Vận dụng kỹ thuật đánh giá SEA-PLM nâng cao chất lượng dạy học ở vùng khó khăn

GD&TĐ - Giáo viên được tập huấn nhằm vận dụng cách tiếp cận và một số kỹ thuật đánh giá của SEA-PLM vào dạy học, đánh giá học sinh tiểu học.



Cục Quản lý chất lượng phối hợp với Văn phòng UNICEF Việt Nam tổ chức khai mạc tập huấn trực tuyến về vận dụng kỹ thuật đánh giá kết quả học tập của học sinh thuộc Chương trình Đánh giá học sinh tiểu học khu vực Đông Nam Á (SEA-PLM) dành cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên tại các địa bàn khó khăn, miền núi.

Tham dự có Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Phạm Quốc Khánh - Trưởng Ban Điều hành, Giám đốc Quốc gia Chương trình SEA-PLM; đại diện Văn phòng UNICEF Việt Nam; các báo cáo viên, chuyên gia cùng khoảng 400 cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên các cơ sở giáo dục có cấp tiểu học thuộc địa bàn khó khăn, miền núi của 4 tỉnh Thanh Hóa, Quảng Trị, Lâm Đồng và An Giang.

Đưa kết quả đánh giá trở lại phục vụ lớp học

Phát biểu khai mạc, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Phạm Quốc Khánh nhấn mạnh, chương trình tập huấn nhằm hỗ trợ giáo viên vận dụng cách tiếp cận và một số kỹ thuật đánh giá của SEA-PLM vào dạy học, đánh giá học sinh tiểu học theo Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) 2018.

Theo Phó Cục trưởng, đây không phải là tập huấn để giáo viên “luyện SEA-PLM” cho học sinh, mà quan trọng hơn là học từ SEA-PLM những cách thức đánh giá có giá trị để phục vụ dạy học và sự tiến bộ của học sinh.

Qua các chương trình đánh giá quốc gia, khu vực và quốc tế, những bằng chứng về chất lượng giáo dục ngày càng đầy đủ hơn. Kết quả SEA-PLM 2024 cho thấy 95,4% học sinh Việt Nam đạt mức thành thạo tối thiểu về Toán học, 85,5% đạt mức thành thạo tối thiểu về Đọc hiểu và 81,2% đạt mức thành thạo tối thiểu về Viết.

Tuy nhiên, vẫn còn 14,5% học sinh dưới mức tối thiểu về Đọc hiểu và 18,8% học sinh chưa đạt chuẩn về kỹ năng Viết. Ở nhóm năng lực cao, 88,4% học sinh đạt mức năng lực cao về Toán học, 66,1% về Đọc hiểu nhưng chỉ 38,6% về Viết.

Bên cạnh yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng, Phó Cục trưởng Phạm Quốc Khánh cho rằng cần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các nhóm học sinh, các vùng miền, đặc biệt đối với học sinh dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa và những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Kết quả SEA-PLM 2024 cho thấy khoảng cách về tỷ lệ học sinh đạt mức năng lực cao môn Đọc hiểu giữa nhóm thuận lợi nhất và kém thuận lợi nhất tăng từ 28,9 điểm phần trăm năm 2019 lên 43,7 điểm phần trăm năm 2024; 31,3% học sinh thuộc nhóm khó khăn ở vùng sâu, vùng xa dưới mức thành thạo tối thiểu về Đọc hiểu.

Theo Phó Cục trưởng, SEA-PLM không nên chỉ được nhìn nhận như một cuộc khảo sát để biết học sinh đạt bao nhiêu điểm hay đang ở mức năng lực nào. Giá trị quan trọng hơn là cung cấp bằng chứng để nhận diện học sinh đang làm được gì, còn khó khăn ở đâu, nhóm nào cần được hỗ trợ và cần thay đổi điều gì trong dạy học để giúp các em tiến bộ.

“Điều quan trọng là phải đưa kết quả và kỹ thuật đánh giá trở lại phục vụ lớp học”, Phó Cục trưởng nhấn mạnh.

Theo đó, ở cấp quốc gia, dữ liệu giúp nhận diện những vấn đề cần ưu tiên trong chính sách; ở cấp địa phương, giúp nhìn rõ hơn khoảng cách về cơ hội và kết quả giáo dục; ở cấp nhà trường, lớp học, cách tiếp cận của SEA-PLM có thể hỗ trợ giáo viên thiết kế nhiệm vụ tốt hơn, nhận diện học sinh đang ở đâu và điều chỉnh dạy học phù hợp với từng nhóm học sinh.



Kết hợp kỹ thuật đánh giá hiện đại với văn hóa, tri thức bản địa

Một nội dung được Phó Cục trưởng Phạm Quốc Khánh đặc biệt lưu ý là việc vận dụng SEA-PLM không có nghĩa đưa vào lớp học những ngữ liệu xa lạ với học sinh. Ngược lại, kỹ thuật đánh giá hiện đại cần được đặt trong những bối cảnh gần gũi, có ý nghĩa với cuộc sống của các em.

