen biết nhau.

Đồng thời, giám thị cũng được điều động từ các trường khác đến. Tại mỗi điểm thi, chỉ có hiệu trưởng và bộ phận phục vụ hành chính của trường sở tại ở lại để bảo đảm cơ sở vật chất; toàn bộ giám thị đều đến từ các đơn vị khác và được bố trí từ ít nhất hai trường khác nhau.



Với góc độ một nhà trường trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giáo dục ở bậc THPT, bà Nguyễn Bội Quỳnh – Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) khẳng định, Kỳ thi tốt nghiệp THPT là cần thiết và có ý nghĩa rất quan trọng. Đây không chỉ là căn cứ để công nhận kết quả học tập của học sinh mà còn là thước đo chất lượng dạy và học của nhà trường.

Thông qua kết quả Kỳ thi, giáo viên có cơ sở nhìn nhận, điều chỉnh phương pháp giảng dạy, học sinh có thể rút kinh nghiệm từ những khóa trước để tránh những sai sót không đáng có. Vì vậy, Kỳ thi là kênh đánh giá khách quan đối với cả nhà trường, giáo viên và học sinh.

Dù vẫn còn những ý kiến băn khoăn về Kỳ thi, bà Nguyễn Bội Quỳnh cho rằng Bộ GD&ĐT đã có nhiều cải tiến phù hợp. Phương án thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã giảm số môn, giảm thời gian thi, giúp học sinh bớt áp lực. Đặc biệt, việc được lựa chọn hai môn thi theo định hướng học tập của bản thân là bước tiến hợp lý, thay cho cách thi mang tính áp đặt như trước đây.

Theo bà Nguyễn Bội Quỳnh, những sai phạm xảy ra không xuất phát từ mô hình Kỳ thi mà chủ yếu do con người trong quá trình thực hiện. Dù tổ chức theo hình thức nào, nếu giáo viên không giữ gìn đạo đức nghề nghiệp và học sinh không chấp hành quy chế thì vi phạm vẫn có thể xảy ra.

"Thực tế, đội ngũ giáo viên đã nỗ lực rất lớn để đồng hành, hỗ trợ học sinh trong suốt quá trình học tập. Những vụ việc tiêu cực chỉ là những "đốm đen trên tờ giấy trắng", trong khi phần lớn các kỳ thi đều được tổ chức nghiêm túc, an toàn. Vì vậy, theo tôi cần tiếp tục duy trì mô hình kỳ thi hiện nay và tập trung hoàn thiện khâu tổ chức thay vì thay đổi mô hình.

Cùng với đó, cần tăng cường các giải pháp giám sát để bịt kín những kẽ hở trong tổ chức thi. Chẳng hạn, có thể tiếp tục nghiên cứu việc bố trí thí sinh từ nhiều trường tại cùng một điểm thi, hoặc từng bước triển khai hệ thống camera giám sát khi điều kiện cơ sở vật chất cho phép. Điều quan trọng nhất là bảo đảm kỳ thi diễn ra khách quan, minh bạch, qua đó tiếp tục phát huy vai trò là thước đo chất lượng dạy và học ở bậc THPT", bà Nguyễn Bội Quỳnh nêu quan điểm.