Giáo viên định hướng học sinh ứng dụng AI để phát triển năng lực tự học

GD&TĐ - AI mở ra cách học mới, đòi hỏi giáo viên định hướng để học sinh chủ động tư duy, kiểm chứng và vận dụng thông tin.



Học sinh chủ động khám phá, làm chủ kiến thức

Cô Lê Thị Thanh Thủy, giáo viên môn Vật lí, Trường MN, TH, THCS, THPT Nam Việt (TPHCM) cho biết, AI giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo nhiều cách, khơi gợi sự tò mò và chủ động tìm lời giải cho vấn đề. Tuy nhiên, để phát triển năng lực tự học, giáo viên cần hướng dẫn các em kiểm chứng thông tin, vận dụng kiến thức và không phụ thuộc vào những câu trả lời có sẵn.

Trong dự án STEM chế tạo mô hình xe phản lực chạy bằng bong bóng từ vật liệu tái chế, học sinh sử dụng AI để tìm hiểu nguyên lý hoạt động, phác thảo kích thước khung xe và ống dẫn khí. Tuy nhiên, khi chạy thử, xe di chuyển chậm, lệch hướng, bóng nhanh xẹp nhưng xe không đi được xa.

Thay vì phụ thuộc vào gợi ý của AI, các em phân tích nguyên nhân dựa trên kiến thức Vật lí đã học, nhận ra ống dẫn khí quá hẹp, khối lượng thân xe chưa hợp lý và ma sát tại trục bánh xe còn lớn. Từ đó, học sinh tiếp tục đặt câu hỏi cho AI về góc đặt ống xả, đường kính ống và cách giảm ma sát; đồng thời thử nghiệm các giải pháp như thay nắp chai, sử dụng ống hút cỡ lớn và điều chỉnh trọng tâm xe.

Sau nhiều lần thử nghiệm, nhóm hoàn thiện mô hình, trình bày những hạn chế trong thiết kế ban đầu và giải thích cách vận dụng kiến thức Vật lí để cải tiến sản phẩm. Quá trình này giúp học sinh rèn luyện khả năng phân tích, kiểm chứng thông tin và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ tìm kiếm một đáp án có sẵn.

“Điều tôi đánh giá cao không phải là học sinh tìm được câu trả lời nhanh đến đâu, mà là các em biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, phân tích và bảo vệ ý kiến của mình. Tôi luôn hướng dẫn học sinh sử dụng AI có chọn lọc, không sao chép máy móc, qua đó từng bước hình thành năng lực tự học, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề”, cô Thủy chia sẻ.



Không chỉ hỗ trợ hoạt động thực hành, AI còn được giáo viên sử dụng để thiết kế nhiệm vụ học tập, khuyến khích học sinh chủ động tìm hiểu và giúp giáo viên theo dõi quá trình học tập của các em.

Nguyễn Nhật Phương, học sinh lớp 12CA1, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (phường Chợ Quán, TPHCM), cho biết thầy cô thường sử dụng AI để xây dựng câu hỏi theo nội dung bài học và theo dõi quá trình tự học thông qua các dự án.

Chẳng hạn, trong giờ Ngữ văn, học sinh được yêu cầu tóm tắt văn bản, sau đó đối chiếu sản phẩm của mình với kết quả do AI tạo ra để đánh giá chất lượng nội dung. Theo Phương, cách học này giúp học sinh chủ động tương tác, suy nghĩ có hệ thống và đào sâu vấn đề thay vì tiếp nhận kiến thức một chiều.

“Qua việc so sánh, chúng em học cách tổng hợp thông tin, nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, lập luận chặt chẽ hơn, đồng thời hiểu kiến thức vững vàng và sâu sắc hơn”, Phương chia sẻ.

Giáo viên định hướng, AI hỗ trợ tư duy

Thầy Nguyễn Hữu Trí, giáo viên Trường Tiểu học Phú Thọ (phường Phú Thọ, TPHCM), cho biết mỗi học sinh có khả năng tiếp thu và cách học khác nhau. Vì vậy, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn cần khơi gợi sự tò mò, tạo hứng thú và khuyến khích học sinh chủ động tham gia quá trình học tập. Đây cũng là lý do thầy tìm hiểu, ứng dụng AI vào công tác giảng dạy hằng ngày.

Theo đó, thầy sử dụng AI hỗ trợ thiết kế tranh ảnh trực quan, xây dựng tình huống có vấn đề, tạo câu hỏi theo các mức độ nhận thức và thiết kế trò chơi củng cố kiến thức. Với những nội dung khó hình dung, hình ảnh minh họa giúp học sinh dễ tiếp cận bài học; với các nội dung cần luyện tập, câu hỏi dưới dạng thử thách hoặc trò chơi tạo cơ hội để các em vừa học vừa khám phá.