Lịch sử, truyền thống quê hương; tiếng nói, chữ viết; truyện kể, văn học dân gian; lễ hội; nghề truyền thống; di sản văn hóa; cảnh quan thiên nhiên; sản xuất, sinh hoạt hằng ngày và những tri thức bản địa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ đều có thể trở thành nguồn ngữ liệu để giáo viên xây dựng các nhiệm vụ học tập và đánh giá.

Từ những ngữ liệu gần gũi, giáo viên có thể thiết kế câu hỏi không chỉ kiểm tra việc ghi nhớ kiến thức mà khuyến khích học sinh đọc, suy nghĩ, lập luận, giải thích, vận dụng và giải quyết vấn đề.

Theo Phó Cục trưởng, cách làm này cho phép kết hợp kỹ thuật đánh giá hiện đại với văn hóa, truyền thống và tri thức bản địa, giúp học sinh vừa phát triển những năng lực cần thiết cho tương lai, vừa hiểu, trân trọng và tự hào về quê hương, cộng đồng và dân tộc mình. Việc lựa chọn ngữ liệu đồng thời phải bảo đảm sự tôn trọng, chính xác và bình đẳng giữa các nền văn hóa, tránh định kiến hoặc những bối cảnh có thể vô tình tạo bất lợi cho một nhóm học sinh.

Bộ GD&ĐT ưu tiên giáo viên từ các vùng còn nhiều khó khăn tham gia chương trình lần này với quan điểm xuyên suốt: mọi học sinh đều có quyền được tiếp cận giáo dục có chất lượng, không phụ thuộc vào nơi các em sinh sống.

Sau tập huấn, các giáo viên được kỳ vọng trở thành những hạt nhân tại địa phương, cùng đồng nghiệp chia sẻ, lan tỏa cách tiếp cận và kỹ thuật đánh giá phù hợp; khai thác các giá trị văn hóa, tri thức của cộng đồng địa phương trong dạy học, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực của Chương trình GDPT 2018.



Nâng cao năng lực đánh giá cho giáo viên vùng khó khăn

Tại phiên khai mạc, TS. Lê Anh Lan, Chuyên gia giáo dục, Văn phòng UNICEF Việt Nam đánh giá cao sự phối hợp của Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT trong triển khai các hoạt động của Chương trình SEA-PLM những năm qua, đồng thời khẳng định UNICEF Việt Nam tiếp tục đồng hành trong triển khai Chương trình SEA-PLM chu kỳ 2029.

Bên cạnh nâng cao năng lực đánh giá kết quả học tập, TS. Lê Anh Lan nhấn mạnh sự cần thiết quan tâm, hỗ trợ nhóm học sinh khuyết tật đang học tại các cơ sở GDPT; thúc đẩy những thay đổi phù hợp trong phương pháp dạy học, học tập và tiếp cận các vấn đề về giới.

Theo bà Lê Anh Lan, tập huấn và vận dụng các cách tiếp cận, kỹ thuật đánh giá của SEA-PLM sẽ góp phần hỗ trợ giáo viên áp dụng phù hợp các kỹ thuật và phương thức giáo dục hiện đại trong triển khai Chương trình GDPT 2018. Qua đó, giáo viên có thêm công cụ đánh giá sự tiến bộ của học sinh một cách toàn diện, không chỉ về kiến thức mà còn về kỹ năng, năng lực và các phẩm chất cần thiết, trong đó có năng lực công dân số.

Theo kế hoạch, sau đợt tập huấn trực tuyến, cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên sẽ xây dựng câu hỏi đánh giá kèm hướng dẫn mã hóa theo từng lĩnh vực. Các sản phẩm được trao đổi, phân tích, góp ý và hoàn thiện tại các phiên tập huấn trực tiếp ở địa phương.

Mỗi đợt tập huấn trực tiếp được tổ chức trong 5 ngày; riêng lớp Toán thực hiện trong 3 ngày, lớp Tiếng Việt gồm các lĩnh vực Đọc hiểu và Viết thực hiện trong 5 ngày. Các lớp dự kiến diễn ra từ ngày 15/8 đến 26/8/2026 tại Thanh Hóa, Quảng Trị, Lâm Đồng và An Giang.

Thời gian tới, Cục Quản lý chất lượng tiếp tục triển khai các đợt tập huấn vận dụng cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên tại Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn, Nghệ An và Hà Tĩnh.

Trước đó, trong cuối tháng 6 và tháng 7/2026, Cục Quản lý chất lượng đã tổ chức tập huấn vận dụng cho 465 quản lý giáo dục, giáo viên các cơ sở giáo dục có cấp tiểu học thuộc 24 tỉnh, thành phố.



