Từ chọn môn “an toàn” đến định hướng nghề nghiệp
Cô Phạm Nguyễn Trang Ngân - Trường THPT A Lưới (TP Huế) nhận định, xu hướng lựa chọn môn thi tốt nghiệp THPT 2026 có nhiều chuyển biến tích cực. Nếu trước đây, học sinh thường ưu tiên các môn khoa học xã hội vì tâm lý “an toàn”, dễ đạt điểm xét tốt nghiệp, thì năm nay số lượng thí sinh đăng ký các môn khoa học tự nhiên và công nghệ tăng đáng kể.
Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh nguồn nhân lực STEM đang được xem là động lực quan trọng cho phát triển kinh tế và chuyển đổi số của đất nước. Đồng thời, xu hướng này phản ánh việc học sinh ngày càng chú trọng lựa chọn môn học theo năng lực, sở thích và cơ hội nghề nghiệp tương lai thay vì chỉ chọn môn dễ đạt điểm cao.
Tuy nhiên, tại các trường vùng cao như THPT A Lưới, xu hướng lựa chọn môn thi của học sinh năm 2026 nhìn chung vẫn tập trung nhiều ở nhóm môn khoa học xã hội. Theo cô Ngân, đây là thực tế phù hợp với điều kiện học tập và mặt bằng năng lực của học sinh địa phương. Nhiều em lựa chọn các môn xã hội vì khả năng tiếp cận kiến thức thuận lợi hơn; đồng thời phù hợp với định hướng xét tốt nghiệp và ngành nghề mong muốn theo học sau THPT.
Dẫu vậy, điểm tích cực là học sinh đã có sự cân nhắc thực tế hơn khi lựa chọn môn thi, không còn chọn theo phong trào. Các em bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến năng lực bản thân, điều kiện học tập và khả năng đáp ứng đối với từng môn học. Riêng môn Vật lí, dù số lượng học sinh lựa chọn chưa nhiều, nhưng những em đăng ký thường có định hướng khá rõ ràng về các ngành kỹ thuật, công nghệ hoặc nghề nghiệp gắn với ứng dụng thực tiễn.
Thông tin từ ông Đặng Thành Phúc - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Vĩnh Xuân (Vĩnh Long), qua đối chiếu số liệu đăng ký môn thi tốt nghiệp THPT năm 2025 và 2026, có thể thấy xu hướng lựa chọn môn thi của học sinh thay đổi tích cực. Đặc biệt, các môn mới như Tin học và Công nghệ bắt đầu được quan tâm nhiều hơn. Nếu năm 2025, nhà trường gần như không có học sinh thi Tin học, thì năm nay có 50 lượt đăng ký. Môn Công nghệ công nghiệp cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.
Những thay đổi này cho thấy học sinh đã chủ động hơn trong lựa chọn môn thi, không chạy theo tâm lý chọn môn theo số đông như trước mà cân nhắc nhiều hơn đến năng lực học tập thực tế của bản thân, định hướng nghề nghiệp tương lai, yêu cầu xét tuyển của các trường đại học, cũng như xu hướng phát triển của thị trường lao động và chuyển đổi số. Xu hướng này cũng phản ánh hiệu quả bước đầu của công tác tư vấn hướng nghiệp, phân luồng học sinh trong nhà trường, giúp các em có định hướng học tập phù hợp, thực tế hơn.
Chọn môn theo năng lực, đam mê
Từ thực tế triển khai Chương trình GDPT 2018 và xu hướng đăng ký môn thi tốt nghiệp THPT năm 2026, cô Vũ Anh Tú - Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Phenikaa đánh giá học sinh đang có sự lựa chọn chủ động, thực tế hơn. Các em không còn chọn môn theo “đám đông” mà bắt đầu cân nhắc dựa trên năng lực cá nhân, định hướng nghề nghiệp cũng như yêu cầu tuyển sinh của các trường đại học. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy việc phân hóa và định hướng nghề nghiệp trong nhà trường đang dần phát huy hiệu quả.
Tuy nhiên, cô Vũ Anh Tú cho rằng, xu hướng này đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác tư vấn, định hướng của nhà trường và giáo viên. Điều quan trọng nhất là giúp học sinh hiểu rõ bản thân trước khi lựa chọn môn học và môn thi. Nếu lựa chọn chỉ dựa trên tâm lý dễ học, dễ đạt điểm cao hoặc chạy theo xu hướng, rất dễ dẫn tới mất cân bằng kiến thức và ảnh hưởng đến định hướng lâu dài.