Tuy nhiên, theo thầy Trí, học sinh tiểu học ham tìm tòi nhưng cũng dễ bị thu hút bởi hình ảnh và công nghệ. Vì vậy, giáo viên cần lựa chọn cách ứng dụng AI phù hợp, tránh để công cụ làm thay quá trình tư duy của các em.

“Trước hết, tôi sử dụng AI để khơi gợi vấn đề chứ không làm thay quá trình tư duy của học sinh. Chẳng hạn, khi giới thiệu bài học mới, tôi có thể sử dụng tranh ảnh hoặc tình huống do AI hỗ trợ xây dựng, sau đó đặt câu hỏi: ‘Em nhận thấy điều gì?’, ‘Theo em, vì sao lại như vậy?’ hay ‘Có cách giải quyết nào khác không?’”, thầy Trí chia sẻ.



Sau khi nêu vấn đề, thầy dành thời gian để học sinh tự suy nghĩ, trình bày ý kiến và trao đổi trước khi chốt kiến thức. Công nghệ được kết hợp với hoạt động thực hành, trải nghiệm và thảo luận nhóm, giúp các em vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Thầy cũng khuyến khích học sinh tự thực hiện nhiệm vụ, chỉ sử dụng AI khi cần thiết; đồng thời hướng dẫn các em kiểm chứng thông tin bằng cách đối chiếu với sách giáo khoa, kiến thức đã học và trao đổi với thầy cô, cũng như bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường số.

Theo thầy Trí, để AI phát huy hiệu quả trong giáo dục, giáo viên cần chú trọng tổ chức hoạt động học tập và hướng dẫn học sinh suy luận, thay vì chỉ cung cấp đáp án.

“Người thầy không chỉ hướng dẫn học sinh sử dụng công cụ mà còn phải biết đặt câu hỏi, khuyến khích các em suy luận, tôn trọng những ý kiến khác nhau và giúp các em nhận ra điểm đúng, chưa đúng trong cách nghĩ của mình. Đôi khi, một câu hỏi gợi mở đúng lúc còn có giá trị hơn việc cung cấp ngay một đáp án hoàn chỉnh”, thầy Trí chia sẻ.



Học sinh chủ động khám phá, làm chủ kiến thức

Cô Lê Thị Thanh Thủy, giáo viên môn Vật lí, Trường MN, TH, THCS, THPT Nam Việt (TPHCM) cho biết, AI giúp học sinh tiếp cận kiến thức theo nhiều cách, khơi gợi sự tò mò và chủ động tìm lời giải cho vấn đề. Tuy nhiên, để phát triển năng lực tự học, giáo viên cần hướng dẫn các em kiểm chứng thông tin, vận dụng kiến thức và không phụ thuộc vào những câu trả lời có sẵn.

Trong dự án STEM chế tạo mô hình xe phản lực chạy bằng bong bóng từ vật liệu tái chế, học sinh sử dụng AI để tìm hiểu nguyên lý hoạt động, phác thảo kích thước khung xe và ống dẫn khí. Tuy nhiên, khi chạy thử, xe di chuyển chậm, lệch hướng, bóng nhanh xẹp nhưng xe không đi được xa.

Thay vì phụ thuộc vào gợi ý của AI, các em phân tích nguyên nhân dựa trên kiến thức Vật lí đã học, nhận ra ống dẫn khí quá hẹp, khối lượng thân xe chưa hợp lý và ma sát tại trục bánh xe còn lớn. Từ đó, học sinh tiếp tục đặt câu hỏi cho AI về góc đặt ống xả, đường kính ống và cách giảm ma sát; đồng thời thử nghiệm các giải pháp như thay nắp chai, sử dụng ống hút cỡ lớn và điều chỉnh trọng tâm xe.

Sau nhiều lần thử nghiệm, nhóm hoàn thiện mô hình, trình bày những hạn chế trong thiết kế ban đầu và giải thích cách vận dụng kiến thức Vật lí để cải tiến sản phẩm. Quá trình này giúp học sinh rèn luyện khả năng phân tích, kiểm chứng thông tin và giải quyết vấn đề, thay vì chỉ tìm kiếm một đáp án có sẵn.

“Điều tôi đánh giá cao không phải là học sinh tìm được câu trả lời nhanh đến đâu, mà là các em biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, phân tích và bảo vệ ý kiến của mình. Tôi luôn hướng dẫn học sinh sử dụng AI có chọn lọc, không sao chép máy móc, qua đó từng bước hình thành năng lực tự học, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề”, cô Thủy chia sẻ.



