Kỳ thi được tổ chức nhằm đánh giá kết quả học tập của người học; sử dụng kết quả để xét công nhận tốt nghiệp THPT, làm một trong những căn cứ đánh giá chất lượng dạy và học tại các cơ sở giáo dục cũng như công tác chỉ đạo, quản lý giáo dục; đồng thời cung cấp dữ liệu đủ độ tin cậy để cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp sử dụng trong tuyển sinh theo tinh thần tự chủ.
Với Quy chế thống nhất, đề thi chung và sự chỉ đạo, tổ chức đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, nhà trường, đây là kỳ thi duy nhất tạo ra một bộ dữ liệu định lượng trên cùng mặt bằng đánh giá, qua đó giúp nhìn nhận tương đối toàn diện và đáng tin cậy bức tranh giáo dục phổ thông trên phạm vi cả nước.
Phân tích ý nghĩa của việc duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT, PGS.TS Trần Trung Kiên, Trưởng ban Quản lý chất lượng (Đại học Bách khoa Hà Nội) nhấn mạnh, đây là công cụ quan trọng để bảo đảm chuẩn đầu ra của giáo dục phổ thông. Nếu chỉ dựa vào kết quả học tập do các trường đánh giá sẽ khó bảo đảm tính tương đương bởi sự khác biệt về điều kiện dạy học, đội ngũ giáo viên và cách thức đánh giá giữa các địa phương.
Một kỳ thi chung giúp so sánh chất lượng giáo dục giữa các vùng miền, địa phương và cơ sở giáo dục; đồng thời cung cấp nguồn dữ liệu quan trọng để cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách, phân bổ nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh tự chủ đại học, duy trì Kỳ thi tốt nghiệp THPT không mâu thuẫn với tự chủ tuyển sinh. Ngược lại, kết quả của một kỳ thi chung, được tổ chức thống nhất trên phạm vi cả nước, có thể cung cấp thêm căn cứ khách quan để các trường lựa chọn thí sinh phù hợp với mục tiêu và yêu cầu đào tạo của mình.
Hơn thế nữa, Kỳ thi còn góp phần bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục đại học, phù hợp với xu hướng chung của thế giới. Với học sinh ở vùng sâu, vùng xa, hoặc có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, việc tham gia nhiều kỳ thi riêng do trường đại học tổ chức có thể phát sinh chi phí lớn. Khi kết quả kỳ thi chung được nhiều cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong tuyển sinh, chi phí xã hội có thể được giảm bớt, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học bình đẳng hơn cho người học.
Sự cần thiết của Kỳ thi tốt nghiệp THPT trong bối cảnh hiện nay cũng được nhiều giám đốc Sở GD&ĐT khẳng định. Tại Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT năm 2026 vừa diễn ra, một số ý kiến đã đề nghị tiếp tục duy trì Kỳ thi.
Vấn đề đặt ra là tiếp tục hoàn thiện Kỳ thi như thế nào để bảo đảm kết quả khách quan, công bằng và trung thực. Nhiều nhà giáo, chuyên gia đề xuất tiếp tục nâng cao chất lượng đo lường của đề thi; hiện đại hóa hệ thống khảo thí; tăng cường các điều kiện kỹ thuật nhằm bảo đảm tính khách quan trong tổ chức thi, trong đó có sự tham gia của giảng viên đại học; từng bước tổ chức thi trên máy tính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đồng thời tiếp tục công khai và khai thác hiệu quả hơn dữ liệu từ Kỳ thi.
Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng, tư duy về Kỳ thi cũng cần được mở rộng hơn. Thay vì chỉ dừng ở câu hỏi “thi như thế nào”, cần hướng tới câu hỏi lớn hơn: xây dựng hệ thống đánh giá quốc gia ra sao để phục vụ một nền giáo dục công bằng, chất lượng và hiện đại?