Cục Quản lý chất lượng phối hợp với Văn phòng UNICEF Việt Nam tổ chức khai mạc tập huấn trực tuyến về vận dụng kỹ thuật đánh giá kết quả học tập của học sinh thuộc Chương trình Đánh giá học sinh tiểu học khu vực Đông Nam Á (SEA-PLM) dành cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên tại các địa bàn khó khăn, miền núi.

Tham dự có Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Phạm Quốc Khánh - Trưởng Ban Điều hành, Giám đốc Quốc gia Chương trình SEA-PLM; đại diện Văn phòng UNICEF Việt Nam; các báo cáo viên, chuyên gia cùng khoảng 400 cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên các cơ sở giáo dục có cấp tiểu học thuộc địa bàn khó khăn, miền núi của 4 tỉnh Thanh Hóa, Quảng Trị, Lâm Đồng và An Giang.

Đưa kết quả đánh giá trở lại phục vụ lớp học

Phát biểu khai mạc, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Phạm Quốc Khánh nhấn mạnh, chương trình tập huấn nhằm hỗ trợ giáo viên vận dụng cách tiếp cận và một số kỹ thuật đánh giá của SEA-PLM vào dạy học, đánh giá học sinh tiểu học theo Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) 2018.

Theo Phó Cục trưởng, đây không phải là tập huấn để giáo viên “luyện SEA-PLM” cho học sinh, mà quan trọng hơn là học từ SEA-PLM những cách thức đánh giá có giá trị để phục vụ dạy học và sự tiến bộ của học sinh.

Qua các chương trình đánh giá quốc gia, khu vực và quốc tế, những bằng chứng về chất lượng giáo dục ngày càng đầy đủ hơn. Kết quả SEA-PLM 2024 cho thấy 95,4% học sinh Việt Nam đạt mức thành thạo tối thiểu về Toán học, 85,5% đạt mức thành thạo tối thiểu về Đọc hiểu và 81,2% đạt mức thành thạo tối thiểu về Viết.

Tuy nhiên, vẫn còn 14,5% học sinh dưới mức tối thiểu về Đọc hiểu và 18,8% học sinh chưa đạt chuẩn về kỹ năng Viết. Ở nhóm năng lực cao, 88,4% học sinh đạt mức năng lực cao về Toán học, 66,1% về Đọc hiểu nhưng chỉ 38,6% về Viết.

Bên cạnh yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng, Phó Cục trưởng Phạm Quốc Khánh cho rằng cần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các nhóm học sinh, các vùng miền, đặc biệt đối với học sinh dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa và những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Kết quả SEA-PLM 2024 cho thấy khoảng cách về tỷ lệ học sinh đạt mức năng lực cao môn Đọc hiểu giữa nhóm thuận lợi nhất và kém thuận lợi nhất tăng từ 28,9 điểm phần trăm năm 2019 lên 43,7 điểm phần trăm năm 2024; 31,3% học sinh thuộc nhóm khó khăn ở vùng sâu, vùng xa dưới mức thành thạo tối thiểu về Đọc hiểu.

Theo Phó Cục trưởng, SEA-PLM không nên chỉ được nhìn nhận như một cuộc khảo sát để biết học sinh đạt bao nhiêu điểm hay đang ở mức năng lực nào. Giá trị quan trọng hơn là cung cấp bằng chứng để nhận diện học sinh đang làm được gì, còn khó khăn ở đâu, nhóm nào cần được hỗ trợ và cần thay đổi điều gì trong dạy học để giúp các em tiến bộ.

“Điều quan trọng là phải đưa kết quả và kỹ thuật đánh giá trở lại phục vụ lớp học”, Phó Cục trưởng nhấn mạnh.

Theo đó, ở cấp quốc gia, dữ liệu giúp nhận diện những vấn đề cần ưu tiên trong chính sách; ở cấp địa phương, giúp nhìn rõ hơn khoảng cách về cơ hội và kết quả giáo dục; ở cấp nhà trường, lớp học, cách tiếp cận của SEA-PLM có thể hỗ trợ giáo viên thiết kế nhiệm vụ tốt hơn, nhận diện học sinh đang ở đâu và điều chỉnh dạy học phù hợp với từng nhóm học sinh.



Kết hợp kỹ thuật đánh giá hiện đại với văn hóa, tri thức bản địa

Một nội dung được Phó Cục trưởng Phạm Quốc Khánh đặc biệt lưu ý là việc vận dụng SEA-PLM không có nghĩa đưa vào lớp học những ngữ liệu xa lạ với học sinh. Ngược lại, kỹ thuật đánh giá hiện đại cần được đặt trong những bối cảnh gần gũi, có ý nghĩa với cuộc sống của các em.

