Trong hành trình 70 năm xây dựng và phát triển, các thế hệ nghệ sĩ Liên đoàn Xiếc Việt Nam không ngừng sáng tạo để xây dựng nền nghệ thuật xiếc hội nhập mà luôn giàu bản sắc.
Hiện đại trong truyền thống
Liên đoàn Xiếc Việt Nam có tiền thân là Đoàn Xiếc Nhân dân Trung ương, được thành lập ngày 16/1/1956 khi hợp nhất từ nhiều gánh xiếc tư nhân như: Xiếc Tạ Duy Hiển, Hoa Hồng Đỏ, Vũ Đài Thủ đô anh dũng, Thăng Long… NSND Tạ Duy Hiển là người đặt nền móng đầu tiên.
Trong 70 năm xây dựng và phát triển, đây là nơi quy tụ những tên tuổi tài danh để cùng làm nên nhiều thành tựu đặc sắc và được ghi nhận với nhiều bằng khen, danh hiệu, trong đó có Huân chương Lao động hạng Nhất cùng sự mến mộ của khán trong nước, quốc tế. Sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình sáng tạo để làm nên thành công ấy của liên đoàn luôn là: Dùng ngôn ngữ hiện đại của nghệ thuật xiếc để kể câu chuyện văn hóa Việt.
Đó là sự bền bỉ gìn giữ truyền thống song song với đổi mới sáng tạo để nghệ thuật xiếc Việt Nam thích ứng với xu thế phát triển của đất nước và hội nhập sâu rộng với quốc tế trong giai đoạn mới. Có thể kể đến một số chương trình, vở diễn, tiết mục tiêu biểu trong chặng đường gần đây như “Làng tôi”, “Sông trăng - Tình yêu bên dòng sông”, “Sống mãi với Điện Biên”, “Cây gậy thần”, “Thượng Thiên Thánh Mẫu”, “Tấm Cám”, “Nghêu, Sò, Ốc, Hến”, “Lời của tre Việt”…
Trong đó, các vở diễn “Sông trăng - Tình yêu bên dòng sông”, “Làng tôi”, “Lời của tre Việt” cùng dùng ngôn ngữ xiếc hiện đại kết hợp với âm nhạc, trang phục truyền thống… để kể câu chuyện làng quê rất đỗi bình dị, yên ả mà sâu lắng.
Những chương trình đi cùng năm tháng như “Sống mãi với Điện Biên”, “Ký ức Trường Sơn” thì tái hiện ký ức hào hùng của dân tộc trong các cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ qua những kỹ thuật điêu luyện như nhào lộn, trồng chuối, uốn dẻo, đu dây, thăng bằng trên dây, tung hứng, lăn vòng, thăng bằng…
Ngoài ra, các vở diễn “Cây gậy thần”, “Thượng Thiên Thánh Mẫu”, “Trần Nhân Tông” là sự mạnh dạn kết hợp xiếc với cải lương để đem đến cho khán giả trải nghiệm mới về những huyền tích văn hóa, lịch sử Việt; hoặc những truyện dân gian quen thuộc như “Tấm Cám”, “Nghêu, Sò, Ốc, Hến” cũng hiện diện trên sân khấu xiếc với màu sắc khác biệt, ấn tượng.
NSND Tạ Duy Ánh, nguyên Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, cho rằng dù xuất xứ từ nước ngoài nhưng xiếc được Việt hóa để trở thành một phần của văn hóa Việt Nam. “Để quảng bá nghệ thuật xiếc trong nước và giới thiệu văn hóa con người Việt Nam tới bạn bè quốc tế thông qua các tác phẩm nghệ thuật xiếc đỉnh cao, các thế hệ nối tiếp đặt trọng tâm xây dựng ngành xiếc phát triển hiện đại, với những nét đặc sắc mang đậm phong cách Việt Nam”, ông Ánh nhấn mạnh.
Thiết lập vị thế quốc tế
Những năm qua, Liên đoàn Xiếc Việt Nam luôn là đơn vị đi đầu trong công tác hoạt động biểu diễn đối ngoại về nghệ thuật xiếc. Nhiều đoàn của đơn vị tham dự Festival Xiếc tại các nước như: Pháp, Nga, Italia, Trung Quốc, Đức… đoạt nhiều Huy chương Vàng, Bạc và các giải thưởng cao.