Chia sẻ kinh nghiệm tại Trường THCS-THPT Phenikaa, cô Vũ Anh Tú cho biết, nhà trường xác định công tác hướng nghiệp cần được triển khai sớm, liên tục và cá nhân hóa. Trường tăng cường các hoạt động đánh giá năng lực, tư vấn tâm lý - hướng nghiệp, tổ chức trải nghiệm nghề nghiệp, kết nối với doanh nghiệp và các trường đại học để học sinh có góc nhìn thực tế hơn về ngành nghề tương lai. Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn đóng vai trò “người đồng hành”, giúp học sinh nhận diện đúng thế mạnh, sở thích, khả năng phát triển của mình.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh và thị trường lao động ngày càng đề cao năng lực liên ngành, nhà trường cần định hướng để học sinh không học lệch hay bỏ qua các môn học nền tảng. Việc lựa chọn môn thi nên được nhìn như bước chuẩn bị cho tương lai nghề nghiệp chứ không chỉ là chiến lược cho một kỳ thi. Khi học sinh được tư vấn đúng, trao quyền lựa chọn và đồng hành một cách khoa học, các em sẽ tự tin hơn trong xây dựng lộ trình học tập phù hợp với năng lực cá nhân và xu hướng phát triển chung của xã hội.
Có cùng quan điểm, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân nêu yêu cầu nhà trường, giáo viên cần tăng cường công tác tư vấn hướng nghiệp từ sớm để giúp học sinh hiểu rõ năng lực bản thân, yêu cầu của từng ngành nghề cũng như xu hướng phát triển của thị trường lao động.
Việc tư vấn không nên chỉ tập trung vào mục tiêu thi cử mà cần hướng đến định hướng nghề nghiệp lâu dài, đặc biệt khuyến khích học sinh mạnh dạn lựa chọn các môn khoa học tự nhiên, công nghệ nếu có năng lực và đam mê. Bên cạnh đó, nhà trường cần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng tính thực tiễn và trải nghiệm để học sinh thấy được sự hấp dẫn cũng như ứng dụng của các môn STEM trong cuộc sống, công việc tương lai.
Ở góc độ giáo viên dạy Vật lí, cô Ngân cho rằng giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng gần gũi, thực tiễn hơn để tạo hứng thú cho học sinh. Khi thấy kiến thức Vật lí gắn với đời sống hằng ngày, các em sẽ tự tin và chủ động hơn trong việc lựa chọn môn học.
Bên cạnh đó, nhà trường cần quan tâm hỗ trợ học sinh về nền tảng kiến thức, kỹ năng học tập, tâm lý lựa chọn môn thi, đặc biệt với học sinh còn hạn chế điều kiện học tập. Việc phối hợp giữa giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh sẽ giúp học sinh có định hướng phù hợp hơn với năng lực cá nhân cũng như xu hướng phát triển chung hiện nay.
Đồng tình với việc tăng cường công tác tư vấn hướng nghiệp từ sớm, ông Đặng Thành Phúc nhấn mạnh giáo viên chủ nhiệm và bộ môn cần phối hợp chặt chẽ trong việc theo dõi kết quả học tập và tư vấn lựa chọn môn thi phù hợp với từng học sinh, tránh tình trạng chọn môn theo bạn bè hoặc theo tâm lý “môn dễ”.
Nhà trường cũng cần đẩy mạnh các hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp tại các trường đại học gần địa bàn, tổ chức tư vấn tuyển sinh theo kế hoạch của sở GD&ĐT, phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp để trao đổi, định hướng cho học sinh, đồng thời thường xuyên cập nhật thông tin tuyển sinh và xu hướng nghề nghiệp mới.
Đối với các môn khoa học tự nhiên và các môn mới như Tin học, Công nghệ, theo ông Đặng Thành Phúc, cần có giải pháp nâng cao chất lượng dạy học, tăng cường ôn tập và tạo sự tự tin cho học sinh khi lựa chọn. Ngoài ra, việc phân hóa đối tượng học sinh theo chỉ đạo của sở GD&ĐT để tổ chức ôn tập phù hợp rất quan trọng nhằm vừa đảm bảo mục tiêu tốt nghiệp THPT, vừa đáp ứng nhu cầu xét tuyển đại học của học sinh.
“Xu hướng lựa chọn môn thi năm 2026 cho thấy học sinh đang dần chuyển từ lựa chọn theo cảm tính sang lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp và năng lực thực tế. Đây là tín hiệu tích cực, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu nhà trường cần tiếp tục đổi mới công tác tư vấn, định hướng và tổ chức dạy học phù hợp với bối cảnh giáo dục hiện nay”, ông Đặng Thành Phúc nhận định.