Lịch sử, truyền thống quê hương; tiếng nói, chữ viết; truyện kể, văn học dân gian; lễ hội; nghề truyền thống; di sản văn hóa; cảnh quan thiên nhiên; sản xuất, sinh hoạt hằng ngày và những tri thức bản địa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ đều có thể trở thành nguồn ngữ liệu để giáo viên xây dựng các nhiệm vụ học tập và đánh giá.

Từ những ngữ liệu gần gũi, giáo viên có thể thiết kế câu hỏi không chỉ kiểm tra việc ghi nhớ kiến thức mà khuyến khích học sinh đọc, suy nghĩ, lập luận, giải thích, vận dụng và giải quyết vấn đề.

Theo Phó Cục trưởng, cách làm này cho phép kết hợp kỹ thuật đánh giá hiện đại với văn hóa, truyền thống và tri thức bản địa, giúp học sinh vừa phát triển những năng lực cần thiết cho tương lai, vừa hiểu, trân trọng và tự hào về quê hương, cộng đồng và dân tộc mình. Việc lựa chọn ngữ liệu đồng thời phải bảo đảm sự tôn trọng, chính xác và bình đẳng giữa các nền văn hóa, tránh định kiến hoặc những bối cảnh có thể vô tình tạo bất lợi cho một nhóm học sinh.

Bộ GD&ĐT ưu tiên giáo viên từ các vùng còn nhiều khó khăn tham gia chương trình lần này với quan điểm xuyên suốt: mọi học sinh đều có quyền được tiếp cận giáo dục có chất lượng, không phụ thuộc vào nơi các em sinh sống.

Sau tập huấn, các giáo viên được kỳ vọng trở thành những hạt nhân tại địa phương, cùng đồng nghiệp chia sẻ, lan tỏa cách tiếp cận và kỹ thuật đánh giá phù hợp; khai thác các giá trị văn hóa, tri thức của cộng đồng địa phương trong dạy học, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực của Chương trình GDPT 2018.



Nâng cao năng lực đánh giá cho giáo viên vùng khó khăn

Tại phiên khai mạc, TS. Lê Anh Lan, Chuyên gia giáo dục, Văn phòng UNICEF Việt Nam đánh giá cao sự phối hợp của Cục Quản lý chất lượng, Bộ GDĐT trong triển khai các hoạt động của Chương trình SEA-PLM những năm qua, đồng thời khẳng định UNICEF Việt Nam tiếp tục đồng hành trong triển khai Chương trình SEA-PLM chu kỳ 2029.

Bên cạnh nâng cao năng lực đánh giá kết quả học tập, TS. Lê Anh Lan nhấn mạnh sự cần thiết quan tâm, hỗ trợ nhóm học sinh khuyết tật đang học tại các cơ sở GDPT; thúc đẩy những thay đổi phù hợp trong phương pháp dạy học, học tập và tiếp cận các vấn đề về giới.

Theo bà Lê Anh Lan, tập huấn và vận dụng các cách tiếp cận, kỹ thuật đánh giá của SEA-PLM sẽ góp phần hỗ trợ giáo viên áp dụng phù hợp các kỹ thuật và phương thức giáo dục hiện đại trong triển khai Chương trình GDPT 2018. Qua đó, giáo viên có thêm công cụ đánh giá sự tiến bộ của học sinh một cách toàn diện, không chỉ về kiến thức mà còn về kỹ năng, năng lực và các phẩm chất cần thiết, trong đó có năng lực công dân số.

Theo kế hoạch, sau đợt tập huấn trực tuyến, cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên sẽ xây dựng câu hỏi đánh giá kèm hướng dẫn mã hóa theo từng lĩnh vực. Các sản phẩm được trao đổi, phân tích, góp ý và hoàn thiện tại các phiên tập huấn trực tiếp ở địa phương.

Mỗi đợt tập huấn trực tiếp được tổ chức trong 5 ngày; riêng lớp Toán thực hiện trong 3 ngày, lớp Tiếng Việt gồm các lĩnh vực Đọc hiểu và Viết thực hiện trong 5 ngày. Các lớp dự kiến diễn ra từ ngày 15/8 đến 26/8/2026 tại Thanh Hóa, Quảng Trị, Lâm Đồng và An Giang.

Thời gian tới, Cục Quản lý chất lượng tiếp tục triển khai các đợt tập huấn vận dụng cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên tại Lai Châu, Điện Biên, Cao Bằng, Lạng Sơn, Nghệ An và Hà Tĩnh.

Trước đó, trong cuối tháng 6 và tháng 7/2026, Cục Quản lý chất lượng đã tổ chức tập huấn vận dụng cho 465 quản lý giáo dục, giáo viên các cơ sở giáo dục có cấp tiểu học thuộc 24 tỉnh, thành phố.