Không chỉ hỗ trợ hoạt động thực hành, AI còn được giáo viên sử dụng để thiết kế nhiệm vụ học tập, khuyến khích học sinh chủ động tìm hiểu và giúp giáo viên theo dõi quá trình học tập của các em.

Nguyễn Nhật Phương, học sinh lớp 12CA1, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (phường Chợ Quán, TPHCM), cho biết thầy cô thường sử dụng AI để xây dựng câu hỏi theo nội dung bài học và theo dõi quá trình tự học thông qua các dự án.

Chẳng hạn, trong giờ Ngữ văn, học sinh được yêu cầu tóm tắt văn bản, sau đó đối chiếu sản phẩm của mình với kết quả do AI tạo ra để đánh giá chất lượng nội dung. Theo Phương, cách học này giúp học sinh chủ động tương tác, suy nghĩ có hệ thống và đào sâu vấn đề thay vì tiếp nhận kiến thức một chiều.

“Qua việc so sánh, chúng em học cách tổng hợp thông tin, nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, lập luận chặt chẽ hơn, đồng thời hiểu kiến thức vững vàng và sâu sắc hơn”, Phương chia sẻ.

Giáo viên định hướng, AI hỗ trợ tư duy

Thầy Nguyễn Hữu Trí, giáo viên Trường Tiểu học Phú Thọ (phường Phú Thọ, TPHCM), cho biết mỗi học sinh có khả năng tiếp thu và cách học khác nhau. Vì vậy, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn cần khơi gợi sự tò mò, tạo hứng thú và khuyến khích học sinh chủ động tham gia quá trình học tập. Đây cũng là lý do thầy tìm hiểu, ứng dụng AI vào công tác giảng dạy hằng ngày.

Theo đó, thầy sử dụng AI hỗ trợ thiết kế tranh ảnh trực quan, xây dựng tình huống có vấn đề, tạo câu hỏi theo các mức độ nhận thức và thiết kế trò chơi củng cố kiến thức. Với những nội dung khó hình dung, hình ảnh minh họa giúp học sinh dễ tiếp cận bài học; với các nội dung cần luyện tập, câu hỏi dưới dạng thử thách hoặc trò chơi tạo cơ hội để các em vừa học vừa khám phá.

Tuy nhiên, theo thầy Trí, học sinh tiểu học ham tìm tòi nhưng cũng dễ bị thu hút bởi hình ảnh và công nghệ. Vì vậy, giáo viên cần lựa chọn cách ứng dụng AI phù hợp, tránh để công cụ làm thay quá trình tư duy của các em.

“Trước hết, tôi sử dụng AI để khơi gợi vấn đề chứ không làm thay quá trình tư duy của học sinh. Chẳng hạn, khi giới thiệu bài học mới, tôi có thể sử dụng tranh ảnh hoặc tình huống do AI hỗ trợ xây dựng, sau đó đặt câu hỏi: ‘Em nhận thấy điều gì?’, ‘Theo em, vì sao lại như vậy?’ hay ‘Có cách giải quyết nào khác không?’”, thầy Trí chia sẻ.



Sau khi nêu vấn đề, thầy dành thời gian để học sinh tự suy nghĩ, trình bày ý kiến và trao đổi trước khi chốt kiến thức. Công nghệ được kết hợp với hoạt động thực hành, trải nghiệm và thảo luận nhóm, giúp các em vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Thầy cũng khuyến khích học sinh tự thực hiện nhiệm vụ, chỉ sử dụng AI khi cần thiết; đồng thời hướng dẫn các em kiểm chứng thông tin bằng cách đối chiếu với sách giáo khoa, kiến thức đã học và trao đổi với thầy cô, cũng như bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường số.

Theo thầy Trí, để AI phát huy hiệu quả trong giáo dục, giáo viên cần chú trọng tổ chức hoạt động học tập và hướng dẫn học sinh suy luận, thay vì chỉ cung cấp đáp án.

“Người thầy không chỉ hướng dẫn học sinh sử dụng công cụ mà còn phải biết đặt câu hỏi, khuyến khích các em suy luận, tôn trọng những ý kiến khác nhau và giúp các em nhận ra điểm đúng, chưa đúng trong cách nghĩ của mình. Đôi khi, một câu hỏi gợi mở đúng lúc còn có giá trị hơn việc cung cấp ngay một đáp án hoàn chỉnh”, thầy Trí chia sẻ.