Đổi mới tư duy chính sách để mở đường phát triển giáo dục
Ông Phạm Văn Giềng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Sư phạm (thuộc Trường ĐHSP Hà Nội 2) nhấn mạnh: Giáo dục là một lĩnh vực đặc biệt, bởi không chỉ gắn với sự phát triển của mỗi cá nhân mà còn tác động trực tiếp đến tương lai của cả quốc gia.
Đây là lĩnh vực có độ lan tỏa rộng, liên quan đến mọi gia đình, mọi tầng lớp trong xã hội; đồng thời, chịu sự chi phối của nhiều yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội. Vì vậy, trong bất kỳ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nào, giáo dục luôn phải giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo và thúc đẩy.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đặt ra những mục tiêu rất cao đối với giáo dục và đào tạo, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045 và tầm nhìn 100 năm. Điều đó đòi hỏi chúng ta không chỉ cải tiến từng phần mà cần một cách tiếp cận mang tính hệ thống, toàn diện.
Theo ông Phạm Văn Giềng, cần tiếp tục rà soát các vấn đề về thể chế của hệ thống giáo dục quốc dân, nhằm tháo gỡ những điểm còn vướng mắc, điều chỉnh các bất cập và tiếp tục hoàn thiện theo hướng hiện đại, linh hoạt, hội nhập. Đây được xem là nền tảng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia trong tương lai.
Kỳ họp Quốc hội nhiệm kỳ này đang nhận được nhiều sự quan tâm của cử tri cả nước, và cũng được kỳ vọng nhiều hơn trong bối cảnh đất nước đứng trước những yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Việc khung khổ pháp lý, cơ chế chính sách theo kịp sự vận động của thực tiễn càng vô cùng quan trọng. Ông Phạm Văn Giềng kỳ vọng, Quốc hội với vai trò là cơ quan lập pháp sẽ có những quyết sách mang tính đột phá, tạo hành lang pháp lý thông thoáng, ổn định và có tầm nhìn dài hạn cho giáo dục phát triển.
Bảo đảm công bằng, phát triển đội ngũ
Để tạo ra chuyển biến rõ nét cho giáo dục và đội ngũ nhà giáo trong thời gian tới, Phó Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Sư phạm cho rằng, vấn đề cốt lõi là cần thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng luật và chính sách.
Cụ thể, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo và thúc đẩy phát triển. Trước đây, việc xây dựng chính sách nhiều khi vẫn mang tính kiểm soát, chưa chú trọng đầy đủ đến việc hoàn thiện thể chế ngay trong chính văn bản luật. Điều này dẫn đến tình trạng khi triển khai thực hiện thì phát sinh vướng mắc, phải chờ các văn bản dưới luật hướng dẫn, gây ra độ trễ và làm giảm hiệu quả chính sách.
Trong bối cảnh hiện nay, luật pháp cần đóng vai trò mở đường, khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển, thay vì chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh hành vi.
Đặc biệt, cần có cách tiếp cận tổng thể đối với hệ thống giáo dục theo ba trụ cột: giáo dục tinh hoa, giáo dục đào tạo nguồn nhân lực và giáo dục đại chúng. Mỗi trụ cột có vai trò và mục tiêu riêng, nhưng cần được thiết kế trong một chỉnh thể thống nhất, bổ trợ cho nhau, nhằm vừa phát hiện, bồi dưỡng nhân tài, vừa nâng cao mặt bằng dân trí và đáp ứng nhu cầu nhân lực của nền kinh tế.
Một vấn đề rất quan trọng khác được ông Phạm Văn Giềng chỉ ra là đảm bảo cơ hội tiếp cận giáo dục một cách công bằng giữa các vùng miền, nhất là đối với vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn.
Khoảng cách về điều kiện học tập, chất lượng đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất giữa các khu vực vẫn còn khá lớn. Do đó, Quốc hội cần quan tâm hơn đến việc xây dựng các chính sách ưu tiên, đầu tư có trọng điểm và bền vững để thu hẹp dần khoảng cách này, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.
Đối với đội ngũ nhà giáo - lực lượng trực tiếp quyết định chất lượng giáo dục - cần có những chính sách đủ mạnh, đủ kịp thời để họ thực sự yên tâm công tác và cống hiến.
Thực tế cho thấy, nhiều chính sách đã được ban hành với mục tiêu tốt, nhưng quá trình triển khai còn chậm, còn độ trễ giữa xây dựng và thực thi khiến chính sách mất đi tính thời sự và hiệu quả. Vì vậy, bên cạnh việc ban hành chính sách, cần đặc biệt chú trọng đến cơ chế tổ chức thực hiện, rút ngắn quy trình, nâng cao tính linh hoạt và khả năng phản ứng chính sách trước những thay đổi nhanh chóng của thực tiễn.
Ngoài ra, cũng cần nhìn nhận giáo dục trong mối liên hệ chặt chẽ với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quốc hội cần tạo điều kiện về mặt thể chế để các cơ sở giáo dục có thể chủ động hơn trong việc đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy, ứng dụng công nghệ và hợp tác quốc tế. Đây là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đưa giáo dục Việt Nam tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.
“Tóm lại, để tạo ra những chuyển biến thực chất và bền vững cho giáo dục trong thời gian tới, rất cần những quyết sách mang tính chiến lược từ Quốc hội, đặc biệt là trong việc hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy xây dựng chính sách và đảm bảo tính khả thi.
Khi thể chế được khơi thông, nguồn lực được giải phóng và đội ngũ nhà giáo được tạo điều kiện tốt hơn, giáo dục sẽ thực sự trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước”, ông Phạm Văn Giềng bày tỏ.