Có thể kể đến một số tiết mục xuất sắc như “Đu Son” (Huy chương Vàng Liên hoan Xiếc Quốc tế “Công chúa Xiếc” năm 2022 tại Nga); các Huy chương Bạc: “Đánh vòng” (Liên hoan Xiếc quốc tế tại Italia năm 2015 ), “Tạo hình trên dây da” (Liên hoan Xiếc Quốc tế Golden Circus lần thứ 35 tại Italia) - giải Bạc duy nhất và cao nhất; “Con lăn” (Liên hoan mùa Xuân Bình Nhưỡng 2016 tại Triều Tiên); giải Đồng “Cân bằng kiếm trên không” (Liên hoan Xiếc Quốc tế “Không Biên giới” năm 2022 được tổ chức tại thành phố Saint Petersburg – Nga)…
Cùng với đó, các chương trình nghệ thuật tìm kiếm tài năng xiếc và giao lưu văn hóa đạt kết quả rất đáng khích lệ, đặc biệt là việc triển khai biểu diễn doanh thu cũng thu hút được nhiều đối tác ký hợp đồng.
Nhiều nhóm tiết mục tham gia festival và biểu diễn tại Đài Loan, Nhật Bản, Ai Cập, Colombia, Mỹ, Tây Ban Nha, Đức, Lào, Campuchia...; qua đó góp phần quảng bá nghệ thuật xiếc và quảng bá hình ảnh đất nước con người Việt Nam đến bạn bè thế giới... Nhất là, vở xiếc “Làng tôi”, “Sông trăng” có nhiều đợt lưu diễn thời gian dài ở các nước châu Âu như Pháp, Bỉ, Đức…
NSND Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, cho biết ban đầu xiếc Việt Nam chỉ là khách mời danh dự đến học hỏi tại các liên hoan quốc tế. “Nhưng những năm gần đây, vị thế ấy đã thay đổi khi chúng tôi vừa cạnh tranh giải thưởng cao nhất vừa được mời lưu diễn tại các sân khấu danh giá bậc nhất như rạp xiếc trên đỉnh đồi Lenin - nơi hội tụ tinh hoa xiếc toàn cầu”, ông Thắng nói.
Từ những nỗ lực khẳng định vị thế quốc tế, nhân mừng Liên đoàn Xiếc Việt Nam sinh nhật tuổi 70, nhiều nghệ sĩ quốc tế gửi lời chúc mừng và sự kỳ vọng về những đổi mới sáng tạo trong chặng đường mới.
Ông Peter Dubinsky - Tổng Giám đốc Công ty FIREBIRD Production America (Hoa Kỳ), cho rằng 70 năm không phải là một con số, mà là kết quả của sự nỗ lực và sự cống hiến không ngừng của nhiều thế hệ nghệ sĩ, đạo diễn, biên đạo, huấn luyện viên và nhiều người đã trở thành ngôi sao quốc tế. “Đó là thành tựu to lớn và đáng tự hào”, ông Dubinsky nhận định.
Ông Sergei Belyakov - Nghệ sĩ công huân - Tổng Giám đốc Xiếc nhà nước Liên bang Nga, đánh giá xiếc Việt Nam là một loại hình nghệ thuật rực rỡ mang đậm bản sắc riêng, kết tinh từ tính chuyên nghiệp, sự cần cù và lòng trân trọng truyền thống.
“Chúng tôi trân trọng ghi nhận sự tham gia của nghệ sĩ Việt Nam tại các liên hoan xiếc quốc tế do Liên đoàn Xiếc Quốc gia Nga tổ chức, nơi họ thể hiện trình độ cao và xứng đáng giành được các giải thưởng. Tôi tin tưởng rằng phía trước sẽ có nhiều dự án hợp tác chung, hoạt động trao đổi kinh nghiệm và những sự kiện đặc sắc, góp phần kết nối các nền văn hóa và khán giả của nhiều quốc gia”, ông Belyakov chia sẻ.
Bà Gabriele Popov - Giám đốc nghệ thuật “Schloss Thurn Show” (Đức) thì nói đến việc giao lưu văn hóa đặc biệt quan trọng và nghệ thuật xiếc đóng góp tích cực vào sự kết nối này vì “trong xiếc, không quan trọng bạn nói ngôn ngữ nào, đến từ quốc gia nào, già hay trẻ. Ở đây vang lên ngôn ngữ của trái tim, ngôn ngữ mà mỗi con người đều mang trong mình. Liên đoàn Xiếc Việt Nam cần tích cực nắm bắt những lợi thế này để phát triển mạnh mẽ hơn nữa”.
